प्रजापतिर् वा आग्रायणो ये देवा दिव्य् एकादश स्थेत्य् एतावन्तो वै देवा यावन्त एव देवास् तेभ्यो गृह्यत आग्रायणं वै गृहीत्वा देवाः स्वर्गं लोकम् आयन्न् अपासुरा अभ्रंशन्त ततो देवा अभवन् परासुरास् तद् य एवं विद्वान् आग्रायणं गृह्णीते भवत्य् आत्मना परास्य भ्रातृव्यो भवति य आनुजावरः स्यात् स आग्रायणाग्रान् ग्रहान् गृह्णीताग्रं ह्य् आग्रायणो यद्य् अभिचरेत् ॥ देवा : फ़्न् ⟨ देवास् देवा : फ़्न् एमेन्देद्। एद्।: दवा। विदद् यदि सरमा रुग्णम् अद्रेर् महि पाथः पूर्व्यं सध्र्यक् कः । अग्रं नयत् सुपद्य् अक्षराणाम् अछा रवं प्रहमा जानती गात् ॥ रुग्णम् : फ़्न् चोर्रेच्तुरेन् उन्द् चोन्जेच्तुरेन् ज़ु देम् गन्ज़ेन् Wएर्क्। इति पुरोरुचं कुर्याद् रुजति हैवाथो वाग् वै सरमा वाचम् एवैषां वृङ्क्ते सरा वा एषा यज्ञस्य तस्माद् यत् किंच प्राचीनम् आग्रायणात् तद् उपांशु चरन्त्य् अथ वा एतद् आग्रायणं प्रति वाचं विसृजन्ते यज्ञम् एवाप्त्वा वचं विसृजन्ते वाग् वै देवेभ्यो ऽपाक्रामत् ते देवास् तूष्णीं यज्ञम् अतन्वत सा वाग् अमन्यतान्तर् वै मा यज्ञाद् यन्तीति साग्रायणं प्रति न्याद्रवत् तस्माद् आग्रायणं प्रति वाचं विसृजन्ते हिंकृत्य वाचं विसृजन्ते प्राणो वै हिंकारो वाक् प्राणस् तद् वाच एवैष युक्तिस् त्रिर् हिंकरोति त्रेधा हीयं वाग् वदति शनैर् उच्चैर् अथ सूच्चैर् यावत्य् एव वाक् सास्य युज्यते त्रयो वै प्राजापत्या ऋत्विज उद्गाता प्रस्तोता प्रतिहर्ता ते वा अस्यैतर्ह्य् अवृत्ता अयुक्ता यद् धिंकरोति तेनैवास्य ते वृत्ता युक्ता भवन्ति वाक् च मनश् चावदेताम् अहं श्रेयान् अस्म्य् अहं श्रेयान् अस्मीति तौ प्रजापतिं प्रश्नम् ऐतां सा वाग् अब्रवीन् नैव मया किं चनानभ्युदितं क्रियता इत्य् अथ मनो ऽब्रवीन् नैव मया किं चनानभिगतं क्रियता इति स मनसे ऽन्वब्रवीत् सा वाग् अब्रवीद् अहव्यवाड् एवाहं तुभ्यम् असानीति तस्माद् एषा प्रजापतये ऽहव्यवाट् तस्माद् यत् किंचोपांशु क्रियते तद् आहुः कृतम् एतत् क्रियता इति प्रजापतये हि क्रियते द्वाभ्यां धाराभ्यां प्रातःसवने गृह्णाति तिसृभ्यो माध्यंदिने सवने चतसृभ्यस् तृतीयसवने तन् नव नव प्राणा आत्माग्रायणः प्राणान् एवात्मन् धत्ते वि वा एतद् यज्ञश् छिद्यते यत् सवनानि संतिष्ठन्ते ये देवा दिव्य् एकादश स्थ पृथिव्याम् अध्य् एकादश स्थाप्सुक्षितो महिनैकादश स्थेति देवताभिर् वै यज्ञः संततो देवताभिर् एव यज्ञं संतनोति प्रजापतिर् वा आग्रायणो यत् सर्वेषु सवनेष्व् अभिप्रस्कन्दयति प्रजापतिर् वा एतत् प्रजा अभिजिघ्रति प्रजापतिर् वा आग्रायणो यत् सर्वेषु सवनेषु गृह्णात्य् आत्मनैव यज्ञं संतनोति प्रजापतिर् वा आग्रायणो यद् एषो ऽतिरिच्यते तस्मात् पुरुषः पशूनां दविष्ठम् एत्य् आग्रायणो वै गायत्र्या वत्सरस् तं वा एतद् आ तृतीयात् सवनाद् अभिप्रतिधावति गायत्र्या वा एते लोके सर्वे सोमा गृह्यन्ते तां वा एतत् सर्वाणि सवनान्य् अभिप्रतिधावन्त्य् अथ यत् स्थाल्या गृहीतो विज्ञातस्थाल्या होष्यन्ती३ दारुमयेणा३ इति तस्माद् अविज्ञातेन गर्भेण भ्रूणहाथ यत् स्थालीं रिञ्चन्ति न दारुमयं तस्मात् पुमान् दायादः स्त्र्य् अदायाद् अथ यत् स्थालीं परास्यन्ति न दारुमयं तस्मात् स्त्रियं जातां परास्यन्ति न पुमांसम् अथ स्त्रिय एवातिरिच्यन्ते
