भावार्थाः कर्मशब्दास् तेभ्यः क्रिया प्रतीयेतैष ह्य् अर्थो विधीयते
bhāvārthāḥ karmaśabdās tebhyaḥ kriyā pratīyetaiṣa hy artho vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Jaimini: Mimamsasutra, with Sabara's Bhasya·2
Jaimini: Mimamsasutra, with Sabara's Bhasya 2
* २।१: ए१,४,५,६; ए२ हत्: प्रधानाप्रधानादि * * २।२: ए१,५,६; ए२,४: उपोद्धातप्रसक्तानुप्रसक्त * * २।३: व्ग्ल्। म्स् १।१।२ * * २।४: ए१,५; ए२,४,६ ओम्। उच्यते * * २।५: ए२: २,३३७; ए४: २,२५१; ए५: २,२८३; ए६: १,७४ * * २।६: ए२: २,३५३; ए४: २,२५२; ए५: २,३०४; ए६: १,७५ * * २।७: ए४: सूचितं * * २।८: झा, Ü, ब्द्।१, स्।१७० कोन्ज्। श्येनचित्रादयः * * २।९: षड्ब्र्। ३।८।१ * * २।१०: तैत्स्। २।४।६।१ * सर्वेषां भावो ऽर्थ इति चेत्
* 2/1: E1,4,5,6; E2 hat: pradhānāpradhānādi * * 2/2: E1,5,6; E2,4: upoddhātaprasaktānuprasakta * * 2/3: Vgl. MS 1.1.2 * * 2/4: E1,5; E2,4,6 om. ucyate * * 2/5: E2: 2,337; E4: 2,251; E5: 2,283; E6: 1,74 * * 2/6: E2: 2,353; E4: 2,252; E5: 2,304; E6: 1,75 * * 2/7: E4: sūcitaṃ * * 2/8: Jhā, Ü, Bd.1, S.170 konj. śyenacitrādayaḥ * * 2/9: Ṣaḍ.Br. 3.8.1 * * 2/10: Tait.S. 2.4.6.1 * sarveṣāṃ bhāvo 'rtha iti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं चेद् भावन् पश्यति, अभावशब्दत्वान् न द्रव्यगुणशब्दा अपूर्वस्य विधायका इति, सर्वेषां भावो ऽर्थः, स्वर्गकामो दर्शपूर्णमासाभ्याम् इत्य् एतयोः संबन्धं यजेतेति वक्ष्यति, श्येनेनाभिचरन्न् इत्य् एतयोश् च, तथा चित्रया पशुकाम इति। तस्माद् एते ऽपि साकाङ्क्षत्वाद् भाववचनाः। सर्वेषु भाववचनेषु नास्ति विनिगमनायां हेतुः, कर्मशब्दा एवापूर्वस्य विधायकाः, न द्रव्यगुणशब्दा इति। येषाम् उत्पत्तौ स्वे प्रयोगे रूपोपलब्धिस् तानि नामानि, तस्मात् तेभ्यः पराकाङ्क्षा भूतत्वात् स्वे प्रयोगे
evaṃ ced bhāvan paśyati, abhāvaśabdatvān na dravyaguṇaśabdā apūrvasya vidhāyakā iti, sarveṣāṃ bhāvo 'rthaḥ, svargakāmo darśapūrṇamāsābhyām ity etayoḥ saṃbandhaṃ yajeteti vakṣyati, śyenenābhicarann ity etayoś ca, tathā citrayā paśukāma iti. tasmād ete 'pi sākāṅkṣatvād bhāvavacanāḥ. sarveṣu bhāvavacaneṣu nāsti vinigamanāyāṃ hetuḥ, karmaśabdā evāpūrvasya vidhāyakāḥ, na dravyaguṇaśabdā iti. yeṣām utpattau sve prayoge rūpopalabdhis tāni nāmāni, tasmāt tebhyaḥ parākāṅkṣā bhūtatvāt sve prayoge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।११: ए२: २,३५५; ए४: २,३२८; ए५: २,३१४; ए६: १,७५ * * २।१२: ए२ ओम्। वृक्षः * येषां तूत्पत्ताव् अर्थे स्वे प्रयोगो न विद्यते, तान्य् आख्यातानि। तस्मात् तेभ्यः प्रतीयेताश्रितत्वात् प्रयोगस्य
* 2/11: E2: 2,355; E4: 2,328; E5: 2,314; E6: 1,75 * * 2/12: E2 om. vṛkṣaḥ * yeṣāṃ tūtpattāv arthe sve prayogo na vidyate, tāny ākhyātāni. tasmāt tebhyaḥ pratīyetāśritatvāt prayogasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।१३: ए२: २,३५७; ए४: २,३३२; ए५: २,३१६; ए६: १,७६ * * २।१४: ए२,४,५,६: द्रव्यं * * २।१५: ए६ ओम्। तदा * चोदना पुनर् आरम्भः
* 2/13: E2: 2,357; E4: 2,332; E5: 2,316; E6: 1,76 * * 2/14: E2,4,5,6: dravyaṃ * * 2/15: E6 om. tadā * codanā punar ārambhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।१६: ए२: २,३५९; ए४: २,३३७; ए५: २,३२०; ए६: १,७७ * * २।१७: ए२,४: यत् * * २।१८: ए१,६; ए२,४,५: ननु * तानि द्वैधं गुणप्रधानभूतानि
* 2/16: E2: 2,359; E4: 2,337; E5: 2,320; E6: 1,77 * * 2/17: E2,4: yat * * 2/18: E1,6; E2,4,5: nanu * tāni dvaidhaṃ guṇapradhānabhūtāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।१९: ए२: २,३७९; ए४: २,३८४; ए५: २,३२४; ए६: १,७७ * यैर् द्रव्यं न चिकीर्ष्यते, तानि प्रधानभूतानि, द्रव्यस्य गुणभूतत्वात्
* 2/19: E2: 2,379; E4: 2,384; E5: 2,324; E6: 1,77 * yair dravyaṃ na cikīrṣyate, tāni pradhānabhūtāni, dravyasya guṇabhūtatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२०: ए१,६; ए२,४,५: ननु * * २।२१: ए१,६; ए२,४,५: हेतुम् * * २।२२: ए२: कृतो * यैस् तु द्रव्यं चिकीर्ष्यते गुणस् तत्र प्रतीयेत, तस्य द्रव्यप्रधानत्वात्
* 2/20: E1,6; E2,4,5: nanu * * 2/21: E1,6; E2,4,5: hetum * * 2/22: E2: kṛto * yais tu dravyaṃ cikīrṣyate guṇas tatra pratīyeta, tasya dravyapradhānatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२३: ए२: २,३८१; ए४: २,३८९; ए५: २,३२९; ए६: १,७८ * धर्ममात्रे तु कर्म स्याद् अनिर्वृत्तेः प्रयाजवत्
* 2/23: E2: 2,381; E4: 2,389; E5: 2,329; E6: 1,78 * dharmamātre tu karma syād anirvṛtteḥ prayājavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२४: ए५: सुचः * * २।२५: तैत्स्। ३।३।१ * * २।२६: ए२,४,६: तद् * * २।२७: ए२: अभिनिर्वर्तयेद् * तुल्यश्रुतित्वाद् वेतरैः सधर्मः स्यात्
* 2/24: E5: sucaḥ * * 2/25: Tait.S. 3.3.1 * * 2/26: E2,4,6: tad * * 2/27: E2: abhinirvartayed * tulyaśrutitvād vetaraiḥ sadharmaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२८: तैत्ब्र्। ३।२।५।६ * * २।२९: ए२: २,३८४; ए४: २,३९८; ए५: २,३३२; ए६: १,७९ * द्रव्योपदेश इति चेत्
* 2/28: Tait.Br. 3.2.5.6 * * 2/29: E2: 2,384; E4: 2,398; E5: 2,332; E6: 1,79 * dravyopadeśa iti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३०: तैत्स्। ३।३।८।४ * न, तदर्थत्वाल् लोकवत् तस्य च शेषभूतत्वात्
* 2/30: Tait.S. 3.3.8.4 * na, tadarthatvāl lokavat tasya ca śeṣabhūtatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३१: पाण्। २।३।२ * * २।३२: पाण्। १।४।४९ * * २।३३: ए१,६; ए२,४: या लौकिके, ए५: या तु * * २।३४: ए२: २,३८७; ए४: २,४०२; ए५: ३,३३५; ए६: १,७९ * * २।३५: ए२ ओम्। श्रूयते * * २।३६: ए२,४: न च * * २।३७: ए२,४: अन्यत् * * २।३८: ए२: २,३८९; ए४: २,४०२; ए५: २,३३८; ए६: १,८० * * २।३९: ए२: हिरण्मया * * २।४०: ए२,४: यथा * * २।४१: ए२: सवनीयां * स्तुतशस्त्रयोस् तु संस्कारो याज्यावद् देवताभिधानत्वात्
* 2/31: Pāṇ. 2.3.2 * * 2/32: Pāṇ. 1.4.49 * * 2/33: E1,6; E2,4: yā laukike, E5: yā tu * * 2/34: E2: 2,387; E4: 2,402; E5: 3,335; E6: 1,79 * * 2/35: E2 om. śrūyate * * 2/36: E2,4: na ca * * 2/37: E2,4: anyat * * 2/38: E2: 2,389; E4: 2,402; E5: 2,338; E6: 1,80 * * 2/39: E2: hiraṇmayā * * 2/40: E2,4: yathā * * 2/41: E2: savanīyāṃ * stutaśastrayos tu saṃskāro yājyāvad devatābhidhānatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।४२: ऋव् १।३६।१ * * २।४३: ए२: २,३९४; ए४: २,४२३; ए५: २,३४१; ए६: १,८१ * अर्थेन त्व् अपकृष्येत देवतानाम् अचोदनार्थस्य गुणभूतत्वात्
* 2/42: ṚV 1.36.1 * * 2/43: E2: 2,394; E4: 2,423; E5: 2,341; E6: 1,81 * arthena tv apakṛṣyeta devatānām acodanārthasya guṇabhūtatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।४४: ए२: एवं * * २।४५: मास्। २७।३५ * वशावद् वा गुणार्थं स्यात्
