Jaimini: Mimamsasutra, with Sabara's Bhasya 2.1

भावार्थाः कर्मशब्दास् तेभ्यः क्रिया प्रतीयेतैष ह्य् अर्थो विधीयते

bhāvārthāḥ karmaśabdās tebhyaḥ kriyā pratīyetaiṣa hy artho vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।१: ए१,४,५,६; ए२ हत्: प्रधानाप्रधानादि * * २।२: ए१,५,६; ए२,४: उपोद्धातप्रसक्तानुप्रसक्त * * २।३: व्ग्ल्। म्स् १।१।२ * * २।४: ए१,५; ए२,४,६ ओम्। उच्यते * * २।५: ए२: २,३३७; ए४: २,२५१; ए५: २,२८३; ए६: १,७४ * * २।६: ए२: २,३५३; ए४: २,२५२; ए५: २,३०४; ए६: १,७५ * * २।७: ए४: सूचितं * * २।८: झा, Ü, ब्द्।१, स्।१७० कोन्ज्। श्येनचित्रादयः * * २।९: षड्ब्र्। ३।८।१ * * २।१०: तैत्स्। २।४।६।१ * सर्वेषां भावो ऽर्थ इति चेत्

* 2/1: E1,4,5,6; E2 hat: pradhānāpradhānādi * * 2/2: E1,5,6; E2,4: upoddhātaprasaktānuprasakta * * 2/3: Vgl. MS 1.1.2 * * 2/4: E1,5; E2,4,6 om. ucyate * * 2/5: E2: 2,337; E4: 2,251; E5: 2,283; E6: 1,74 * * 2/6: E2: 2,353; E4: 2,252; E5: 2,304; E6: 1,75 * * 2/7: E4: sūcitaṃ * * 2/8: Jhā, Ü, Bd.1, S.170 konj. śyenacitrādayaḥ * * 2/9: Ṣaḍ.Br. 3.8.1 * * 2/10: Tait.S. 2.4.6.1 * sarveṣāṃ bhāvo 'rtha iti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं चेद् भावन् पश्यति, अभावशब्दत्वान् न द्रव्यगुणशब्दा अपूर्वस्य विधायका इति, सर्वेषां भावो ऽर्थः, स्वर्गकामो दर्शपूर्णमासाभ्याम् इत्य् एतयोः संबन्धं यजेतेति वक्ष्यति, श्येनेनाभिचरन्न् इत्य् एतयोश् च, तथा चित्रया पशुकाम इति। तस्माद् एते ऽपि साकाङ्क्षत्वाद् भाववचनाः। सर्वेषु भाववचनेषु नास्ति विनिगमनायां हेतुः, कर्मशब्दा एवापूर्वस्य विधायकाः, न द्रव्यगुणशब्दा इति। येषाम् उत्पत्तौ स्वे प्रयोगे रूपोपलब्धिस् तानि नामानि, तस्मात् तेभ्यः पराकाङ्क्षा भूतत्वात् स्वे प्रयोगे

evaṃ ced bhāvan paśyati, abhāvaśabdatvān na dravyaguṇaśabdā apūrvasya vidhāyakā iti, sarveṣāṃ bhāvo 'rthaḥ, svargakāmo darśapūrṇamāsābhyām ity etayoḥ saṃbandhaṃ yajeteti vakṣyati, śyenenābhicarann ity etayoś ca, tathā citrayā paśukāma iti. tasmād ete 'pi sākāṅkṣatvād bhāvavacanāḥ. sarveṣu bhāvavacaneṣu nāsti vinigamanāyāṃ hetuḥ, karmaśabdā evāpūrvasya vidhāyakāḥ, na dravyaguṇaśabdā iti. yeṣām utpattau sve prayoge rūpopalabdhis tāni nāmāni, tasmāt tebhyaḥ parākāṅkṣā bhūtatvāt sve prayoge

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।११: ए२: २,३५५; ए४: २,३२८; ए५: २,३१४; ए६: १,७५ * * २।१२: ए२ ओम्। वृक्षः * येषां तूत्पत्ताव् अर्थे स्वे प्रयोगो न विद्यते, तान्य् आख्यातानि। तस्मात् तेभ्यः प्रतीयेताश्रितत्वात् प्रयोगस्य

* 2/11: E2: 2,355; E4: 2,328; E5: 2,314; E6: 1,75 * * 2/12: E2 om. vṛkṣaḥ * yeṣāṃ tūtpattāv arthe sve prayogo na vidyate, tāny ākhyātāni. tasmāt tebhyaḥ pratīyetāśritatvāt prayogasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।१३: ए२: २,३५७; ए४: २,३३२; ए५: २,३१६; ए६: १,७६ * * २।१४: ए२,४,५,६: द्रव्यं * * २।१५: ए६ ओम्। तदा * चोदना पुनर् आरम्भः