prajāpatir vā āgrāyaṇo ye devā divy ekādaśa sthety etāvanto vai devā yāvanta eva devās tebhyo gṛhyata āgrāyaṇaṃ vai gṛhītvā devāḥ svargaṃ lokam āyann apāsurā abhraṃśanta tato devā abhavan parāsurās tad ya evaṃ vidvān āgrāyaṇaṃ gṛhṇīte bhavaty ātmanā parāsya bhrātṛvyo bhavati ya ānujāvaraḥ syāt sa āgrāyaṇāgrān grahān gṛhṇītāgraṃ hy āgrāyaṇo yady abhicaret // devā : FN ⟨ devās devā : FN emended. Ed.: davā. vidad yadi saramā rugṇam adrer mahi pāthaḥ pūrvyaṃ sadhryak kaḥ / agraṃ nayat supady akṣarāṇām achā ravaṃ prahamā jānatī gāt // rugṇam : FN Correcturen und Conjecturen zu dem ganzen Werk. iti purorucaṃ kuryād rujati haivātho vāg vai saramā vācam evaiṣāṃ vṛṅkte sarā vā eṣā yajñasya tasmād yat kiṃca prācīnam āgrāyaṇāt tad upāṃśu caranty atha vā etad āgrāyaṇaṃ prati vācaṃ visṛjante yajñam evāptvā vacaṃ visṛjante vāg vai devebhyo 'pākrāmat te devās tūṣṇīṃ yajñam atanvata sā vāg amanyatāntar vai mā yajñād yantīti sāgrāyaṇaṃ prati nyādravat tasmād āgrāyaṇaṃ prati vācaṃ visṛjante hiṃkṛtya vācaṃ visṛjante prāṇo vai hiṃkāro vāk prāṇas tad vāca evaiṣa yuktis trir hiṃkaroti tredhā hīyaṃ vāg vadati śanair uccair atha sūccair yāvaty eva vāk sāsya yujyate trayo vai prājāpatyā ṛtvija udgātā prastotā pratihartā te vā asyaitarhy avṛttā ayuktā yad dhiṃkaroti tenaivāsya te vṛttā yuktā bhavanti vāk ca manaś cāvadetām ahaṃ śreyān asmy ahaṃ śreyān asmīti tau prajāpatiṃ praśnam aitāṃ sā vāg abravīn naiva mayā kiṃ canānabhyuditaṃ kriyatā ity atha mano 'bravīn naiva mayā kiṃ canānabhigataṃ kriyatā iti sa manase 'nvabravīt sā vāg abravīd ahavyavāḍ evāhaṃ tubhyam asānīti tasmād eṣā prajāpataye 'havyavāṭ tasmād yat kiṃcopāṃśu kriyate tad āhuḥ kṛtam etat kriyatā iti prajāpataye hi kriyate dvābhyāṃ dhārābhyāṃ prātaḥsavane gṛhṇāti tisṛbhyo mādhyaṃdine savane catasṛbhyas tṛtīyasavane tan nava nava prāṇā ātmāgrāyaṇaḥ prāṇān evātman dhatte vi vā etad yajñaś chidyate yat savanāni saṃtiṣṭhante ye devā divy ekādaśa stha pṛthivyām adhy ekādaśa sthāpsukṣito mahinaikādaśa stheti devatābhir vai yajñaḥ saṃtato devatābhir eva yajñaṃ saṃtanoti prajāpatir vā āgrāyaṇo yat sarveṣu savaneṣv abhipraskandayati prajāpatir vā etat prajā abhijighrati prajāpatir vā āgrāyaṇo yat sarveṣu savaneṣu gṛhṇāty ātmanaiva yajñaṃ saṃtanoti prajāpatir vā āgrāyaṇo yad eṣo 'tiricyate tasmāt puruṣaḥ paśūnāṃ daviṣṭham ety āgrāyaṇo vai gāyatryā vatsaras taṃ vā etad ā tṛtīyāt savanād abhipratidhāvati gāyatryā vā ete loke sarve somā gṛhyante tāṃ vā etat sarvāṇi savanāny abhipratidhāvanty atha yat sthālyā gṛhīto vijñātasthālyā hoṣyantī3 dārumayeṇā3 iti tasmād avijñātena garbheṇa bhrūṇahātha yat sthālīṃ riñcanti na dārumayaṃ tasmāt pumān dāyādaḥ stry adāyād atha yat sthālīṃ parāsyanti na dārumayaṃ tasmāt striyaṃ jātāṃ parāsyanti na pumāṃsam atha striya evātiricyante
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.