------------------ अनारभ्य श्रूयते- ऽतस्मात्सुवर्णे हिरण्यं भार्यम् । सुवर्ण एव भवति । दुवर्णो ऽस्य भ्रातृव्यो भवतिऽ इति । तत्र-यदेतच्छोभनवर्णोपेतहिरण्यधारणं तस्य वैदिकक्रियारूपत्वेन क्रतुस्मारकत्वात्क्रत्वङ्गं धारणम्- इत्येकः पक्षः । क्रत्वङ्गत्वे ऽपि नाऽरादुपकारकम्, किंतु क्रतृगतं हिरण्यं धारणेन संस्क्रियते । ऽभार्यम्ऽ इत्यत्र ण्यत्प्रत्ययस्य कर्मणि विहितत्वेन कर्मकारकस्य हिरण्यस्य प्राधान्यावगमात् - इति द्वितीयः पक्षः । वर्णविशिष्टधारणविधाने गौरवाद्धारणसहितं हिरण्यमनूद्य शोभनवर्णमात्रं विधेयम्- इति तृतीयः पक्षः । त्रेधापि- क्रत्वर्थो विधिः, न तु पुरुषार्थः- इति प्राप्ते- ब्रूमः- यद्धिक्रतुप्रकरणे श्रुतम्, तस्यास्ति नियमेन क्रतुस्मारकत्वम् । इदं त्वनारभ्याधीतम् । न चात्र हिरण्यं जुह्वादिवत्क्रतावव्यभिचरितम्, येन क्रतुस्मृतिर्नियम्येत । ननु संस्कार्यत्वान्यथानुपपत्त्या क्रतुप्रवेशः स्यात् । नहि धारणेन संस्कृतस्य हिरण्यस्य लौकिकः कश्चिदुपयोगो ऽस्ति- इति चेत् । न । क्रतावप्युपयोगाभावात् । - क्रतूपयोगो ऽपि कल्प्यते- इति चेत् । न । ऽक्रतूपयोगित्वेन संस्कार्यत्वम्, तेन च क्रतूपयोगःऽ इत्यन्योन्याश्रयत्वात् । अतः क्रतौ नियन्तुमशक्यत्वात्पुरुषार्थमिदं धारणम् । न चात्र फलाभावः । विश्वजिन्न्यायेन स्वर्गस्य कल्प्यत्वात् । अथवा रात्रिसन्ने यथा वाक्यशेषेणार्थवादेन श्रुता प्रतिष्ठा कलत्वेन कल्पिता तथात्रापि ऽसुवर्ण एव भवति, दुर्र्वणो ऽस्य भ्रातृव्यःऽ इत्यर्थवादगतं फलमस्तु । तस्मात्- पुरुषार्थो धारणविधिः
------------------ anārabhya śrūyate- 'tasmātsuvarṇe hiraṇyaṃ bhāryam | suvarṇa eva bhavati | duvarṇo 'sya bhrātṛvyo bhavati' iti | tatra-yadetacchobhanavarṇopetahiraṇyadhāraṇaṃ tasya vaidikakriyārūpatvena kratusmārakatvātkratvaṅgaṃ dhāraṇam- ityekaḥ pakṣaḥ | kratvaṅgatve 'pi nā'rādupakārakam, kiṃtu kratṛgataṃ hiraṇyaṃ dhāraṇena saṃskriyate | 'bhāryam' ityatra ṇyatpratyayasya karmaṇi vihitatvena karmakārakasya hiraṇyasya prādhānyāvagamāt - iti dvitīyaḥ pakṣaḥ | varṇaviśiṣṭadhāraṇavidhāne gauravāddhāraṇasahitaṃ hiraṇyamanūdya śobhanavarṇamātraṃ vidheyam- iti tṛtīyaḥ pakṣaḥ | tredhāpi- kratvartho vidhiḥ, na tu puruṣārthaḥ- iti prāpte- brūmaḥ- yaddhikratuprakaraṇe śrutam, tasyāsti niyamena kratusmārakatvam | idaṃ tvanārabhyādhītam | na cātra hiraṇyaṃ juhvādivatkratāvavyabhicaritam, yena kratusmṛtirniyamyeta | nanu saṃskāryatvānyathānupapattyā kratupraveśaḥ syāt | nahi dhāraṇena saṃskṛtasya hiraṇyasya laukikaḥ kaścidupayogo 'sti- iti cet | na | kratāvapyupayogābhāvāt | - kratūpayogo 'pi kalpyate- iti cet | na | 'kratūpayogitvena saṃskāryatvam, tena ca kratūpayogaḥ' ityanyonyāśrayatvāt | ataḥ kratau niyantumaśakyatvātpuruṣārthamidaṃ dhāraṇam | na cātra phalābhāvaḥ | viśvajinnyāyena svargasya kalpyatvāt | athavā rātrisanne yathā vākyaśeṣeṇārthavādena śrutā pratiṣṭhā kalatvena kalpitā tathātrāpi 'suvarṇa eva bhavati, durrvaṇo 'sya bhrātṛvyaḥ' ityarthavādagataṃ phalamastu | tasmāt- puruṣārtho dhāraṇavidhiḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.