* 2/13: E2: 2,357; E4: 2,332; E5: 2,316; E6: 1,76 * * 2/14: E2,4,5,6: dravyaṃ * * 2/15: E6 om. tadā * codanā punar ārambhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।१६: ए२: २,३५९; ए४: २,३३७; ए५: २,३२०; ए६: १,७७ * * २।१७: ए२,४: यत् * * २।१८: ए१,६; ए२,४,५: ननु * तानि द्वैधं गुणप्रधानभूतानि

* 2/16: E2: 2,359; E4: 2,337; E5: 2,320; E6: 1,77 * * 2/17: E2,4: yat * * 2/18: E1,6; E2,4,5: nanu * tāni dvaidhaṃ guṇapradhānabhūtāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।१९: ए२: २,३७९; ए४: २,३८४; ए५: २,३२४; ए६: १,७७ * यैर् द्रव्यं न चिकीर्ष्यते, तानि प्रधानभूतानि, द्रव्यस्य गुणभूतत्वात्

* 2/19: E2: 2,379; E4: 2,384; E5: 2,324; E6: 1,77 * yair dravyaṃ na cikīrṣyate, tāni pradhānabhūtāni, dravyasya guṇabhūtatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।२०: ए१,६; ए२,४,५: ननु * * २।२१: ए१,६; ए२,४,५: हेतुम् * * २।२२: ए२: कृतो * यैस् तु द्रव्यं चिकीर्ष्यते गुणस् तत्र प्रतीयेत, तस्य द्रव्यप्रधानत्वात्

* 2/20: E1,6; E2,4,5: nanu * * 2/21: E1,6; E2,4,5: hetum * * 2/22: E2: kṛto * yais tu dravyaṃ cikīrṣyate guṇas tatra pratīyeta, tasya dravyapradhānatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।२३: ए२: २,३८१; ए४: २,३८९; ए५: २,३२९; ए६: १,७८ * धर्ममात्रे तु कर्म स्याद् अनिर्वृत्तेः प्रयाजवत्

* 2/23: E2: 2,381; E4: 2,389; E5: 2,329; E6: 1,78 * dharmamātre tu karma syād anirvṛtteḥ prayājavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।२४: ए५: सुचः * * २।२५: तैत्स्। ३।३।१ * * २।२६: ए२,४,६: तद् * * २।२७: ए२: अभिनिर्वर्तयेद् * तुल्यश्रुतित्वाद् वेतरैः सधर्मः स्यात्

* 2/24: E5: sucaḥ * * 2/25: Tait.S. 3.3.1 * * 2/26: E2,4,6: tad * * 2/27: E2: abhinirvartayed * tulyaśrutitvād vetaraiḥ sadharmaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।२८: तैत्ब्र्। ३।२।५।६ * * २।२९: ए२: २,३८४; ए४: २,३९८; ए५: २,३३२; ए६: १,७९ * द्रव्योपदेश इति चेत्

* 2/28: Tait.Br. 3.2.5.6 * * 2/29: E2: 2,384; E4: 2,398; E5: 2,332; E6: 1,79 * dravyopadeśa iti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।३०: तैत्स्। ३।३।८।४ * न, तदर्थत्वाल् लोकवत् तस्य च शेषभूतत्वात्

* 2/30: Tait.S. 3.3.8.4 * na, tadarthatvāl lokavat tasya ca śeṣabhūtatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।३१: पाण्। २।३।२ * * २।३२: पाण्। १।४।४९ * * २।३३: ए१,६; ए२,४: या लौकिके, ए५: या तु * * २।३४: ए२: २,३८७; ए४: २,४०२; ए५: ३,३३५; ए६: १,७९ * * २।३५: ए२ ओम्। श्रूयते * * २।३६: ए२,४: न च * * २।३७: ए२,४: अन्यत् * * २।३८: ए२: २,३८९; ए४: २,४०२; ए५: २,३३८; ए६: १,८० * * २।३९: ए२: हिरण्मया * * २।४०: ए२,४: यथा * * २।४१: ए२: सवनीयां * स्तुतशस्त्रयोस् तु संस्कारो याज्यावद् देवताभिधानत्वात्

* 2/31: Pāṇ. 2.3.2 * * 2/32: Pāṇ. 1.4.49 * * 2/33: E1,6; E2,4: yā laukike, E5: yā tu * * 2/34: E2: 2,387; E4: 2,402; E5: 3,335; E6: 1,79 * * 2/35: E2 om. śrūyate * * 2/36: E2,4: na ca * * 2/37: E2,4: anyat * * 2/38: E2: 2,389; E4: 2,402; E5: 2,338; E6: 1,80 * * 2/39: E2: hiraṇmayā * * 2/40: E2,4: yathā * * 2/41: E2: savanīyāṃ * stutaśastrayos tu saṃskāro yājyāvad devatābhidhānatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।४२: ऋव् १।३६।१ * * २।४३: ए२: २,३९४; ए४: २,४२३; ए५: २,३४१; ए६: १,८१ * अर्थेन त्व् अपकृष्येत देवतानाम् अचोदनार्थस्य गुणभूतत्वात्