* 2/44: E2: evaṃ * * 2/45: Mā.S. 27.35 * vaśāvad vā guṇārthaṃ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।४६: ए२,४,५,६: यत् तूक्तम् * * २।४७: तैत्स्। ३।४।३।२ * * २।४८: ए२ ओम्। तेन, ए४: ते न * न, श्रूतिसमवायित्वात्
* 2/46: E2,4,5,6: yat tūktam * * 2/47: Tait.S. 3.4.3.2 * * 2/48: E2 om. tena, E4: te na * na, śrūtisamavāyitvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।४९: ए१,६; ए२,४,५: विज्ञायते * * २।५०: ए२: २,३९६; ए४: २,४३१; ए५: २,३४५; ए६: १,८२ * * २।५१: ऐब्र्। ३।२१ * व्यपदेशभेदाच् च
* 2/49: E1,6; E2,4,5: vijñāyate * * 2/50: E2: 2,396; E4: 2,431; E5: 2,345; E6: 1,82 * * 2/51: Ai.Br. 3.21 * vyapadeśabhedāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।५२: तैब्र्। ३।२।३८ * * २।५३: मास्ह्स्। १।१।३।२९ * गुणश् चानर्थकः स्यात्
* 2/52: Tai.Br. 3.2.38 * * 2/53: Mā.Sh.S. 1.1.3.29 * guṇaś cānarthakaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।५४: ए२: २,४०६; ए४: २,४५०; ए५: २,३४८; ए६: १,८२ * तथा याज्यापुरोरुचोः
* 2/54: E2: 2,406; E4: 2,450; E5: 2,348; E6: 1,82 * tathā yājyāpurorucoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।५५: ए१,५; ए२: इन्द्र, ए४,६: ऐन्द्र * * २।५६: तैत्स्। ३।४।११।३ * * २।५७: ऋव् ५।८।९ * वशायाम् अर्थसमवायात्
* 2/55: E1,5; E2: indra, E4,6: aindra * * 2/56: Tait.S. 3.4.11.3 * * 2/57: ṚV 5.8.9 * vaśāyām arthasamavāyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।५८: व्ग्ल्। तैत्ब्र्। ३।६।८ * यत्रेति वार्थवत्त्वात् स्यात्
* 2/58: Vgl. Tait.Br. 3.6.8 * yatreti vārthavattvāt syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाशब्दः पक्षं व्यावर्तयति, संस्कारकर्मणी एव स्तोत्रशस्त्रे, यच् चैतत्, प्रघाथस्योत्कर्ष इति, उत्कृष्यतां यत्रेन्द्रस् तत्र प्रघाथः, लिङ्गेन हि क्रमसन्निधी बाधितव्याव् एव। न त्व् आम्नातेषु
vāśabdaḥ pakṣaṃ vyāvartayati, saṃskārakarmaṇī eva stotraśastre, yac caitat, praghāthasyotkarṣa iti, utkṛṣyatāṃ yatrendras tatra praghāthaḥ, liṅgena hi kramasannidhī bādhitavyāv eva. na tv āmnāteṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।५९: ए२,४: शंसति * * २।६०: मित् ए६; ए२,४,५: शिपिविष्टवतीः * * २।६१: ए२: २,४०८; ए४: २,४५६; ए५: २,३५२; ए६: १,८३ * * २।६२: ए२,४,५: शंसति पितृदेवत्याः, ए६: पितृदेवत्याः * * २।६३: मित् ए६; ए२,४,५,: शंसति, आग्निमारुते * दृश्यते
* 2/59: E2,4: śaṃsati * * 2/60: mit E6; E2,4,5: śipiviṣṭavatīḥ * * 2/61: E2: 2,408; E4: 2,456; E5: 2,352; E6: 1,83 * * 2/62: E2,4,5: śaṃsati pitṛdevatyāḥ, E6: pitṛdevatyāḥ * * 2/63: mit E6; E2,4,5,: śaṃsati, āgnimārute * dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।६४: मित् ए६; ए२,४ ओम्। अश्वमेधे, ए५ हत् एस् गेक्लम्मेर्त् * अपि वा श्रुतिसंयोगात् प्रकारणे स्तौतिशंसती क्रियोत्पत्तिं विदध्याताम्
* 2/64: Mit E6; E2,4 om. aśvamedhe, E5 hat es geklammert * api vā śrutisaṃyogāt prakāraṇe stautiśaṃsatī kriyotpattiṃ vidadhyātām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।६५: व्ग्ल्। तैत्स्। ७।५।५।२ * * २।६६: व्ग्ल्। साम्स्। १।१६९ * * २।६७: मित् ए६; ए२,४,५,: तृतीययाश्रोष्यन्त * * २।६८: मित् ए६; ए२,४,५: दृष्टम् * * २।६९: ए२: २,४१०; ए४: २,४६०; ए५: २,३५५; ए६: १,८४ * * २।७०: तैत्स्। २।५।४।१ * * २।७१: मित् ए६; ए२,४,५: ऽवसितस्य * * २।७२: ऋव् १।३२।१५ * शब्दपृथक्त्वाच् च
* 2/65: Vgl. Tait.S. 7.5.5.2 * * 2/66: Vgl. Sām.S. 1.169 * * 2/67: Mit E6; E2,4,5,: tṛtīyayāśroṣyanta * * 2/68: Mit E6; E2,4,5: dṛṣṭam * * 2/69: E2: 2,410; E4: 2,460; E5: 2,355; E6: 1,84 * * 2/70: Tait.S. 2.5.4.1 * * 2/71: Mit E6; E2,4,5: 'vasitasya * * 2/72: ṚV 1.32.15 * śabdapṛthaktvāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्देन पृथक्त्वम् एव गम्यते, द्वादशस्तोत्रशस्त्रो ऽग्निष्टोमः, इतरथा हि द्वादशत्वं न स्यात्। स्तोत्राणां शस्त्राणां च एकम् एव शंसनं स्तवनं च, अथ भेद आश्रीयते, ततो न द्वादशत्वे ऽवतिष्ठते। अनर्थकं च तद् वचनम्
śabdena pṛthaktvam eva gamyate, dvādaśastotraśastro 'gniṣṭomaḥ, itarathā hi dvādaśatvaṃ na syāt. stotrāṇāṃ śastrāṇāṃ ca ekam eva śaṃsanaṃ stavanaṃ ca, atha bheda āśrīyate, tato na dvādaśatve 'vatiṣṭhate. anarthakaṃ ca tad vacanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।७३: ए२: अग्निस्तुतिः * * २।७४: ए१,६; ए२,४,५: संस्कारकर्मणी * * २।७५: ए२: २,४१३; ए४: २,४७१; ए५: २,३५८; ए६: १,८४ * अन्यश् चार्थः प्रतीयते
* 2/73: E2: agnistutiḥ * * 2/74: E1,6; E2,4,5: saṃskārakarmaṇī * * 2/75: E2: 2,413; E4: 2,471; E5: 2,358; E6: 1,84 * anyaś cārthaḥ pratīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संबद्धे वै स्तोत्रशस्त्रे वेति, यद्य् अन्यत् स्तोत्रम् अन्यच् छस्त्रम्, ततस् तयोः संबन्धः। यदि वापूर्ववचने ततो ऽन्यत् स्तोत्रम् अन्यच् छस्त्रम्, इतरथा यद् एव स्तोत्रं तद् एव शस्त्रं स्यात्। अभिधानं च कर्मवत्
saṃbaddhe vai stotraśastre veti, yady anyat stotram anyac chastram, tatas tayoḥ saṃbandhaḥ. yadi vāpūrvavacane tato 'nyat stotram anyac chastram, itarathā yad eva stotraṃ tad eva śastraṃ syāt. abhidhānaṃ ca karmavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।७६: ए१,६; ए२,४,५ ओम्। इति * फलनिर्वृत्तिश् च
* 2/76: E1,6; E2,4,5 om. iti * phalanirvṛttiś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।७७: तैत्स्। ३।२।७।१ * * २।७८: ए१,६; ए२: वनामह धुक्षीमहि, ए४,५: वनामहे धुक्षीमहि * * २।७९: तैत्स्। १।६।४।२ * * २।८०: म्स् १०।४।४९ * विधिमन्त्रयोर् ऐकार्थ्यम् ऐकशब्द्यात्
* 2/77: Tait.S. 3.2.7.1 * * 2/78: E1,6; E2: vanāmaha dhukṣīmahi, E4,5: vanāmahe dhukṣīmahi * * 2/79: Tait.S. 1.6.4.2 * * 2/80: MS 10.4.49 * vidhimantrayor aikārthyam aikaśabdyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।८१: ए१,६; ए२,४,५: अमित्रो * * २।८२: तैत्ब्र्। २।४।६।११ * * २।८३: ए१,६; ए२,४,५: ऽविधायक * * २।८४: ए२: २,४१५; ए४: २,४७६; ए५: २,३६१; ए६: १,८५ * अपि वा प्रयोगसामर्थ्यान् मन्त्रो ऽभिधानवाची स्यात्
* 2/81: E1,6; E2,4,5: amitro * * 2/82: Tait.Br. 2.4.6.11 * * 2/83: E1,6; E2,4,5: 'vidhāyaka * * 2/84: E2: 2,415; E4: 2,476; E5: 2,361; E6: 1,85 * api vā prayogasāmarthyān mantro 'bhidhānavācī syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि वेति पक्षो व्यावर्त्यते, एवंजातीयको मन्त्रो ऽभिधानवचनः स्यात्, प्रयोगसामर्थ्यात्, प्रयोगे क्रियमाणे ऽस्य सामर्थ्यं विद्यते, गोदानं गोयागं च प्रत्याययितुम्, न विधातुम्। कुतः? विहितत्वाद् गोदानस्य दक्षिणाविधाने, गोयागस्य त्व् अनुबन्ध्यायाम्। कर्मान्तरं भविष्यतीति चेत्। न, असकृद् अप्य् उच्यमाने तत्प्रत्ययाद् एव। स्तुत्यर्थकल्पनायाम् अप्य् आनर्थक्यम्, परिसमाप्तेन सार्थवादकेन वाक्येन विहितत्वाद् यागस्य। तस्मान् न मन्त्रगतो भावशब्द एवंजातीयको विधायक इति। तच्चोदकेषु मन्त्राख्या
