------------------ दर्शपूर्णमासयोः श्रूयते - ऽहविष्कृदेहीति त्रिरवघ्नन्नाह्वयतिऽ इति । देवानामर्थे या हविः संपादयति सा हविष्कृत् । तामेनां संबोध्याध्वर्युः ऽएहिऽ इति ब्रूते । तथा चायं मन्त्रो ब्राह्मणेन व्याख्यायते - ऽहविष्कृदेहीत्याह या एव देवानां हविष्कृतस्तानाह्वयति ऽ इति । तमिमं मन्त्रमुच्चार्याध्वर्युस्त्रिवारमवघातं कुर्वन्नाह्वयतीत्यर्थः । अनेन वाक्येन मन्त्रो ऽवघाते विनियुज्यते । ननु -आह्वाने समर्थः, न त्ववघाते - इति चेत् । न । तस्यावघातलक्षकत्वात् । यथा पूर्वोदाष्ट्ताया मैच्यामुचीन्द्वशब्दो गौणः, तद्वत् ऽएहिऽ इति पदं मन्त्रगतत्वेनावघाते गौणं भविव्यति । अन्यथा मन्त्रब्राह्मणयोराह्वानपरत्वाच्छ्रूयमाणम् ऽअवघ्नन्ऽ इति पदमनर्थकं स्यात् । प्राप्तमवघातमुद्दिश्य मन्त्रस्य त्रित्वस्य च विधौ वाक्यभेदः- इति चेत् । न । त्रित्वस्य प्राप्तत्वेनानुवादकत्वात् । कस्यांचिच्छाखायामयं मन्त्रो मन्त्रकाण्डे त्रिवारमभ्यस्याऽम्नातः । आह्वयतिपदं तु ऽएहिऽ इतिवदवघातपरतयोपचरणीयम्-इति प्राप्ते - ब्रूमः- त्रिरभ्यासस्य नित्यवत्प्राप्तिः पाठमात्रेण न सिध्यति । कस्यांचिच्छालायां द्विःपाठात् । कस्यांचित्सकृत्पाठात् । अतो ऽसौ नित्यवद्विधीयते । न च ऽअवत्रन्ऽ इत्यस्य वैयर्थ्यम् । तस्य काललक्षकत्वात् । कालस्यापि विधौ वाक्यभेदः- इति चेत् । न । प्राप्तत्वात् । न ह्यवघाते सहायह्वानमन्यस्मिन्काले भवति । ततोर्ऽथप्राप्तः कालः । आह्वानमपि मन्त्रसामर्थ्यादेव प्राप्तत्वान्न विधेयम् । न हि ऽएहिऽ इति मन्त्रपाठ आह्वानमन्तरेणोपपद्यते । मन्त्रव्याख्यानं चोदहृतम् । तत्रायं वाक्यार्थः संपन्नः- ऽअवघातकाले यदाह्वानं तस्य त्रिरभ्यासः कर्तव्यःऽ इति । अत एव शाखान्तरे विस्पष्टमाह्वानानुवादेनाभ्यासो विधीयते । ऽत्रिराह्वयति त्रिःसत्या हि देवाःऽ इति । एवंसति मन्त्रस्यापि विनियोगे वाक्यभेदः स्यात् । लिङ्गेन त्वाह्वाने विनियुज्यते, नावघाते । न चैन्द्रीन्यायो ऽत्र प्रसरति । तृतीयाश्रुत्यभावात् । ऽबर्हिद्देवसदनं दामिऽ इत्यत्रोक्तेन तु न्यायेन मुख्य एवाऽह्वाने लिङ्गेन मन्त्रविनियोगः, न त्वववातरूपे गौणाह्वाने । तस्मात् - आह्वानशेषो ऽयं मन्त्रः
------------------ darśapūrṇamāsayoḥ śrūyate - 'haviṣkṛdehīti triravaghnannāhvayati' iti | devānāmarthe yā haviḥ saṃpādayati sā haviṣkṛt | tāmenāṃ saṃbodhyādhvaryuḥ 'ehi' iti brūte | tathā cāyaṃ mantro brāhmaṇena vyākhyāyate - 'haviṣkṛdehītyāha yā eva devānāṃ haviṣkṛtastānāhvayati ' iti | tamimaṃ mantramuccāryādhvaryustrivāramavaghātaṃ kurvannāhvayatītyarthaḥ | anena vākyena mantro 'vaghāte viniyujyate | nanu -āhvāne samarthaḥ, na tvavaghāte - iti cet | na | tasyāvaghātalakṣakatvāt | yathā pūrvodāṣṭtāyā maicyāmucīndvaśabdo gauṇaḥ, tadvat 'ehi' iti padaṃ mantragatatvenāvaghāte gauṇaṃ bhavivyati | anyathā mantrabrāhmaṇayorāhvānaparatvācchrūyamāṇam 'avaghnan' iti padamanarthakaṃ syāt | prāptamavaghātamuddiśya mantrasya tritvasya ca vidhau vākyabhedaḥ- iti cet | na | tritvasya prāptatvenānuvādakatvāt | kasyāṃcicchākhāyāmayaṃ mantro mantrakāṇḍe trivāramabhyasyā'mnātaḥ | āhvayatipadaṃ tu 'ehi' itivadavaghātaparatayopacaraṇīyam-iti prāpte - brūmaḥ- trirabhyāsasya nityavatprāptiḥ pāṭhamātreṇa na sidhyati | kasyāṃcicchālāyāṃ dviḥpāṭhāt | kasyāṃcitsakṛtpāṭhāt | ato 'sau nityavadvidhīyate | na ca 'avatran' ityasya vaiyarthyam | tasya kālalakṣakatvāt | kālasyāpi vidhau vākyabhedaḥ- iti cet | na | prāptatvāt | na hyavaghāte sahāyahvānamanyasminkāle bhavati | tator'thaprāptaḥ kālaḥ | āhvānamapi mantrasāmarthyādeva prāptatvānna vidheyam | na hi 'ehi' iti mantrapāṭha āhvānamantareṇopapadyate | mantravyākhyānaṃ codahṛtam | tatrāyaṃ vākyārthaḥ saṃpannaḥ- 'avaghātakāle yadāhvānaṃ tasya trirabhyāsaḥ kartavyaḥ' iti | ata eva śākhāntare vispaṣṭamāhvānānuvādenābhyāso vidhīyate | 'trirāhvayati triḥsatyā hi devāḥ' iti | evaṃsati mantrasyāpi viniyoge vākyabhedaḥ syāt | liṅgena tvāhvāne viniyujyate, nāvaghāte | na caindrīnyāyo 'tra prasarati | tṛtīyāśrutyabhāvāt | 'barhiddevasadanaṃ dāmi' ityatroktena tu nyāyena mukhya evā'hvāne liṅgena mantraviniyogaḥ, na tvavavātarūpe gauṇāhvāne | tasmāt - āhvānaśeṣo 'yaṃ mantraḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.