* 2/42: ṚV 1.36.1 * * 2/43: E2: 2,394; E4: 2,423; E5: 2,341; E6: 1,81 * arthena tv apakṛṣyeta devatānām acodanārthasya guṇabhūtatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।४४: ए२: एवं * * २।४५: मास्। २७।३५ * वशावद् वा गुणार्थं स्यात्

* 2/44: E2: evaṃ * * 2/45: Mā.S. 27.35 * vaśāvad vā guṇārthaṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।४६: ए२,४,५,६: यत् तूक्तम् * * २।४७: तैत्स्। ३।४।३।२ * * २।४८: ए२ ओम्। तेन, ए४: ते न * न, श्रूतिसमवायित्वात्

* 2/46: E2,4,5,6: yat tūktam * * 2/47: Tait.S. 3.4.3.2 * * 2/48: E2 om. tena, E4: te na * na, śrūtisamavāyitvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।४९: ए१,६; ए२,४,५: विज्ञायते * * २।५०: ए२: २,३९६; ए४: २,४३१; ए५: २,३४५; ए६: १,८२ * * २।५१: ऐब्र्। ३।२१ * व्यपदेशभेदाच् च

* 2/49: E1,6; E2,4,5: vijñāyate * * 2/50: E2: 2,396; E4: 2,431; E5: 2,345; E6: 1,82 * * 2/51: Ai.Br. 3.21 * vyapadeśabhedāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।५२: तैब्र्। ३।२।३८ * * २।५३: मास्ह्स्। १।१।३।२९ * गुणश् चानर्थकः स्यात्

* 2/52: Tai.Br. 3.2.38 * * 2/53: Mā.Sh.S. 1.1.3.29 * guṇaś cānarthakaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।५४: ए२: २,४०६; ए४: २,४५०; ए५: २,३४८; ए६: १,८२ * तथा याज्यापुरोरुचोः

* 2/54: E2: 2,406; E4: 2,450; E5: 2,348; E6: 1,82 * tathā yājyāpurorucoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।५५: ए१,५; ए२: इन्द्र, ए४,६: ऐन्द्र * * २।५६: तैत्स्। ३।४।११।३ * * २।५७: ऋव् ५।८।९ * वशायाम् अर्थसमवायात्

* 2/55: E1,5; E2: indra, E4,6: aindra * * 2/56: Tait.S. 3.4.11.3 * * 2/57: ṚV 5.8.9 * vaśāyām arthasamavāyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।५८: व्ग्ल्। तैत्ब्र्। ३।६।८ * यत्रेति वार्थवत्त्वात् स्यात्

* 2/58: Vgl. Tait.Br. 3.6.8 * yatreti vārthavattvāt syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाशब्दः पक्षं व्यावर्तयति, संस्कारकर्मणी एव स्तोत्रशस्त्रे, यच् चैतत्, प्रघाथस्योत्कर्ष इति, उत्कृष्यतां यत्रेन्द्रस् तत्र प्रघाथः, लिङ्गेन हि क्रमसन्निधी बाधितव्याव् एव। न त्व् आम्नातेषु

vāśabdaḥ pakṣaṃ vyāvartayati, saṃskārakarmaṇī eva stotraśastre, yac caitat, praghāthasyotkarṣa iti, utkṛṣyatāṃ yatrendras tatra praghāthaḥ, liṅgena hi kramasannidhī bādhitavyāv eva. na tv āmnāteṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।५९: ए२,४: शंसति * * २।६०: मित् ए६; ए२,४,५: शिपिविष्टवतीः * * २।६१: ए२: २,४०८; ए४: २,४५६; ए५: २,३५२; ए६: १,८३ * * २।६२: ए२,४,५: शंसति पितृदेवत्याः, ए६: पितृदेवत्याः * * २।६३: मित् ए६; ए२,४,५,: शंसति, आग्निमारुते * दृश्यते

* 2/59: E2,4: śaṃsati * * 2/60: mit E6; E2,4,5: śipiviṣṭavatīḥ * * 2/61: E2: 2,408; E4: 2,456; E5: 2,352; E6: 1,83 * * 2/62: E2,4,5: śaṃsati pitṛdevatyāḥ, E6: pitṛdevatyāḥ * * 2/63: mit E6; E2,4,5,: śaṃsati, āgnimārute * dṛśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।६४: मित् ए६; ए२,४ ओम्। अश्वमेधे, ए५ हत् एस् गेक्लम्मेर्त् * अपि वा श्रुतिसंयोगात् प्रकारणे स्तौतिशंसती क्रियोत्पत्तिं विदध्याताम्