api veti pakṣo vyāvartyate, evaṃjātīyako mantro 'bhidhānavacanaḥ syāt, prayogasāmarthyāt, prayoge kriyamāṇe 'sya sāmarthyaṃ vidyate, godānaṃ goyāgaṃ ca pratyāyayitum, na vidhātum. kutaḥ? vihitatvād godānasya dakṣiṇāvidhāne, goyāgasya tv anubandhyāyām. karmāntaraṃ bhaviṣyatīti cet. na, asakṛd apy ucyamāne tatpratyayād eva. stutyarthakalpanāyām apy ānarthakyam, parisamāptena sārthavādakena vākyena vihitatvād yāgasya. tasmān na mantragato bhāvaśabda evaṃjātīyako vidhāyaka iti. taccodakeṣu mantrākhyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।८५: ए२,४,५,६: उच्यन्ते * * २।८६: वाज्स्। २४।२० * * २।८७: ए२,४: पृष्टाकोटेण * * २।८८: ए२: २,४१९; ए४: २,४८६; ए५: २,३६८; ए६: १,८६ * * २।८९: मित् ए६; ए२,४,५: पृथक्त्वशः * * २।९०: वाज्स्। १।१ * * २।९१: तैत्स्। १।६।६ * * २।९२: तैत्स्। ४।४।४।१ * * २।९३: ए२,४,५,६: संख्या * * २।९४: श्प्ब्र्। १।५।५।१२ * * २।९५: ए१,५,६,; ए२: डुलर्, ए४ डुलेर् * * २।९६: ए२,४: परिदेवनम् * * २।९७: वाज्स्। २३।१८ * * २।९८: तैत्स्। ६।३।२ * * २।९९: वाज्स्। ७।२९ * * २।१००: ए२,४,५: पृष्टं * * २।१०१: ए६: एबेन्सो, ए२,४,५: पृच्छामि * * २।१०२: वाज्स्। २३।६१ * * २।१०३: वाज्स्। २३।६२ * * २।१०४: तैत्स्। १।१।५।१ * * २।१०५: ए२,४: चतुःस्वर्यं * * २।१०६: ए१,६; ए२,४,५: वृत्तिकारणेनोदाहरणापदेशेनाख्यातम् * * २।१०७: वाज्स्। २९।३ * * २।१०८: तैत्स्। २।१।१।१ * * २।१०९: मैत्स्। १।४।११ * * २।११०: ए२,४,५,६: वक्षस इति * * २।१११: ए२,४,५: चतुःस्वर्यं * * २।११२: तैत्ब्र्। १।२।१।२६ * * २।११३: ए२: २,४२१; ए४: २,४८६; ए५: २,३६९; ए६: १,८७ * शेषे ब्राह्मणशब्दः
* 2/85: E2,4,5,6: ucyante * * 2/86: Vāj.S. 24.20 * * 2/87: E2,4: pṛṣṭākoṭeṇa * * 2/88: E2: 2,419; E4: 2,486; E5: 2,368; E6: 1,86 * * 2/89: Mit E6; E2,4,5: pṛthaktvaśaḥ * * 2/90: Vāj.S. 1.1 * * 2/91: Tait.S. 1.6.6 * * 2/92: Tait.S. 4.4.4.1 * * 2/93: E2,4,5,6: saṃkhyā * * 2/94: ŚPBr. 1.5.5.12 * * 2/95: E1,5,6,; E2: ḍular, E4 ḍuler * * 2/96: E2,4: paridevanam * * 2/97: Vāj.S. 23.18 * * 2/98: Tait.S. 6.3.2 * * 2/99: Vāj.S. 7.29 * * 2/100: E2,4,5: pṛṣṭaṃ * * 2/101: E6: ebenso, E2,4,5: pṛcchāmi * * 2/102: Vāj.S. 23.61 * * 2/103: Vāj.S. 23.62 * * 2/104: Tait.S. 1.1.5.1 * * 2/105: E2,4: catuḥsvaryaṃ * * 2/106: E1,6; E2,4,5: vṛttikāraṇenodāharaṇāpadeśenākhyātam * * 2/107: Vāj.S. 29.3 * * 2/108: Tait.S. 2.1.1.1 * * 2/109: Mait.S. 1.4.11 * * 2/110: E2,4,5,6: vakṣasa iti * * 2/111: E2,4,5: catuḥsvaryaṃ * * 2/112: Tait.Br. 1.2.1.26 * * 2/113: E2: 2,421; E4: 2,486; E5: 2,369; E6: 1,87 * śeṣe brāhmaṇaśabdaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।११४: ए२,४,५,६: शूर्पेण * * २।११५: श्प्ब्र्। २।५।२।२३ * * २।११६: तैत्स्। २।५।३।४ * * २।११७: तैत्स्। २।१।१ * * २।११८: ए२,४,५,६: यजमानसंमितौदुम्बरी * * २।११९: व्ग्ल्। तैत्स्। ६।२।१०।३ * * २।१२०: ए२,४,५: मे * * २।१२१: ए२,४,५ ओम्। मह्यं * * २।१२२: ए२,४,५: पचत इति * * २।१२३: ए२,४: स्यात् * * २।१२४: ए२,४: मनः इति * * २।१२५: ऋव् १०।११९।१ * * २।१२६: ऋव् ७।४१।२ * * २।१२७: तैता। १।१०।२ * * २।१२८: ए२,४,५,६: इन्दवो * * २।१२९: ए२,४: हीति * * २।१३०: ऋव् १।२।४ * * २।१३१: ए२,४,५: स्थ न * * २।१३२: तैत्स्। ५।६।१।३ * * २।१३३: ऋव् ८।६।२३ * * २।१३४: तैत्स्। ४।४।४ * * २।१३५: ए२,४,५,६: अधः स्विदासीद् * * २।१३६: ए२,४,५,६: उपरि स्विदासीद् * * २।१३७: ऋव् १०।१२९।५ * * २।१३८: मित् ए६; ए२,४,५: आधमानाद् इति * * २।१३९: ऋव् १०।११७।१५ * * २।१४०: ए२,४: अयुताददद् इति * * २।१४१: ऋव् ८।२१।१८ * * २।१४२: ऋव् १०।९०।१६ * * २।१४३: ए२: २,४२२; ए४: २,४९२; ए५: २,३६९; ए६: १,८७ * अनाम्नातेष्व् अमन्त्रत्वम् आम्नातेषु हि विभागः
* 2/114: E2,4,5,6: śūrpeṇa * * 2/115: ŚPBr. 2.5.2.23 * * 2/116: Tait.S. 2.5.3.4 * * 2/117: Tait.S. 2.1.1 * * 2/118: E2,4,5,6: yajamānasaṃmitaudumbarī * * 2/119: Vgl. Tait.S. 6.2.10.3 * * 2/120: E2,4,5: me * * 2/121: E2,4,5 om. mahyaṃ * * 2/122: E2,4,5: pacata iti * * 2/123: E2,4: syāt * * 2/124: E2,4: manaḥ iti * * 2/125: ṚV 10.119.1 * * 2/126: ṚV 7.41.2 * * 2/127: Tait.Ā. 1.10.2 * * 2/128: E2,4,5,6: indavo * * 2/129: E2,4: hīti * * 2/130: ṚV 1.2.4 * * 2/131: E2,4,5: stha na * * 2/132: Tait.S. 5.6.1.3 * * 2/133: ṚV 8.6.23 * * 2/134: Tait.S. 4.4.4 * * 2/135: E2,4,5,6: adhaḥ svidāsīd * * 2/136: E2,4,5,6: upari svidāsīd * * 2/137: ṚV 10.129.5 * * 2/138: Mit E6; E2,4,5: ādhamānād iti * * 2/139: ṚV 10.117.15 * * 2/140: E2,4: ayutādadad iti * * 2/141: ṚV 8.21.18 * * 2/142: ṚV 10.90.16 * * 2/143: E2: 2,422; E4: 2,492; E5: 2,369; E6: 1,87 * anāmnāteṣv amantratvam āmnāteṣu hi vibhāgaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊहप्रवरनामधेयेषु संशयः, मन्त्रा उत नेति। अभिधायकत्वान् मन्त्रा इति प्राप्ते ब्रूमः - अनाम्नातेषु मन्त्रत्वं न स्याद् अभिधायकेष्व् अपि, नाभिधायकत्वं मन्त्रत्वे हेतुः, किं तर्ह्य् अभियुक्तप्रयोगः, ये अभियुक्तैर् मन्त्रा इति नोच्यन्ते, न ते मन्त्राः, न चैवमादायो मन्त्रसमाम्नाये सन्ति, तस्माद् अमन्त्राः। प्रयोजनम्, मन्त्रे दुष्टे यत् प्रायश्चित्तम् अमन्त्रेषु तन् न। तेषां ऋग् यत्रार्थवशेन पादव्यवस्था
ūhapravaranāmadheyeṣu saṃśayaḥ, mantrā uta neti. abhidhāyakatvān mantrā iti prāpte brūmaḥ - anāmnāteṣu mantratvaṃ na syād abhidhāyakeṣv api, nābhidhāyakatvaṃ mantratve hetuḥ, kiṃ tarhy abhiyuktaprayogaḥ, ye abhiyuktair mantrā iti nocyante, na te mantrāḥ, na caivamādāyo mantrasamāmnāye santi, tasmād amantrāḥ. prayojanam, mantre duṣṭe yat prāyaścittam amantreṣu tan na. teṣāṃ ṛg yatrārthavaśena pādavyavasthā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।१४४: ए२: त्रयीविदो, ए४: त्रैविदो * * २।१४५: ए२,४: ऋचः सामानि * * २।१४६: तैत्ब्र्। १।२।१।२६ * * २।१४७: ऋव् १।१।१ * * २।१४८: ऋव् १।१।२ * * २।१४९: ए२: २,४२७; ए४: २,५०४; ए५: २,३७५; ए६: १,८८ * गीतिषु सामाख्या
* 2/144: E2: trayīvido, E4: traivido * * 2/145: E2,4: ṛcaḥ sāmāni * * 2/146: Tait.Br. 1.2.1.26 * * 2/147: ṚV 1.1.1 * * 2/148: ṚV 1.1.2 * * 2/149: E2: 2,427; E4: 2,504; E5: 2,375; E6: 1,88 * gītiṣu sāmākhyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।१५०: ए२: प्रत्यक्षा अम्लं, ए४: यक्षा अम्लं * शेषे यजुःशब्दः
