------------------ दर्शपूर्णमासयोर्जुह्वादीनां दर्भैः संमार्जनमाम्नातम् -"स्त्रुचः संमार्ष्टि"इति । तत्र संमार्जनं प्रधानकर्म । कुतः । गुणकर्मलक्षणरहितत्वात्, प्रधानकर्मलक्षणयुक्तत्वाच्च । सूत्रकारो हि कर्मणां राशिद्वयं प्रतिज्ञाय तयोर्लक्षणं पृथक्सूत्रयामास-"तानि द्वैधं गुणप्रधानभूतानि""यैस्तु द्रव्यं चिकीर्ष्यते, गुणस्तत्र प्रतीयेत, तस्य द्रव्यप्रधानत्वात्""यैस्तु द्रव्यं न चिकीर्ष्यते, तानि प्रधानभूतानि, द्रव्यस्य गुणभूतत्वात्"च्च्पूमीसू। २ । १ । ६ - ८ छ्तैति । यैः कर्मभिर्द्रव्यमुत्पादयितुं संस्कर्तु वेष्यते, तेषु कर्मसु गुणत्वम् । कुतः । तस्य कर्मणो द्रव्यप्रधानत्वात् । द्रव्यं प्रधानमस्य, इति बहुव्रीहिः । "यूपं तक्षति"आहवनीयमादघाति" इत्यादौ यूपाहवनीयादिद्रव्यमुत्पादयितुमिष्यते । "व्रीहीनवहन्ति" "तण्डुलान्पिनष्टि"इत्यादौ व्रीह्यादिद्रव्यं संस्कर्तुमिष्टम् । प्रयाजादिषूक्तवैपरीत्यात्प्रधानकर्मत्वम् । एवं सत्यवघातेन यथा व्रीहीणां तुषविमोको दृष्टः संस्कारः, तथा संमार्जनेन जुह्वादिषु कंचिदतिशयं न पश्यामः । अतो ऽवघातवद्गुणकर्मत्वाभावात्प्रयाजादिवत्प्रधानकर्मत्वमिति प्राप्ते -- ब्रूमः- ऽस्त्रुचऽ इति द्वितीया कर्मकारके विहिता । कर्मत्वं चेप्सिततमत्वेसति भवति । "कर्तुरीप्सिततमं कर्म"च्च्पासू। १ । ४ । ४९ छ्तैति कर्मसंज्ञाविधानात् । क्रतुसाधनत्वेन च स्त्रुचां युक्तमीप्सिततमत्वम् । अतः प्रधानभूताः स्त्रुचः । तथासति संमार्जनक्रियाया गुणकर्मत्वमवघातवद्भविष्यति । यदि स्त्रुक्षुदृष्टो ऽतिशयो न स्यात्, तर्ह्यपूर्वे कल्पनीयम्
------------------ darśapūrṇamāsayorjuhvādīnāṃ darbhaiḥ saṃmārjanamāmnātam -"strucaḥ saṃmārṣṭi"iti | tatra saṃmārjanaṃ pradhānakarma | kutaḥ | guṇakarmalakṣaṇarahitatvāt, pradhānakarmalakṣaṇayuktatvācca | sūtrakāro hi karmaṇāṃ rāśidvayaṃ pratijñāya tayorlakṣaṇaṃ pṛthaksūtrayāmāsa-"tāni dvaidhaṃ guṇapradhānabhūtāni""yaistu dravyaṃ cikīrṣyate, guṇastatra pratīyeta, tasya dravyapradhānatvāt""yaistu dravyaṃ na cikīrṣyate, tāni pradhānabhūtāni, dravyasya guṇabhūtatvāt"ccpū.mī.sū. 2 | 1 | 6 - 8 chtaiti | yaiḥ karmabhirdravyamutpādayituṃ saṃskartu veṣyate, teṣu karmasu guṇatvam | kutaḥ | tasya karmaṇo dravyapradhānatvāt | dravyaṃ pradhānamasya, iti bahuvrīhiḥ | "yūpaṃ takṣati"āhavanīyamādaghāti" ityādau yūpāhavanīyādidravyamutpādayitumiṣyate | "vrīhīnavahanti" "taṇḍulānpinaṣṭi"ityādau vrīhyādidravyaṃ saṃskartumiṣṭam | prayājādiṣūktavaiparītyātpradhānakarmatvam | evaṃ satyavaghātena yathā vrīhīṇāṃ tuṣavimoko dṛṣṭaḥ saṃskāraḥ, tathā saṃmārjanena juhvādiṣu kaṃcidatiśayaṃ na paśyāmaḥ | ato 'vaghātavadguṇakarmatvābhāvātprayājādivatpradhānakarmatvamiti prāpte -- brūmaḥ- 'struca' iti dvitīyā karmakārake vihitā | karmatvaṃ cepsitatamatvesati bhavati | "karturīpsitatamaṃ karma"ccpā.sū. 1 | 4 | 49 chtaiti karmasaṃjñāvidhānāt | kratusādhanatvena ca strucāṃ yuktamīpsitatamatvam | ataḥ pradhānabhūtāḥ strucaḥ | tathāsati saṃmārjanakriyāyā guṇakarmatvamavaghātavadbhaviṣyati | yadi strukṣudṛṣṭo 'tiśayo na syāt, tarhyapūrve kalpanīyam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.