* 2/64: Mit E6; E2,4 om. aśvamedhe, E5 hat es geklammert * api vā śrutisaṃyogāt prakāraṇe stautiśaṃsatī kriyotpattiṃ vidadhyātām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।६५: व्ग्ल्। तैत्स्। ७।५।५।२ * * २।६६: व्ग्ल्। साम्स्। १।१६९ * * २।६७: मित् ए६; ए२,४,५,: तृतीययाश्रोष्यन्त * * २।६८: मित् ए६; ए२,४,५: दृष्टम् * * २।६९: ए२: २,४१०; ए४: २,४६०; ए५: २,३५५; ए६: १,८४ * * २।७०: तैत्स्। २।५।४।१ * * २।७१: मित् ए६; ए२,४,५: ऽवसितस्य * * २।७२: ऋव् १।३२।१५ * शब्दपृथक्त्वाच् च

* 2/65: Vgl. Tait.S. 7.5.5.2 * * 2/66: Vgl. Sām.S. 1.169 * * 2/67: Mit E6; E2,4,5,: tṛtīyayāśroṣyanta * * 2/68: Mit E6; E2,4,5: dṛṣṭam * * 2/69: E2: 2,410; E4: 2,460; E5: 2,355; E6: 1,84 * * 2/70: Tait.S. 2.5.4.1 * * 2/71: Mit E6; E2,4,5: 'vasitasya * * 2/72: ṚV 1.32.15 * śabdapṛthaktvāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शब्देन पृथक्त्वम् एव गम्यते, द्वादशस्तोत्रशस्त्रो ऽग्निष्टोमः, इतरथा हि द्वादशत्वं न स्यात्। स्तोत्राणां शस्त्राणां च एकम् एव शंसनं स्तवनं च, अथ भेद आश्रीयते, ततो न द्वादशत्वे ऽवतिष्ठते। अनर्थकं च तद् वचनम्

śabdena pṛthaktvam eva gamyate, dvādaśastotraśastro 'gniṣṭomaḥ, itarathā hi dvādaśatvaṃ na syāt. stotrāṇāṃ śastrāṇāṃ ca ekam eva śaṃsanaṃ stavanaṃ ca, atha bheda āśrīyate, tato na dvādaśatve 'vatiṣṭhate. anarthakaṃ ca tad vacanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।७३: ए२: अग्निस्तुतिः * * २।७४: ए१,६; ए२,४,५: संस्कारकर्मणी * * २।७५: ए२: २,४१३; ए४: २,४७१; ए५: २,३५८; ए६: १,८४ * अन्यश् चार्थः प्रतीयते

* 2/73: E2: agnistutiḥ * * 2/74: E1,6; E2,4,5: saṃskārakarmaṇī * * 2/75: E2: 2,413; E4: 2,471; E5: 2,358; E6: 1,84 * anyaś cārthaḥ pratīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संबद्धे वै स्तोत्रशस्त्रे वेति, यद्य् अन्यत् स्तोत्रम् अन्यच् छस्त्रम्, ततस् तयोः संबन्धः। यदि वापूर्ववचने ततो ऽन्यत् स्तोत्रम् अन्यच् छस्त्रम्, इतरथा यद् एव स्तोत्रं तद् एव शस्त्रं स्यात्। अभिधानं च कर्मवत्

saṃbaddhe vai stotraśastre veti, yady anyat stotram anyac chastram, tatas tayoḥ saṃbandhaḥ. yadi vāpūrvavacane tato 'nyat stotram anyac chastram, itarathā yad eva stotraṃ tad eva śastraṃ syāt. abhidhānaṃ ca karmavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।७६: ए१,६; ए२,४,५ ओम्। इति * फलनिर्वृत्तिश् च

* 2/76: E1,6; E2,4,5 om. iti * phalanirvṛttiś ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।७७: तैत्स्। ३।२।७।१ * * २।७८: ए१,६; ए२: वनामह धुक्षीमहि, ए४,५: वनामहे धुक्षीमहि * * २।७९: तैत्स्। १।६।४।२ * * २।८०: म्स् १०।४।४९ * विधिमन्त्रयोर् ऐकार्थ्यम् ऐकशब्द्यात्

* 2/77: Tait.S. 3.2.7.1 * * 2/78: E1,6; E2: vanāmaha dhukṣīmahi, E4,5: vanāmahe dhukṣīmahi * * 2/79: Tait.S. 1.6.4.2 * * 2/80: MS 10.4.49 * vidhimantrayor aikārthyam aikaśabdyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।८१: ए१,६; ए२,४,५: अमित्रो * * २।८२: तैत्ब्र्। २।४।६।११ * * २।८३: ए१,६; ए२,४,५: ऽविधायक * * २।८४: ए२: २,४१५; ए४: २,४७६; ए५: २,३६१; ए६: १,८५ * अपि वा प्रयोगसामर्थ्यान् मन्त्रो ऽभिधानवाची स्यात्