* 2/150: E2: pratyakṣā amlaṃ, E4: yakṣā amlaṃ * śeṣe yajuḥśabdaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यजुषः किं लक्षणम् इति। यजुषो लक्षणं न वक्तव्यम्, ऋग्लक्षणसामलक्षणाभ्याम् एव यजुर् विज्ञास्यते वैपरीत्येन, या न गीतिर् न च पादबद्धम्, तत् प्रश्लिष्टपठितं यजुर् इति। अथ निगदो नाम किं यजूंष्य् उत यजुषो ऽन्य इति? निगदो वा चतुर्थं स्याद् धर्मविशेषात्
atha yajuṣaḥ kiṃ lakṣaṇam iti. yajuṣo lakṣaṇaṃ na vaktavyam, ṛglakṣaṇasāmalakṣaṇābhyām eva yajur vijñāsyate vaiparītyena, yā na gītir na ca pādabaddham, tat praśliṣṭapaṭhitaṃ yajur iti. atha nigado nāma kiṃ yajūṃṣy uta yajuṣo 'nya iti? nigado vā caturthaṃ syād dharmaviśeṣāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।१५१: ए२: २,४२८; ए४: २,५१३; ए५: २,३७९; ए६: १,८९ * व्यपदेशाच् च
* 2/151: E2: 2,428; E4: 2,513; E5: 2,379; E6: 1,89 * vyapadeśāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यपदेशो ऽपि भवति, यजूंषि वर्तन्ते, न निगदाः। निगदा वर्तन्ते, न यजुंषीति। तस्माद् अपि मन्त्रान्तरम्। यजूंषि वा तद्रूपत्वात्
vyapadeśo 'pi bhavati, yajūṃṣi vartante, na nigadāḥ. nigadā vartante, na yajuṃṣīti. tasmād api mantrāntaram. yajūṃṣi vā tadrūpatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यजूंष्य् एव वा निगदाः। कुतः? तद्रूपत्वात्, तद् एवैषां रूपम्, यद् यजुषां प्रश्लिष्टपाठः, ऋक्सामलक्षणविलक्षणता च। वचनाद् धर्मविशेषः
yajūṃṣy eva vā nigadāḥ. kutaḥ? tadrūpatvāt, tad evaiṣāṃ rūpam, yad yajuṣāṃ praśliṣṭapāṭhaḥ, ṛksāmalakṣaṇavilakṣaṇatā ca. vacanād dharmaviśeṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वचनात् प्रत्यायनसामर्थ्यात्, अस्ति हि पुरुषान्तरप्रत्यायनसामर्थ्यं केषांचिद् यजुषाम्। अर्थाच् च
vacanāt pratyāyanasāmarthyāt, asti hi puruṣāntarapratyāyanasāmarthyaṃ keṣāṃcid yajuṣām. arthāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।१५२: ए२,४,५,६: यजूंषि * * २।१५३: ए२,४,५,६: निशब्दः * * २।१५४: ए२: २,४३०; ए४: २,५१७; ए५: २,३८०; ए६: १,८९ * गुणार्थो व्यपदेशः
* 2/152: E2,4,5,6: yajūṃṣi * * 2/153: E2,4,5,6: niśabdaḥ * * 2/154: E2: 2,430; E4: 2,517; E5: 2,380; E6: 1,89 * guṇārtho vyapadeśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यद् उक्तं व्यपदेश इति, स चैकत्वे ऽपि गुणतो भवति, यथेतो ब्राह्मणा भोज्यन्ताम्, इतः परिव्राजका इति। एवम् उच्चैस्त्वेन गुणेन तान्य् एव यजूंषि व्यपदिश्यन्ते, निगदा इति। सर्वेषाम् इति चेत्
atha yad uktaṃ vyapadeśa iti, sa caikatve 'pi guṇato bhavati, yatheto brāhmaṇā bhojyantām, itaḥ parivrājakā iti. evam uccaistvena guṇena tāny eva yajūṃṣi vyapadiśyante, nigadā iti. sarveṣām iti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि य उच्चैर् गद्यते स निगदः, ऋग् अपि निगदः प्राप्नोति। न, ऋग्व्यपदेशात्
yadi ya uccair gadyate sa nigadaḥ, ṛg api nigadaḥ prāpnoti. na, ṛgvyapadeśāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।१५५: ए२,४: निगदा इति * अर्थैकत्वाद् एकं वाक्यं साकाङ्क्षं चेद् विभागे स्यात्
* 2/155: E2,4: nigadā iti * arthaikatvād ekaṃ vākyaṃ sākāṅkṣaṃ ced vibhāge syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।१५६: ए२: २,४३५; ए४: २,५२२; ए५: ३,३८३; ए६: १,९० * * २।१५७: तैत्स्। १।१।४।२ * * २।१५८: व्ग्ल्। म्स् १।१।२५ * * २।१५९: मित् ए५,६; ए२,४: साकाङ्क्षम् * * २।१६०: ए२: २,४३८; ए४: २,५२२; ए५: २,३८७; ए६: १,९१ * * २।१६१: ए२,४: सुशेवं, ए६: सुषेवम् * * २।१६२: ए२,४,५,६: कल्पयामि * * २।१६३: तैत्ब्र्। ३।७।५।२-३, मान्श्स् * * २।१६४: ए२: उत्तरे * समेषु वाक्यभेदः स्यात्
* 2/156: E2: 2,435; E4: 2,522; E5: 3,383; E6: 1,90 * * 2/157: Tait.S. 1.1.4.2 * * 2/158: Vgl. MS 1.1.25 * * 2/159: Mit E5,6; E2,4: sākāṅkṣam * * 2/160: E2: 2,438; E4: 2,522; E5: 2,387; E6: 1,91 * * 2/161: E2,4: suśevaṃ, E6: suṣevam * * 2/162: E2,4,5,6: kalpayāmi * * 2/163: Tait.Br. 3.7.5.2-3, MānŚS * * 2/164: E2: uttare * sameṣu vākyabhedaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।१६५: तैत्स्। १।१।३, वाज्स्। १।१ * * २।१६६: तैत्स्। १।७।९।१ * * २।१६७: व्ग्ल्। श्प्ब्र्। १।१।६।६, १।७।१।२, ४।३।१।७ * * २।१६८: ए२: २,४४१; ए४: २,५४०; ए५: २,३९०; ए६: १,९१ * * २।१६९: ए२,४,६: पूष्णो * * २।१७०: ए२,४,५,६: बह्व्यः * अनुषङ्गो वाक्यसमाप्तिः सर्वेषु तुल्ययोगित्वत्
* 2/165: Tait.S. 1.1.3, Vāj.S. 1.1 * * 2/166: Tait.S. 1.7.9.1 * * 2/167: Vgl. ŚPBr. 1.1.6.6, 1.7.1.2, 4.3.1.7 * * 2/168: E2: 2,441; E4: 2,540; E5: 2,390; E6: 1,91 * * 2/169: E2,4,6: pūṣṇo * * 2/170: E2,4,5,6: bahvyaḥ * anuṣaṅgo vākyasamāptiḥ sarveṣu tulyayogitvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।१७१: तैत्स्। १।२।११।२ * * २।१७२: ए२: २,४४६; ए४: २,५५१; ए५: २,३९४; ए६: १,९२ * * २।१७३: ए२,४: आकाङ्क्षावत्त्वात् * * २।१७४: ए२,४: देवस् त्वा * * २।१७५: तैत्स्। १।२।१।२ * * २।१७६: ए२: आङ्क्षति, ए५: आकाङ्क्षति * * २।१७७: ए२,४,६: एकेनैव तन्निराकाङ्क्षं * * २।१७८: ए२: २,४५१; ए४: २,५५२; ए५: २,३९६; ए६: १,९३ * व्यवयान् नानुषज्येत
* 2/171: Tait.S. 1.2.11.2 * * 2/172: E2: 2,446; E4: 2,551; E5: 2,394; E6: 1,92 * * 2/173: E2,4: ākāṅkṣāvattvāt * * 2/174: E2,4: devas tvā * * 2/175: Tait.S. 1.2.1.2 * * 2/176: E2: āṅkṣati, E5: ākāṅkṣati * * 2/177: E2,4,6: ekenaiva tannirākāṅkṣaṃ * * 2/178: E2: 2,451; E4: 2,552; E5: 2,396; E6: 1,93 * vyavayān nānuṣajyeta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।१७९: ए२,४,६: वायुर् * * २।१८०: ए२,४,६: यजत्रैर् अङ्गानि * * २।१८१: तैत्स्। १।३।८।१ * * २।१८२: ए१,५; ए२,४,६: वायुर् * * २।१८३: ए२: नानुषञ्जते, ए४: नानुषज्जते, ए५: नानुषज्यते, ए६: नानुषज्ज्यते * * २।१८४: ए२,४,६: साकाङ्क्षेणाव्यवेतो * * २।१८५: ए२: ३,१; ए४: ३,१; ए५: २,४०१; ए६: १,९४ * शब्दान्तरे कर्मभेदः कृतानुबन्धत्वात्
* 2/179: E2,4,6: vāyur * * 2/180: E2,4,6: yajatrair aṅgāni * * 2/181: Tait.S. 1.3.8.1 * * 2/182: E1,5; E2,4,6: vāyur * * 2/183: E2: nānuṣañjate, E4: nānuṣajjate, E5: nānuṣajyate, E6: nānuṣajjyate * * 2/184: E2,4,6: sākāṅkṣeṇāvyaveto * * 2/185: E2: 3,1; E4: 3,1; E5: 2,401; E6: 1,94 * śabdāntare karmabhedaḥ kṛtānubandhatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।१८६: श्प्ब्र् ४।३।४।२१ * * २।१८७: ए२: ३,३; ए४: ३,१; ए५: २,४०५; ए६: १,९४ * * २।१८८: ए२,५,६ ओम्। तम् एव * * २।१८९: ए२: ३,८; ए४: ३,२; ए५: २,४१०; ए६: १,९५ * एकस्यैवं पुनःश्रुतिर् अविशेषाद् अनर्थकं हि स्यात्
