------------------ ज्योतिष्टोमे श्रूयते- ऽदीर्घसोमे संतृद्येद्धृत्यैऽ इति । सोमयागविशेषो दीर्घसोमः । तस्मिन्सोमाभिषवाधारयोरधिषवणफलकयोः संतर्दनं कार्यम् । अन्योन्यवियोगेन शैथिल्यं मा भूदिति दृढसंश्लेषः संतर्दनम् । तदेतत्प्रकरणबलात्प्रकृतौ निविशते । न च तत्र दीर्घसोमत्वानुपपत्तिः । ऽदीर्घस्य सोमःऽ इत्येवं दीर्घशब्दस्य यजमानविशेषणत्वेनाप्युपपत्तेः- इति प्राप्ते- ब्रूमः- ऽषष्ठीसमासात्कर्मधारयो बलीयान्ऽ इति (निषादस्थपत्यधिकरणे) वक्ष्यते । तथा सति दीर्घत्वं सोमस्य धर्मः, न तु यजमानस्य । नन्वेवमपि प्रकृतिभूतस्य सोमस्येष्टिपश्वपेक्षया दीर्घत्वमस्त्येव - इति चेत् । न । सोमशब्देनैव तदवगतौ दीर्घशब्दस्य वैयर्थ्यात् । न हीष्टिपश्वपेक्षया ह्रस्वः कश्चित्सोमो ऽस्ति, यस्य व्यावृत्तये दीर्घशब्दः प्रयुज्येत । तस्मात्प्रकृतिरूपं ह्रस्वं सोयं व्यावर्तयितुमयं दीर्घशब्दः । विकृतिषूक्थ्यादिषु ग्रहाधिक्याद्दीर्घत्वम् । द्विरात्रादिषु चाऽवृत्त्या दीर्घत्वम् । तस्माद्वाक्येन प्रकरणं बाधित्वा विकृतिषु तन्निवेशः । प्रकृतौ तु दीर्घशब्दस्य बाधः पूर्वमुक्तः । संतर्दनबाधश्च साक्षाच्छ्रूयते- ऽहनू वा एते यज्ञस्य यदधिषवणे न संतृणत्ति, असंतृष्णे हि हन्ऽ इति । तस्मात्- न प्रकृतौ निवेशः
------------------ jyotiṣṭome śrūyate- 'dīrghasome saṃtṛdyeddhṛtyai' iti | somayāgaviśeṣo dīrghasomaḥ | tasminsomābhiṣavādhārayoradhiṣavaṇaphalakayoḥ saṃtardanaṃ kāryam | anyonyaviyogena śaithilyaṃ mā bhūditi dṛḍhasaṃśleṣaḥ saṃtardanam | tadetatprakaraṇabalātprakṛtau niviśate | na ca tatra dīrghasomatvānupapattiḥ | 'dīrghasya somaḥ' ityevaṃ dīrghaśabdasya yajamānaviśeṣaṇatvenāpyupapatteḥ- iti prāpte- brūmaḥ- 'ṣaṣṭhīsamāsātkarmadhārayo balīyān' iti (niṣādasthapatyadhikaraṇe) vakṣyate | tathā sati dīrghatvaṃ somasya dharmaḥ, na tu yajamānasya | nanvevamapi prakṛtibhūtasya somasyeṣṭipaśvapekṣayā dīrghatvamastyeva - iti cet | na | somaśabdenaiva tadavagatau dīrghaśabdasya vaiyarthyāt | na hīṣṭipaśvapekṣayā hrasvaḥ kaścitsomo 'sti, yasya vyāvṛttaye dīrghaśabdaḥ prayujyeta | tasmātprakṛtirūpaṃ hrasvaṃ soyaṃ vyāvartayitumayaṃ dīrghaśabdaḥ | vikṛtiṣūkthyādiṣu grahādhikyāddīrghatvam | dvirātrādiṣu cā'vṛttyā dīrghatvam | tasmādvākyena prakaraṇaṃ bādhitvā vikṛtiṣu tanniveśaḥ | prakṛtau tu dīrghaśabdasya bādhaḥ pūrvamuktaḥ | saṃtardanabādhaśca sākṣācchrūyate- 'hanū vā ete yajñasya yadadhiṣavaṇe na saṃtṛṇatti, asaṃtṛṣṇe hi han' iti | tasmāt- na prakṛtau niveśaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.