* 2/81: E1,6; E2,4,5: amitro * * 2/82: Tait.Br. 2.4.6.11 * * 2/83: E1,6; E2,4,5: 'vidhāyaka * * 2/84: E2: 2,415; E4: 2,476; E5: 2,361; E6: 1,85 * api vā prayogasāmarthyān mantro 'bhidhānavācī syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि वेति पक्षो व्यावर्त्यते, एवंजातीयको मन्त्रो ऽभिधानवचनः स्यात्, प्रयोगसामर्थ्यात्, प्रयोगे क्रियमाणे ऽस्य सामर्थ्यं विद्यते, गोदानं गोयागं च प्रत्याययितुम्, न विधातुम्। कुतः? विहितत्वाद् गोदानस्य दक्षिणाविधाने, गोयागस्य त्व् अनुबन्ध्यायाम्। कर्मान्तरं भविष्यतीति चेत्। न, असकृद् अप्य् उच्यमाने तत्प्रत्ययाद् एव। स्तुत्यर्थकल्पनायाम् अप्य् आनर्थक्यम्, परिसमाप्तेन सार्थवादकेन वाक्येन विहितत्वाद् यागस्य। तस्मान् न मन्त्रगतो भावशब्द एवंजातीयको विधायक इति। तच्चोदकेषु मन्त्राख्या

api veti pakṣo vyāvartyate, evaṃjātīyako mantro 'bhidhānavacanaḥ syāt, prayogasāmarthyāt, prayoge kriyamāṇe 'sya sāmarthyaṃ vidyate, godānaṃ goyāgaṃ ca pratyāyayitum, na vidhātum. kutaḥ? vihitatvād godānasya dakṣiṇāvidhāne, goyāgasya tv anubandhyāyām. karmāntaraṃ bhaviṣyatīti cet. na, asakṛd apy ucyamāne tatpratyayād eva. stutyarthakalpanāyām apy ānarthakyam, parisamāptena sārthavādakena vākyena vihitatvād yāgasya. tasmān na mantragato bhāvaśabda evaṃjātīyako vidhāyaka iti. taccodakeṣu mantrākhyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।८५: ए२,४,५,६: उच्यन्ते * * २।८६: वाज्स्। २४।२० * * २।८७: ए२,४: पृष्टाकोटेण * * २।८८: ए२: २,४१९; ए४: २,४८६; ए५: २,३६८; ए६: १,८६ * * २।८९: मित् ए६; ए२,४,५: पृथक्त्वशः * * २।९०: वाज्स्। १।१ * * २।९१: तैत्स्। १।६।६ * * २।९२: तैत्स्। ४।४।४।१ * * २।९३: ए२,४,५,६: संख्या * * २।९४: श्प्ब्र्। १।५।५।१२ * * २।९५: ए१,५,६,; ए२: डुलर्, ए४ डुलेर् * * २।९६: ए२,४: परिदेवनम् * * २।९७: वाज्स्। २३।१८ * * २।९८: तैत्स्। ६।३।२ * * २।९९: वाज्स्। ७।२९ * * २।१००: ए२,४,५: पृष्टं * * २।१०१: ए६: एबेन्सो, ए२,४,५: पृच्छामि * * २।१०२: वाज्स्। २३।६१ * * २।१०३: वाज्स्। २३।६२ * * २।१०४: तैत्स्। १।१।५।१ * * २।१०५: ए२,४: चतुःस्वर्यं * * २।१०६: ए१,६; ए२,४,५: वृत्तिकारणेनोदाहरणापदेशेनाख्यातम् * * २।१०७: वाज्स्। २९।३ * * २।१०८: तैत्स्। २।१।१।१ * * २।१०९: मैत्स्। १।४।११ * * २।११०: ए२,४,५,६: वक्षस इति * * २।१११: ए२,४,५: चतुःस्वर्यं * * २।११२: तैत्ब्र्। १।२।१।२६ * * २।११३: ए२: २,४२१; ए४: २,४८६; ए५: २,३६९; ए६: १,८७ * शेषे ब्राह्मणशब्दः