* 2/186: ŚPBr 4.3.4.21 * * 2/187: E2: 3,3; E4: 3,1; E5: 2,405; E6: 1,94 * * 2/188: E2,5,6 om. tam eva * * 2/189: E2: 3,8; E4: 3,2; E5: 2,410; E6: 1,95 * ekasyaivaṃ punaḥśrutir aviśeṣād anarthakaṃ hi syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।१९०: तैत्स्। २।६।१।१-२ * * २।१९१: ए२,४ (व्ल्।): यत् प्रथमं उच्चार्यमाणे * * २।१९२: ए२,४ (व्ल्।): शतकृत्वो ऽपि * * २।१९३: ए२: ३,१५; ए४: ३,२०; ए५: २,४१५; ए६: १,९६ * * २।१९४: ए२,४ (व्ल्।): वापूर्व * * २।१९५: ए२,४ (व्ल्।): पक्षोक्तं * प्रकरणं तु पौर्णमास्यां रूपावचनात्
* 2/190: Tait.S. 2.6.1.1-2 * * 2/191: E2,4 (v.l.): yat prathamaṃ uccāryamāṇe * * 2/192: E2,4 (v.l.): śatakṛtvo 'pi * * 2/193: E2: 3,15; E4: 3,20; E5: 2,415; E6: 1,96 * * 2/194: E2,4 (v.l.): vāpūrva * * 2/195: E2,4 (v.l.): pakṣoktaṃ * prakaraṇaṃ tu paurṇamāsyāṃ rūpāvacanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।१९६: तैत्स्। २।६।३।३ * * २।१९७: ए१,६; ए२,५: नाव् उपांशु; ए४: नाव् उवांशु * * २।१९८: व्ग्ल्। श्प्ब्र् १।६।२।१४ * * २।१९९: तैत्स्। २।५।४।१ * * २।२००: तैत्स्। २।५।११।६ * * २।२०१: श्प्ब्र् १।९।२।२५ * * २।२०२: तैत्स्। १।६।९।१-२ * * २।२०३: ए२,४ (व्ल्।): किं तावत् * * २।२०४: ए२,४ (व्ल्।): उच्यते * * २।२०५: ए२: ३,२३; ए४: ३,३७; ए५: २,४२१; ए६: १,९६ * * २।२०६: ए२,४: तेन न; ए६: तेन * विशेषदर्शनाच् च सर्वेषां *२।२०७* समेषु ह्य् अप्रवृत्तिः स्यात्
* 2/196: Tait.S. 2.6.3.3 * * 2/197: E1,6; E2,5: nāv upāṃśu; E4: nāv uvāṃśu * * 2/198: Vgl. ŚPBr 1.6.2.14 * * 2/199: Tait.S. 2.5.4.1 * * 2/200: Tait.S. 2.5.11.6 * * 2/201: ŚPBr 1.9.2.25 * * 2/202: Tait.S. 1.6.9.1-2 * * 2/203: E2,4 (v.l.): kiṃ tāvat * * 2/204: E2,4 (v.l.): ucyate * * 2/205: E2: 3,23; E4: 3,37; E5: 2,421; E6: 1,96 * * 2/206: E2,4: tena na; E6: tena * viśeṣadarśanāc ca sarveṣāṃ *2/207* sameṣu hy apravṛttiḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२०७: ए२,४ (व्ल्।): पूर्वेषां * * २।२०८: तैत्स्। २।३।२।३ * * २।२०९: ए२,४: नोपपद्येत * गुणस् तु श्रुतिसंयोगात्
* 2/207: E2,4 (v.l.): pūrveṣāṃ * * 2/208: Tait.S. 2.3.2.3 * * 2/209: E2,4: nopapadyeta * guṇas tu śrutisaṃyogāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२१०: ए२: ३,३२; ए४: ३,७०; ए५: २,४२५; ए६: १,९७ * चोदना वा गुणानां युगपच् छास्त्राच् चोदिते हि तदर्थत्वात् तस्य तस्योपदिश्येत
* 2/210: E2: 3,32; E4: 3,70; E5: 2,425; E6: 1,97 * codanā vā guṇānāṃ yugapac chāstrāc codite hi tadarthatvāt tasya tasyopadiśyeta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२११: ए२,४ (व्ल्।): तत्र वक्तव्यम् * * २।२१२: ए२,४ (व्ल्।): तथापि स एव दोषः * * २।२१३: ए२,४ (व्ल्।): ओम्। एव * * २।२१४: ए२: ३,३६; ए४: ३,७२; ए५: २,४२९; ए६: १,९८ * व्यपदेशश् च तद्वत्
* 2/211: E2,4 (v.l.): tatra vaktavyam * * 2/212: E2,4 (v.l.): tathāpi sa eva doṣaḥ * * 2/213: E2,4 (v.l.): om. eva * * 2/214: E2: 3,36; E4: 3,72; E5: 2,429; E6: 1,98 * vyapadeśaś ca tadvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उग्राणि ह वैतानि हवींष्य् अमावास्यायां संभ्रियन्ते, आग्नेयं प्रथमम् ऐन्द्र उत्तर इति सम्-उच्चयं दर्शयति, आग्नेयादीनां गुणत्वे विकल्पः स्यात्। तत्राग्नेयं प्रथमम्, ऐन्द्र उत्तरे द्व इति व्यवदेशो नावकल्पेत, विकल्पे संभारपौर्वापर्यानुपपत्तिर् इति। लिङ्गदर्शनाच् च
ugrāṇi ha vaitāni havīṃṣy amāvāsyāyāṃ saṃbhriyante, āgneyaṃ prathamam aindra uttara iti sam-uccayaṃ darśayati, āgneyādīnāṃ guṇatve vikalpaḥ syāt. tatrāgneyaṃ prathamam, aindra uttare dva iti vyavadeśo nāvakalpeta, vikalpe saṃbhārapaurvāparyānupapattir iti. liṅgadarśanāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२१५: ए२: ३,३८; ए४: ३,८५; ए५: २,४३५; ए६: १,९९ * पौऋणमासीवद् उपांशुयाजः स्यात्
* 2/215: E2: 3,38; E4: 3,85; E5: 2,435; E6: 1,99 * pauṛṇamāsīvad upāṃśuyājaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२१६: व्ग्ल्। तैत्स्।२।६।६।४ * * २।२१७: ए५: कुघिष्णतोः * * २।२१८: पाण्। ७।३।५२ * * २।२१९: ए२: ३,४०; ए४: ३,९०; ए५: २,४३९; ए६: १,९९ * चोदना वाप्रकृतत्वात्
* 2/216: Vgl. Tait.S.2.6.6.4 * * 2/217: E5: kughiṣṇatoḥ * * 2/218: Pāṇ. 7.3.52 * * 2/219: E2: 3,40; E4: 3,90; E5: 2,439; E6: 1,99 * codanā vāprakṛtatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२२०: ए२,४,५,६ (रिछ्तिग्): विद्यन्ते * * २।२२१: ए१,५; ए२,४,६: भिद्यते * * २।२२२: ए२,४,६: बाढम् * * २।२२३: ए१,५,६; ए२,४: वेति * * २।२२४: ए२: ३,४६; ए४: ३,९१; ए५: २,४४५; ए६: १,१०० * * २।२२५: ए१,६; ए२,४,५: एव ताव् अब्रूताम् * गुणोपबन्धात्
* 2/220: E2,4,5,6 (richtig): vidyante * * 2/221: E1,5; E2,4,6: bhidyate * * 2/222: E2,4,6: bāḍham * * 2/223: E1,5,6; E2,4: veti * * 2/224: E2: 3,46; E4: 3,91; E5: 2,445; E6: 1,100 * * 2/225: E1,6; E2,4,5: eva tāv abrūtām * guṇopabandhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् उच्यते, न ज्ञायते, कतमो ऽसाव् उपांशुयाजसंज्ञको याग इति, यस्यायं गुण उपबद्धः, उपांशु पौर्णमास्यां यजन् इति। तस्मान् न दोषः। प्राये वचनाच् च
yad ucyate, na jñāyate, katamo 'sāv upāṃśuyājasaṃjñako yāga iti, yasyāyaṃ guṇa upabaddhaḥ, upāṃśu paurṇamāsyāṃ yajan iti. tasmān na doṣaḥ. prāye vacanāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रधानकर्मप्राये वचनम्, प्रधानकर्मताम् उपोद्बलयति, यथा, अग्र्यप्राये लिखितं दृष्ट्वा भवेद् अयम् अग्र्य इति मतिः। तस्मान् न समुदायशब्द इति। आघाराग्निहोत्रम् अरूपत्वात्
pradhānakarmaprāye vacanam, pradhānakarmatām upodbalayati, yathā, agryaprāye likhitaṃ dṛṣṭvā bhaved ayam agrya iti matiḥ. tasmān na samudāyaśabda iti. āghārāgnihotram arūpatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२२६: तैत्स्। २।५।११।६ * * २।२२७: तैत्स्। २।५।११।७ * * २।२२८: ए२: ३,४९; ए४: ३,११०; ए५: २,४५०; ए६: १,१०१ * * २।२२९: ए१,६; ए२,४,५: प्रकृतानां रूपवत्त्वात् * संज्ञोपबन्धात्
* 2/226: Tait.S. 2.5.11.6 * * 2/227: Tait.S. 2.5.11.7 * * 2/228: E2: 3,49; E4: 3,110; E5: 2,450; E6: 1,101 * * 2/229: E1,6; E2,4,5: prakṛtānāṃ rūpavattvāt * saṃjñopabandhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२३०: ए१,५; ए२,४,६: विज्ञायेते * अप्रकृतत्वाच् च
* 2/230: E1,5; E2,4,6: vijñāyete * aprakṛtatvāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२३१: ए२: ३,५२; ए४: ३,१२०; ए५: २,४५९; ए६: १,१०१ * चोदना वा शब्दार्थस्य प्रयोगभूतत्वात्, तत्सन्निधेर् गुणार्थेन पुनः-श्रुतिः
* 2/231: E2: 3,52; E4: 3,120; E5: 2,459; E6: 1,101 * codanā vā śabdārthasya prayogabhūtatvāt, tatsannidher guṇārthena punaḥ-śrutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२३२: ए१,५; ए२,४,६: एव * * २।२३३: ए१,६; ए२,४,५: एवं गुणगतो * * २।२३४: ए२: ३,५८; ए४: ३,१२१; ए५: २,४६३; ए६: १,१०२ * * २।२३५: ए१,६; ए२,४,५: वेदे * * २।२३६: ए२,४: पुनःश्रुतिर् इति * * २।२३७: ए१,६; ए२,४,५: गुणगतो व्यापारो * * २।२३८: व्ग्ल्। तैत्स्। १।१।१२।१ * * २।२३९: ए२: ३,६४; ए४: ३,१५३; ए५: २,४६६; ए६: १,१०३ * द्रव्यसंयोगाच् चोदना पशुसोमयोः, प्रकरणे ह्य् अनर्थको द्रव्यसंयोगो न हि तस्य गुणार्थेन
* 2/232: E1,5; E2,4,6: eva * * 2/233: E1,6; E2,4,5: evaṃ guṇagato * * 2/234: E2: 3,58; E4: 3,121; E5: 2,463; E6: 1,102 * * 2/235: E1,6; E2,4,5: vede * * 2/236: E2,4: punaḥśrutir iti * * 2/237: E1,6; E2,4,5: guṇagato vyāpāro * * 2/238: Vgl. Tait.S. 1.1.12.1 * * 2/239: E2: 3,64; E4: 3,153; E5: 2,466; E6: 1,103 * dravyasaṃyogāc codanā paśusomayoḥ, prakaraṇe hy anarthako dravyasaṃyogo na hi tasya guṇārthena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२४०: तैत्स्। ६।१।११।६ * * २।२४१: तैत्स्। ६।३।१०।४ * * २।२४२: ए६: यथा * * २।२४३: ए१,६; ए२,४,५: तथा * * २।२४४: ए२,४: अवद्यतिगृह्णातिभ्यां * * २।२४५: ए१,६; ए२,४,५: स्वर्गकामो वसन्ते वसन्त इति * * २।२४६: ए२: ३,६८; ए४: ३,१५३; ए५: २,४७०; ए६: १,१०३ * अचोदकाश् च संस्काराः
* 2/240: Tait.S. 6.1.11.6 * * 2/241: Tait.S. 6.3.10.4 * * 2/242: E6: yathā * * 2/243: E1,6; E2,4,5: tathā * * 2/244: E2,4: avadyatigṛhṇātibhyāṃ * * 2/245: E1,6; E2,4,5: svargakāmo vasante vasanta iti * * 2/246: E2: 3,68; E4: 3,153; E5: 2,470; E6: 1,103 * acodakāś ca saṃskārāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२४७: ए२: ३,७२; ए४: ३,१६७; ए५: २,४७४; ए६: १,१०४ * * २।२४८: ए२,४,५,६ (रिछ्तिग्): तथालभतिशब्द * तद्भेदात् कर्मणो ऽभ्यासो द्रव्यपृथक्त्वाद् अनर्थकं हि स्याद् भेदो द्रव्यगुणीभावात्
* 2/247: E2: 3,72; E4: 3,167; E5: 2,474; E6: 1,104 * * 2/248: E2,4,5,6 (richtig): tathālabhatiśabda * tadbhedāt karmaṇo 'bhyāso dravyapṛthaktvād anarthakaṃ hi syād bhedo dravyaguṇībhāvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२४९: ए१,५,६; ए२,४: च * * २।२५०: ए२: ३,७९; ए४: ३,१७४; ए५: २,४७८; ए६: १,१०५ * * २।२५१: ए२,४ ओम्। च * संस्कारस् तु न भिद्येत, परार्थत्वाद् द्रव्यस्य गुणभूतत्वात्
* 2/249: E1,5,6; E2,4: ca * * 2/250: E2: 3,79; E4: 3,174; E5: 2,478; E6: 1,105 * * 2/251: E2,4 om. ca * saṃskāras tu na bhidyeta, parārthatvād dravyasya guṇabhūtatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् अप्य् उच्यते - यथा खादिरे बध्नाति, पालाशे बध्नातीति खादिरादयः संस्कारे विकल्पन्ते, तद्वद् देवता विकल्पयिष्यन्त इति, तच् च नैवं युक्तम्, तत्र संस्कारम् अभिनिर्वर्तयितुं खादिरादयः श्रूयन्ते। यदि चेन्द्रवाय्वाद्या अपि ग्रहदेवता यागम् अभिनिर्वर्तयितुं श्रूयेरन्, ततो ऽत्रापि विकल्पः स्यात्, न त्व् एता यागे श्रुताः। तस्मात् समुच्चीयेरन्। पृथक्त्वनिवेशात् सङ्ख्यया कर्मभेदः स्यात्
yad apy ucyate - yathā khādire badhnāti, pālāśe badhnātīti khādirādayaḥ saṃskāre vikalpante, tadvad devatā vikalpayiṣyanta iti, tac ca naivaṃ yuktam, tatra saṃskāram abhinirvartayituṃ khādirādayaḥ śrūyante. yadi cendravāyvādyā api grahadevatā yāgam abhinirvartayituṃ śrūyeran, tato 'trāpi vikalpaḥ syāt, na tv etā yāge śrutāḥ. tasmāt samuccīyeran. pṛthaktvaniveśāt saṅkhyayā karmabhedaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२५२: ए२: ३,८०; ए४: ३,१८८; ए५: २,४८२; ए६: १,१०५ * * २।२५३: तैत्स्। १।३।४।३ * * २।२५४: ए१,५; ए२,४,६ ओम्। सत्य् * * २।२५५: ए१,६; ए२,४,५: निर्वर्तयितव्य * * २।२५६: ए१,५; ए२,४,६: तथा सत्य् * * २।२५७: ए२,४: उपरुध्यते * * २।२५८: ए२: ३,८५; ए४: ३,१८९; ए५: २,४८८; ए६: १,१०६ * संज्ञा चोत्पत्तिसंयोगात्
* 2/252: E2: 3,80; E4: 3,188; E5: 2,482; E6: 1,105 * * 2/253: Tait.S. 1.3.4.3 * * 2/254: E1,5; E2,4,6 om. saty * * 2/255: E1,6; E2,4,5: nirvartayitavya * * 2/256: E1,5; E2,4,6: tathā saty * * 2/257: E2,4: uparudhyate * * 2/258: E2: 3,85; E4: 3,189; E5: 2,488; E6: 1,106 * saṃjñā cotpattisaṃyogāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२५९: ए१,५,६; ए२,४: सर्वज्योतिर् एतेन सहस्रदक्षिणेन यजेतेति श्रूयते। अत्र * * २।२६०: ए२: ३,९०; ए४: ३,२०६; ए५: २,४९४; ए६: १,१०७ * * २।२६१: ए२,४: नासाम् * * २।२६२: ए१,५; ए२,४,६: यश् * * २।२६३: ए२,४,५,६ ओम्। इति * * २।२६४: ए२,४,६: कमान्तराणीति * * २।२६५: ए२: ३,९२; ए४: ३,२१६; ए५: २,४९७; ए६: १,१०७ * गुणश् चापूर्वसंयोगे वाक्ययोः समत्वात्
* 2/259: E1,5,6; E2,4: sarvajyotir etena sahasradakṣiṇena yajeteti śrūyate. atra * * 2/260: E2: 3,90; E4: 3,206; E5: 2,494; E6: 1,107 * * 2/261: E2,4: nāsām * * 2/262: E1,5; E2,4,6: yaś * * 2/263: E2,4,5,6 om. iti * * 2/264: E2,4,6: kamāntarāṇīti * * 2/265: E2: 3,92; E4: 3,216; E5: 2,497; E6: 1,107 * guṇaś cāpūrvasaṃyoge vākyayoḥ samatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२६६: व्ग्ल्। मैत्स्। १।१०।१ * * २।२६७: ए२,४: कर्मान्तरम् इति * * २।२६८: व्ग्ल्। तैत्ब्र्। २।१।५।४ * * २।२६९: ए१,६; ए२,४,५: वाजिभ्य * * २।२७०: ए२: ३,१०२; ए४: ३,२३४; ए५: २,५०२; ए६: १,१०८ * अगुणे तु कर्मशब्दे गुणस् तत्र प्रतीयेत
* 2/266: Vgl. Mait.S. 1.10.1 * * 2/267: E2,4: karmāntaram iti * * 2/268: Vgl. Tait.Br. 2.1.5.4 * * 2/269: E1,6; E2,4,5: vājibhya * * 2/270: E2: 3,102; E4: 3,234; E5: 2,502; E6: 1,108 * aguṇe tu karmaśabde guṇas tatra pratīyeta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युक्तं यत् तत्र गुणविधानम्, न तत्राप्रकृतेन केनचिद् गुणेन संबन्धः, प्रकृतेन त्व् अस्ति यागेन। तस्माद् अनुपवर्णनम् एतत्। अथ वाधिकरणान्तरम्, दध्ना जुहोतीत्येवमादीनि कर्मान्तराणि, विकल्पपरिजिहीर्षयावकल्प्यन्ते। तद् एव तु कर्म जुहोतीतिशब्दाद् अवगम्यते, न कर्मान्तरम्। तस्मात् तत्रैव गुणविधिः, वचनाद् विकल्पश् चेति सिद्धम्। फलश्रुतेस् तु कर्म स्यात्, फलस्य कर्मयोगित्वात्
yuktaṃ yat tatra guṇavidhānam, na tatrāprakṛtena kenacid guṇena saṃbandhaḥ, prakṛtena tv asti yāgena. tasmād anupavarṇanam etat. atha vādhikaraṇāntaram, dadhnā juhotītyevamādīni karmāntarāṇi, vikalpaparijihīrṣayāvakalpyante. tad eva tu karma juhotītiśabdād avagamyate, na karmāntaram. tasmāt tatraiva guṇavidhiḥ, vacanād vikalpaś ceti siddham. phalaśrutes tu karma syāt, phalasya karmayogitvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२७१: तैत्ब्र्। २।१।५।६ * * २।२७२: ए२: ३,१०६; ए४: ३,२३४; ए५: २,५०७; ए६: १,१०९ * * २।२७३: ए२: ३,१०९; ए४: ३,२३५; ए५: २,५१२; ए६: १,१०९ * अतुल्यत्वात् तु वाक्ययोर् गुणे तस्य प्रतीयेत