* 2/85: E2,4,5,6: ucyante * * 2/86: Vāj.S. 24.20 * * 2/87: E2,4: pṛṣṭākoṭeṇa * * 2/88: E2: 2,419; E4: 2,486; E5: 2,368; E6: 1,86 * * 2/89: Mit E6; E2,4,5: pṛthaktvaśaḥ * * 2/90: Vāj.S. 1.1 * * 2/91: Tait.S. 1.6.6 * * 2/92: Tait.S. 4.4.4.1 * * 2/93: E2,4,5,6: saṃkhyā * * 2/94: ŚPBr. 1.5.5.12 * * 2/95: E1,5,6,; E2: ḍular, E4 ḍuler * * 2/96: E2,4: paridevanam * * 2/97: Vāj.S. 23.18 * * 2/98: Tait.S. 6.3.2 * * 2/99: Vāj.S. 7.29 * * 2/100: E2,4,5: pṛṣṭaṃ * * 2/101: E6: ebenso, E2,4,5: pṛcchāmi * * 2/102: Vāj.S. 23.61 * * 2/103: Vāj.S. 23.62 * * 2/104: Tait.S. 1.1.5.1 * * 2/105: E2,4: catuḥsvaryaṃ * * 2/106: E1,6; E2,4,5: vṛttikāraṇenodāharaṇāpadeśenākhyātam * * 2/107: Vāj.S. 29.3 * * 2/108: Tait.S. 2.1.1.1 * * 2/109: Mait.S. 1.4.11 * * 2/110: E2,4,5,6: vakṣasa iti * * 2/111: E2,4,5: catuḥsvaryaṃ * * 2/112: Tait.Br. 1.2.1.26 * * 2/113: E2: 2,421; E4: 2,486; E5: 2,369; E6: 1,87 * śeṣe brāhmaṇaśabdaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।११४: ए२,४,५,६: शूर्पेण * * २।११५: श्प्ब्र्। २।५।२।२३ * * २।११६: तैत्स्। २।५।३।४ * * २।११७: तैत्स्। २।१।१ * * २।११८: ए२,४,५,६: यजमानसंमितौदुम्बरी * * २।११९: व्ग्ल्। तैत्स्। ६।२।१०।३ * * २।१२०: ए२,४,५: मे * * २।१२१: ए२,४,५ ओम्। मह्यं * * २।१२२: ए२,४,५: पचत इति * * २।१२३: ए२,४: स्यात् * * २।१२४: ए२,४: मनः इति * * २।१२५: ऋव् १०।११९।१ * * २।१२६: ऋव् ७।४१।२ * * २।१२७: तैता। १।१०।२ * * २।१२८: ए२,४,५,६: इन्दवो * * २।१२९: ए२,४: हीति * * २।१३०: ऋव् १।२।४ * * २।१३१: ए२,४,५: स्थ न * * २।१३२: तैत्स्। ५।६।१।३ * * २।१३३: ऋव् ८।६।२३ * * २।१३४: तैत्स्। ४।४।४ * * २।१३५: ए२,४,५,६: अधः स्विदासीद् * * २।१३६: ए२,४,५,६: उपरि स्विदासीद् * * २।१३७: ऋव् १०।१२९।५ * * २।१३८: मित् ए६; ए२,४,५: आधमानाद् इति * * २।१३९: ऋव् १०।११७।१५ * * २।१४०: ए२,४: अयुताददद् इति * * २।१४१: ऋव् ८।२१।१८ * * २।१४२: ऋव् १०।९०।१६ * * २।१४३: ए२: २,४२२; ए४: २,४९२; ए५: २,३६९; ए६: १,८७ * अनाम्नातेष्व् अमन्त्रत्वम् आम्नातेषु हि विभागः

* 2/114: E2,4,5,6: śūrpeṇa * * 2/115: ŚPBr. 2.5.2.23 * * 2/116: Tait.S. 2.5.3.4 * * 2/117: Tait.S. 2.1.1 * * 2/118: E2,4,5,6: yajamānasaṃmitaudumbarī * * 2/119: Vgl. Tait.S. 6.2.10.3 * * 2/120: E2,4,5: me * * 2/121: E2,4,5 om. mahyaṃ * * 2/122: E2,4,5: pacata iti * * 2/123: E2,4: syāt * * 2/124: E2,4: manaḥ iti * * 2/125: ṚV 10.119.1 * * 2/126: ṚV 7.41.2 * * 2/127: Tait.Ā. 1.10.2 * * 2/128: E2,4,5,6: indavo * * 2/129: E2,4: hīti * * 2/130: ṚV 1.2.4 * * 2/131: E2,4,5: stha na * * 2/132: Tait.S. 5.6.1.3 * * 2/133: ṚV 8.6.23 * * 2/134: Tait.S. 4.4.4 * * 2/135: E2,4,5,6: adhaḥ svidāsīd * * 2/136: E2,4,5,6: upari svidāsīd * * 2/137: ṚV 10.129.5 * * 2/138: Mit E6; E2,4,5: ādhamānād iti * * 2/139: ṚV 10.117.15 * * 2/140: E2,4: ayutādadad iti * * 2/141: ṚV 8.21.18 * * 2/142: ṚV 10.90.16 * * 2/143: E2: 2,422; E4: 2,492; E5: 2,369; E6: 1,87 * anāmnāteṣv amantratvam āmnāteṣu hi vibhāgaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊहप्रवरनामधेयेषु संशयः, मन्त्रा उत नेति। अभिधायकत्वान् मन्त्रा इति प्राप्ते ब्रूमः - अनाम्नातेषु मन्त्रत्वं न स्याद् अभिधायकेष्व् अपि, नाभिधायकत्वं मन्त्रत्वे हेतुः, किं तर्ह्य् अभियुक्तप्रयोगः, ये अभियुक्तैर् मन्त्रा इति नोच्यन्ते, न ते मन्त्राः, न चैवमादायो मन्त्रसमाम्नाये सन्ति, तस्माद् अमन्त्राः। प्रयोजनम्, मन्त्रे दुष्टे यत् प्रायश्चित्तम् अमन्त्रेषु तन् न। तेषां ऋग् यत्रार्थवशेन पादव्यवस्था

ūhapravaranāmadheyeṣu saṃśayaḥ, mantrā uta neti. abhidhāyakatvān mantrā iti prāpte brūmaḥ - anāmnāteṣu mantratvaṃ na syād abhidhāyakeṣv api, nābhidhāyakatvaṃ mantratve hetuḥ, kiṃ tarhy abhiyuktaprayogaḥ, ye abhiyuktair mantrā iti nocyante, na te mantrāḥ, na caivamādāyo mantrasamāmnāye santi, tasmād amantrāḥ. prayojanam, mantre duṣṭe yat prāyaścittam amantreṣu tan na. teṣāṃ ṛg yatrārthavaśena pādavyavasthā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।१४४: ए२: त्रयीविदो, ए४: त्रैविदो * * २।१४५: ए२,४: ऋचः सामानि * * २।१४६: तैत्ब्र्। १।२।१।२६ * * २।१४७: ऋव् १।१।१ * * २।१४८: ऋव् १।१।२ * * २।१४९: ए२: २,४२७; ए४: २,५०४; ए५: २,३७५; ए६: १,८८ * गीतिषु सामाख्या

* 2/144: E2: trayīvido, E4: traivido * * 2/145: E2,4: ṛcaḥ sāmāni * * 2/146: Tait.Br. 1.2.1.26 * * 2/147: ṚV 1.1.1 * * 2/148: ṚV 1.1.2 * * 2/149: E2: 2,427; E4: 2,504; E5: 2,375; E6: 1,88 * gītiṣu sāmākhyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।१५०: ए२: प्रत्यक्षा अम्लं, ए४: यक्षा अम्लं * शेषे यजुःशब्दः

* 2/150: E2: pratyakṣā amlaṃ, E4: yakṣā amlaṃ * śeṣe yajuḥśabdaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यजुषः किं लक्षणम् इति। यजुषो लक्षणं न वक्तव्यम्, ऋग्लक्षणसामलक्षणाभ्याम् एव यजुर् विज्ञास्यते वैपरीत्येन, या न गीतिर् न च पादबद्धम्, तत् प्रश्लिष्टपठितं यजुर् इति। अथ निगदो नाम किं यजूंष्य् उत यजुषो ऽन्य इति? निगदो वा चतुर्थं स्याद् धर्मविशेषात्

atha yajuṣaḥ kiṃ lakṣaṇam iti. yajuṣo lakṣaṇaṃ na vaktavyam, ṛglakṣaṇasāmalakṣaṇābhyām eva yajur vijñāsyate vaiparītyena, yā na gītir na ca pādabaddham, tat praśliṣṭapaṭhitaṃ yajur iti. atha nigado nāma kiṃ yajūṃṣy uta yajuṣo 'nya iti? nigado vā caturthaṃ syād dharmaviśeṣāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।१५१: ए२: २,४२८; ए४: २,५१३; ए५: २,३७९; ए६: १,८९ * व्यपदेशाच् च

* 2/151: E2: 2,428; E4: 2,513; E5: 2,379; E6: 1,89 * vyapadeśāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यपदेशो ऽपि भवति, यजूंषि वर्तन्ते, न निगदाः। निगदा वर्तन्ते, न यजुंषीति। तस्माद् अपि मन्त्रान्तरम्। यजूंषि वा तद्रूपत्वात्

vyapadeśo 'pi bhavati, yajūṃṣi vartante, na nigadāḥ. nigadā vartante, na yajuṃṣīti. tasmād api mantrāntaram. yajūṃṣi vā tadrūpatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यजूंष्य् एव वा निगदाः। कुतः? तद्रूपत्वात्, तद् एवैषां रूपम्, यद् यजुषां प्रश्लिष्टपाठः, ऋक्सामलक्षणविलक्षणता च। वचनाद् धर्मविशेषः

yajūṃṣy eva vā nigadāḥ. kutaḥ? tadrūpatvāt, tad evaiṣāṃ rūpam, yad yajuṣāṃ praśliṣṭapāṭhaḥ, ṛksāmalakṣaṇavilakṣaṇatā ca. vacanād dharmaviśeṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वचनात् प्रत्यायनसामर्थ्यात्, अस्ति हि पुरुषान्तरप्रत्यायनसामर्थ्यं केषांचिद् यजुषाम्। अर्थाच् च

vacanāt pratyāyanasāmarthyāt, asti hi puruṣāntarapratyāyanasāmarthyaṃ keṣāṃcid yajuṣām. arthāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।१५२: ए२,४,५,६: यजूंषि * * २।१५३: ए२,४,५,६: निशब्दः * * २।१५४: ए२: २,४३०; ए४: २,५१७; ए५: २,३८०; ए६: १,८९ * गुणार्थो व्यपदेशः