* 2/271: Tait.Br. 2.1.5.6 * * 2/272: E2: 3,106; E4: 3,234; E5: 2,507; E6: 1,109 * * 2/273: E2: 3,109; E4: 3,235; E5: 2,512; E6: 1,109 * atulyatvāt tu vākyayor guṇe tasya pratīyeta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२७४: ए२,४,५,६: अपबाधेरंस्तराम् * * २।२७५: ए२: ३,११२; ए४: ३,२४९; ए५: २,५१६; ए६: १,१११ * * २।२७६: ए२: ३,११७; ए४: ३,२६२; ए५: २,५२४; ए६: १,१११ * समेषु कर्मयुक्तं स्यात्
* 2/274: E2,4,5,6: apabādheraṃstarām * * 2/275: E2: 3,112; E4: 3,249; E5: 2,516; E6: 1,111 * * 2/276: E2: 3,117; E4: 3,262; E5: 2,524; E6: 1,111 * sameṣu karmayuktaṃ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२७७: ए२: ३,१२३; ए४: ३,२६३; ए५: २,५२६; ए६: १,१११ * * २।२७८: ए१,६; ए२,४,५: शब्देनैवानयतौ * * २।२७९: ए२: ३,१२७; ए४: ३,२६३; ए५: २,५३८; ए६: १,११२ * * २।२८०: ए२,४ ओम्। विधीयमाने * * २।२८१: ए२: ३,१३०; ए४: ३,२६४; ए५: २,५४२; ए६: १,११३ * सौभरे पुरुषश्रुतेर् निधनं कामसंयोगः
* 2/277: E2: 3,123; E4: 3,263; E5: 2,526; E6: 1,111 * * 2/278: E1,6; E2,4,5: śabdenaivānayatau * * 2/279: E2: 3,127; E4: 3,263; E5: 2,538; E6: 1,112 * * 2/280: E2,4 om. vidhīyamāne * * 2/281: E2: 3,130; E4: 3,264; E5: 2,542; E6: 1,113 * saubhare puruṣaśruter nidhanaṃ kāmasaṃyogaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२८२: ताण्ड्य। ब्र्। ८।८।१८,२० * * २।२८३: ताण्ड्य। ब्र्। ८।८।१९ * * २।२८४: इन् ए१ गेक्लम्मेर्त् * * २।२८५: ए२: ३,१३३; ए४: ३,२९०; ए५: २,५४४; ए६: १,११४ * सर्वस्योक्तकामत्वात् *२।२८६* तस्मिन् कामश्रुतिः स्यात्, निधनार्था पुनःश्रुतिः
* 2/282: Tāṇḍya. Br. 8.8.18,20 * * 2/283: Tāṇḍya. Br. 8.8.19 * * 2/284: In E1 geklammert * * 2/285: E2: 3,133; E4: 3,290; E5: 2,544; E6: 1,114 * sarvasyoktakāmatvāt *2/286* tasmin kāmaśrutiḥ syāt, nidhanārthā punaḥśrutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२८६: ए१,६; ए२,४,५: सर्वस्य वोक्तकामत्वात् * * २।२८७: ए२: ३,१३५; ए४: ३,२९६; ए५: २,५४६; ए६: १,११४ * * २।२८८: ए१,५: ए२,४,६: गम्यते * * २।२८९: इन् ए१ गेक्लम्मेर्त्; ए६ ओह्ने क्लम्मेर्न्; ए२,४: निधनप्राप्तिर्; ए५: नियतप्राप्तिः * * २।२९०: इन् ए१ गेक्लम्मेर्त् * * २।२९१: ए२: ३,१४१; ए४: ३,३०९; ए५: २,५४८; ए६: १,११५ * गुणस् तु क्रतुसंयोगात् कर्मान्तरं प्रयोजयेत् संयोगस्याशेषभूत्वात्
* 2/286: E1,6; E2,4,5: sarvasya voktakāmatvāt * * 2/287: E2: 3,135; E4: 3,296; E5: 2,546; E6: 1,114 * * 2/288: E1,5: E2,4,6: gamyate * * 2/289: In E1 geklammert; E6 ohne Klammern; E2,4: nidhanaprāptir; E5: niyataprāptiḥ * * 2/290: In E1 geklammert * * 2/291: E2: 3,141; E4: 3,309; E5: 2,548; E6: 1,115 * guṇas tu kratusaṃyogāt karmāntaraṃ prayojayet saṃyogasyāśeṣabhūtvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२९२: ए२,४,५,६ (रिछ्तिग्): जगत्सामा * * २।२९३: ए२: ३,१४३; ए४: ३,३०९; ए५: २,५४९; ए६: १,११५ * * २।२९४: ए२: ३,१४५; ए४: ३,३१०; ए५: २,५५१; ए६: १,११६ * * २।२९५: ए२: ३,१४७; ए४: ३,३२१; ए५: २,५५३; ए६: १,११७ * एकस्य तु लिङ्गभेदात् प्रयोजनार्थम् उच्येतैकत्वं गुणवाक्यत्वात्
* 2/292: E2,4,5,6 (richtig): jagatsāmā * * 2/293: E2: 3,143; E4: 3,309; E5: 2,549; E6: 1,115 * * 2/294: E2: 3,145; E4: 3,310; E5: 2,551; E6: 1,116 * * 2/295: E2: 3,147; E4: 3,321; E5: 2,553; E6: 1,117 * ekasya tu liṅgabhedāt prayojanārtham ucyetaikatvaṃ guṇavākyatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२९६: ए२: ३,१५१; ए४: ३,३२९; ए५: २,५५५, ए६: १,११८ * अवेष्टाव् यज्ञसंयोगात् क्रतुप्रधानम् उच्यते
* 2/296: E2: 3,151; E4: 3,329; E5: 2,555, E6: 1,118 * aveṣṭāv yajñasaṃyogāt kratupradhānam ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।२९७: ए२: ३,१५४; ए४: ३,३३०; ए५: २,५५८; ए६: १,११८ * * २।२९८: ए२: ३,१५७; ए४: ३,३३०; ए५: २,५६१; ए६: १,११९ * * २।२९९: ए२,४,५,६: तदयोगाद् * * २।३००: ए२: ३,१६०; ए४: ३,३३१; ए५: २,५६३; ए६: १,१२० * * २।३०१: ए२,४,५,६: स्पन्दितं * आधाने सर्वशेषत्वात् *२।३०२*
* 2/297: E2: 3,154; E4: 3,330; E5: 2,558; E6: 1,118 * * 2/298: E2: 3,157; E4: 3,330; E5: 2,561; E6: 1,119 * * 2/299: E2,4,5,6: tadayogād * * 2/300: E2: 3,160; E4: 3,331; E5: 2,563; E6: 1,120 * * 2/301: E2,4,5,6: spanditaṃ * ādhāne sarvaśeṣatvāt *2/302*
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३०२: ए१,६; ए२,४,५: ऽसर्वशेषत्वात् * * २।३०३: तैत्ब्र्। १।१।२।६-७ * * २।३०४: ए२: ३,१६४; ए४: ३,३५३; ए५: २,५६४; ए६: १,१२० * * २।३०५: ए१,५; ए२,४,६: बाढम् * * २।३०६: तैत्ब्र्। १।१।१०।५-६ * * २।३०७: ए२,४,५,६: ऽसर्वशेषत्वात् * * २।३०८: ए२: ३,१६६; ए४: ३,३५४; ए५: २,५६९; ए६: १,१२१ * * २।३०९: ए१,६; ए२,४,५: अपरिगृह्णन्त्यः * * २।३१०: ए२,४: संपन्नं * * २।३११: ए२: ३,१६८; ए४: ३,३५५; ए५: २,५७०; ए६: १,१२२ * * २।३१२: ए२,४,५,६: उच्येत * * २।३१३: ए२,४: संपन्नं * * २।३१४: म्स् १।४।९ * * २।३१५: ए१,६; ए२,४,५: गुणवाधानविशिष्टौ * * २।३१६: ए२: ३,१७०; ए४: ३,३५५; ए५: २,५७१; ए६: १,१२३ * अयनेषु चोदनान्तरं संज्ञोपबन्धात्
* 2/302: E1,6; E2,4,5: 'sarvaśeṣatvāt * * 2/303: Tait.Br. 1.1.2.6-7 * * 2/304: E2: 3,164; E4: 3,353; E5: 2,564; E6: 1,120 * * 2/305: E1,5; E2,4,6: bāḍham * * 2/306: Tait.Br. 1.1.10.5-6 * * 2/307: E2,4,5,6: 'sarvaśeṣatvāt * * 2/308: E2: 3,166; E4: 3,354; E5: 2,569; E6: 1,121 * * 2/309: E1,6; E2,4,5: aparigṛhṇantyaḥ * * 2/310: E2,4: saṃpannaṃ * * 2/311: E2: 3,168; E4: 3,355; E5: 2,570; E6: 1,122 * * 2/312: E2,4,5,6: ucyeta * * 2/313: E2,4: saṃpannaṃ * * 2/314: MS 1.4.9 * * 2/315: E1,6; E2,4,5: guṇavādhānaviśiṣṭau * * 2/316: E2: 3,170; E4: 3,355; E5: 2,571; E6: 1,123 * ayaneṣu codanāntaraṃ saṃjñopabandhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३१७: ए२,४,५,६, ए१ (व्ल्।,फ़्न्।): साकंप्रस्थायीयेन * * २।३१८: व्ग्ल्। तैत्। स्। २।५।४।३ * अगुणाच् च कर्मचोदना
* 2/317: E2,4,5,6, E1 (v.l.,Fn.): sākaṃprasthāyīyena * * 2/318: Vgl. Tait. S. 2.5.4.3 * aguṇāc ca karmacodanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३१९: ए२,४,५,६: अनुपबध्यमाने * समाप्तं च फले वाक्यम्
* 2/319: E2,4,5,6: anupabadhyamāne * samāptaṃ ca phale vākyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३२०: ए२: ३,१७२; ए४: ३,३६९; ए५: २,५७२; ए६: १,१२३ * विकारो वा प्रकरणात्
* 2/320: E2: 3,172; E4: 3,369; E5: 2,572; E6: 1,123 * vikāro vā prakaraṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शपूर्णमासयोर् एवाधिकार एवंजातीयकः स्याद् दाक्षायणयज्ञादिः, एवं प्रकरणम् अनुगृहीतं भवति। लिङ्गदर्शनाच् च