* 2/152: E2,4,5,6: yajūṃṣi * * 2/153: E2,4,5,6: niśabdaḥ * * 2/154: E2: 2,430; E4: 2,517; E5: 2,380; E6: 1,89 * guṇārtho vyapadeśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यद् उक्तं व्यपदेश इति, स चैकत्वे ऽपि गुणतो भवति, यथेतो ब्राह्मणा भोज्यन्ताम्, इतः परिव्राजका इति। एवम् उच्चैस्त्वेन गुणेन तान्य् एव यजूंषि व्यपदिश्यन्ते, निगदा इति। सर्वेषाम् इति चेत्

atha yad uktaṃ vyapadeśa iti, sa caikatve 'pi guṇato bhavati, yatheto brāhmaṇā bhojyantām, itaḥ parivrājakā iti. evam uccaistvena guṇena tāny eva yajūṃṣi vyapadiśyante, nigadā iti. sarveṣām iti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि य उच्चैर् गद्यते स निगदः, ऋग् अपि निगदः प्राप्नोति। न, ऋग्व्यपदेशात्

yadi ya uccair gadyate sa nigadaḥ, ṛg api nigadaḥ prāpnoti. na, ṛgvyapadeśāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।१५५: ए२,४: निगदा इति * अर्थैकत्वाद् एकं वाक्यं साकाङ्क्षं चेद् विभागे स्यात्

* 2/155: E2,4: nigadā iti * arthaikatvād ekaṃ vākyaṃ sākāṅkṣaṃ ced vibhāge syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।१५६: ए२: २,४३५; ए४: २,५२२; ए५: ३,३८३; ए६: १,९० * * २।१५७: तैत्स्। १।१।४।२ * * २।१५८: व्ग्ल्। म्स् १।१।२५ * * २।१५९: मित् ए५,६; ए२,४: साकाङ्क्षम् * * २।१६०: ए२: २,४३८; ए४: २,५२२; ए५: २,३८७; ए६: १,९१ * * २।१६१: ए२,४: सुशेवं, ए६: सुषेवम् * * २।१६२: ए२,४,५,६: कल्पयामि * * २।१६३: तैत्ब्र्। ३।७।५।२-३, मान्श्स् * * २।१६४: ए२: उत्तरे * समेषु वाक्यभेदः स्यात्

* 2/156: E2: 2,435; E4: 2,522; E5: 3,383; E6: 1,90 * * 2/157: Tait.S. 1.1.4.2 * * 2/158: Vgl. MS 1.1.25 * * 2/159: Mit E5,6; E2,4: sākāṅkṣam * * 2/160: E2: 2,438; E4: 2,522; E5: 2,387; E6: 1,91 * * 2/161: E2,4: suśevaṃ, E6: suṣevam * * 2/162: E2,4,5,6: kalpayāmi * * 2/163: Tait.Br. 3.7.5.2-3, MānŚS * * 2/164: E2: uttare * sameṣu vākyabhedaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।१६५: तैत्स्। १।१।३, वाज्स्। १।१ * * २।१६६: तैत्स्। १।७।९।१ * * २।१६७: व्ग्ल्। श्प्ब्र्। १।१।६।६, १।७।१।२, ४।३।१।७ * * २।१६८: ए२: २,४४१; ए४: २,५४०; ए५: २,३९०; ए६: १,९१ * * २।१६९: ए२,४,६: पूष्णो * * २।१७०: ए२,४,५,६: बह्व्यः * अनुषङ्गो वाक्यसमाप्तिः सर्वेषु तुल्ययोगित्वत्

* 2/165: Tait.S. 1.1.3, Vāj.S. 1.1 * * 2/166: Tait.S. 1.7.9.1 * * 2/167: Vgl. ŚPBr. 1.1.6.6, 1.7.1.2, 4.3.1.7 * * 2/168: E2: 2,441; E4: 2,540; E5: 2,390; E6: 1,91 * * 2/169: E2,4,6: pūṣṇo * * 2/170: E2,4,5,6: bahvyaḥ * anuṣaṅgo vākyasamāptiḥ sarveṣu tulyayogitvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* २।१७१: तैत्स्। १।२।११।२ * * २।१७२: ए२: २,४४६; ए४: २,५५१; ए५: २,३९४; ए६: १,९२ * * २।१७३: ए२,४: आकाङ्क्षावत्त्वात् * * २।१७४: ए२,४: देवस् त्वा * * २।१७५: तैत्स्। १।२।१।२ * * २।१७६: ए२: आङ्क्षति, ए५: आकाङ्क्षति * * २।१७७: ए२,४,६: एकेनैव तन्निराकाङ्क्षं * * २।१७८: ए२: २,४५१; ए४: २,५५२; ए५: २,३९६; ए६: १,९३ * व्यवयान् नानुषज्येत

* 2/171: Tait.S. 1.2.11.2 * * 2/172: E2: 2,446; E4: 2,551; E5: 2,394; E6: 1,92 * * 2/173: E2,4: ākāṅkṣāvattvāt * * 2/174: E2,4: devas tvā * * 2/175: Tait.S. 1.2.1.2 * * 2/176: E2: āṅkṣati, E5: ākāṅkṣati * * 2/177: E2,4,6: ekenaiva tannirākāṅkṣaṃ * * 2/178: E2: 2,451; E4: 2,552; E5: 2,396; E6: 1,93 * vyavayān nānuṣajyeta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.