darśapūrṇamāsayor evādhikāra evaṃjātīyakaḥ syād dākṣāyaṇayajñādiḥ, evaṃ prakaraṇam anugṛhītaṃ bhavati. liṅgadarśanāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिङ्गम् अप्य् एतम् अर्थं दर्शयति, त्रिंशतं वर्षाणि दर्शपूर्णमासाभ्यां यजेत, यदि दाक्षायणयाजी स्यात्, अथो अपि पञ्चदशैव वर्षाणि यजेत, अत्र ह्य् एव सा संपद्यते, द्वे हि पौर्णमास्यौ यजेत द्वे अमावस्ये, अत्र हि एव खलु सा संपद् भवतीति। यदि दाक्षायणयज्ञो दर्शपूर्णमासाव् एव, एवं तर्हि त्रिंशत्संपदा प्रयोजनम्, ततस् तस्य त्रिंशत्संपदनुग्रहो युज्यते, तस्माद् अपि न कर्मान्तरम्। गुणात् संज्ञोपबन्धः
liṅgam apy etam arthaṃ darśayati, triṃśataṃ varṣāṇi darśapūrṇamāsābhyāṃ yajeta, yadi dākṣāyaṇayājī syāt, atho api pañcadaśaiva varṣāṇi yajeta, atra hy eva sā saṃpadyate, dve hi paurṇamāsyau yajeta dve amāvasye, atra hi eva khalu sā saṃpad bhavatīti. yadi dākṣāyaṇayajño darśapūrṇamāsāv eva, evaṃ tarhi triṃśatsaṃpadā prayojanam, tatas tasya triṃśatsaṃpadanugraho yujyate, tasmād api na karmāntaram. guṇāt saṃjñopabandhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३२१: ए१,६; ए२,४: साकंप्रस्थायीये, ए५: साकंप्रस्थाय्ये * समाप्तिर् अविशिष्टा
* 2/321: E1,6; E2,4: sākaṃprasthāyīye, E5: sākaṃprasthāyye * samāptir aviśiṣṭā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३२२: व्ग्ल्। म्स् २।३।७ * * २।३२३: ए२: ३,१७५; ए४: ३,३७४; ए५: २,५७५; ए६: १,१२४ * * २।३२४: इन् ए१ गेक्लम्मेर्त् * * २।३२५: व्ग्ल्। तैत्ब्र्। २।१।५।६ * * २।३२६: ए१,६; ए२,४: साकंप्रस्थायीये, ए५: साकंप्रस्थाय्ये * संस्कारश् चाप्रकरणे ऽकर्मशब्दत्वात्
* 2/322: Vgl. MS 2.3.7 * * 2/323: E2: 3,175; E4: 3,374; E5: 2,575; E6: 1,124 * * 2/324: In E1 geklammert * * 2/325: Vgl. Tait.Br. 2.1.5.6 * * 2/326: E1,6; E2,4: sākaṃprasthāyīye, E5: sākaṃprasthāyye * saṃskāraś cāprakaraṇe 'karmaśabdatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३२७: तैत्स्। २।१।१।१ * * २।३२८: तैत्स्। २।३।२।३ * * २।३२९: ए१,६; ए२,४,५: दार्शपूर्णमासिके * * २।३३०: ए१,६; ए२,४,५: दार्शपूर्णमासिके * * २।३३१: ए२: ३,१७५; ए४: ३,३७५; ए२: २,५७७; ए६: १,१२५ * यावद् उक्तं वा, कर्मणः श्रुतिमूलत्वात्
* 2/327: Tait.S. 2.1.1.1 * * 2/328: Tait.S. 2.3.2.3 * * 2/329: E1,6; E2,4,5: dārśapūrṇamāsike * * 2/330: E1,6; E2,4,5: dārśapūrṇamāsike * * 2/331: E2: 3,175; E4: 3,375; E2: 2,577; E6: 1,125 * yāvad uktaṃ vā, karmaṇaḥ śrutimūlatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३३२: ए२,४ ओम्। निर्वापमात्रं * * २।३३३: म्स् १।१।२ * * २।३३४: ए२: ३,१७८; ए४: ३,३८३; ए५: २,५७९; ए६: १,१२५ * यजतिस् तु द्रव्यफलभोक्तृसंयोगाद् एतेषां कर्मसंबन्धात्
* 2/332: E2,4 om. nirvāpamātraṃ * * 2/333: MS 1.1.2 * * 2/334: E2: 3,178; E4: 3,383; E5: 2,579; E6: 1,125 * yajatis tu dravyaphalabhoktṛsaṃyogād eteṣāṃ karmasaṃbandhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३३५: इन् ए१ गेक्लम्मेर्त् * * २।३३६: ए२,४ (व्ल्।): पटवानसंबन्धो * * २।३३७: ए२: ३,१७९; ए४: ३,३८४; ए५: २,५८२; ए६: १,१२६ * लिङ्गादर्शनाच् च
* 2/335: In E1 geklammert * * 2/336: E2,4 (v.l.): paṭavānasaṃbandho * * 2/337: E2: 3,179; E4: 3,384; E5: 2,582; E6: 1,126 * liṅgādarśanāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३३८: तैत्स्। २।२।१०।१ * * २।३३९: तैत्स्। २।२।१०।२ * विशये प्रायदर्शनात्
* 2/338: Tait.S. 2.2.10.1 * * 2/339: Tait.S. 2.2.10.2 * viśaye prāyadarśanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३४०: म्स् २।३।३ * * २।३४१: ए२,४,६ ओम् इति * * २।३४२: म्स् २।३।५ * * २।३४३: व्ग्ल्। म्स् २।३।१४ * * २।३४४: ए२: गमकं * * २।३४५: व्ग्ल्। तैत्स्। २।१।४।८ * * २।३४६: ए२: ३,१८१; ए४: ३,३८८; ए४: २,५८३; ए६: १,१२७ * * २।३४७: ए२,४: अत्रान्यान्य् * अर्थवादोपपत्तेश् च
* 2/340: MS 2.3.3 * * 2/341: E2,4,6 om iti * * 2/342: MS 2.3.5 * * 2/343: Vgl. MS 2.3.14 * * 2/344: E2: gamakaṃ * * 2/345: Vgl. Tait.S. 2.1.4.8 * * 2/346: E2: 3,181; E4: 3,388; E4: 2,583; E6: 1,127 * * 2/347: E2,4: atrānyāny * arthavādopapatteś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३४८: व्ग्ल्। तैत्स्। २।१।४।८ * * २।३४९: ए२: ३,१८३; ए४: ३,३९३; ए५: २,५८५; ए६: १,१२८ * * २।३५०: ए१,६; ए२,४,५: प्रस्नावयितुम् * संयुक्तस् त्व् अर्थशब्देन तदर्थः श्रुतिसंयोगात्
* 2/348: Vgl. Tait.S. 2.1.4.8 * * 2/349: E2: 3,183; E4: 3,393; E5: 2,585; E6: 1,128 * * 2/350: E1,6; E2,4,5: prasnāvayitum * saṃyuktas tv arthaśabdena tadarthaḥ śrutisaṃyogāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३५१: ए२: ३,१८६; ए४: ३,३९८; ए५: २,५८७; ए६: १,१२८ * पात्नीवते तु पूर्वत्वाद् अवच्छेदः
* 2/351: E2: 3,186; E4: 3,398; E5: 2,587; E6: 1,128 * pātnīvate tu pūrvatvād avacchedaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३५२: व्ग्ल्। काठस्। ३०।१ * * २।३५३: ए२: ३,१८९; ए४: ३,४०६; ए५: २,५९१; ए६: १,१२९ * अद्रव्यत्वात् केवले कर्मशेषः स्यात्
* 2/352: Vgl. Kāṭha.S. 30.1 * * 2/353: E2: 3,189; E4: 3,406; E5: 2,591; E6: 1,129 * adravyatvāt kevale karmaśeṣaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३५४: तैत्स्। ३।३।४।१ * * २।३५५: ए२: ३,१९१; ए४: ३,४११; ए५: २,५९४; ए६: १,१३० * अग्निस् तु लिङ्गदर्शनात् क्रतुशब्दः प्रतीयेत
* 2/354: Tait.S. 3.3.4.1 * * 2/355: E2: 3,191; E4: 3,411; E5: 2,594; E6: 1,130 * agnis tu liṅgadarśanāt kratuśabdaḥ pratīyeta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३५६: तैत्स्। ५।५।२।१ * द्रव्यं वा स्याच् चोदनायास् तदर्थत्वात्
* 2/356: Tait.S. 5.5.2.1 * dravyaṃ vā syāc codanāyās tadarthatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३५७: ए२: ३,१९३; ए४: ३,४१७; ए५: २,५९७; ए६: १,१३० * तत्संयोगात् क्रतुस् तदाख्यः स्यात् तेन धर्मविधानानि
* 2/357: E2: 3,193; E4: 3,417; E5: 2,597; E6: 1,130 * tatsaṃyogāt kratus tadākhyaḥ syāt tena dharmavidhānāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् तु लिङ्गदर्शनम् उक्तम्, यागवचनो ऽग्निशब्द इति, तत् तेष्व् एव लिङ्गसंयुक्तेषु वचनेषु, न सर्वत्र, तेषु चित्याग्निसंयोगात्, यागे लक्षणशब्दः, तेन क्रतुवचनानि तद्धर्मविधानानीत्य् अदोषः। प्रकरणान्तरे प्रयोजनान्यत्वम्
yat tu liṅgadarśanam uktam, yāgavacano 'gniśabda iti, tat teṣv eva liṅgasaṃyukteṣu vacaneṣu, na sarvatra, teṣu cityāgnisaṃyogāt, yāge lakṣaṇaśabdaḥ, tena kratuvacanāni taddharmavidhānānīty adoṣaḥ. prakaraṇāntare prayojanānyatvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३५८: ए२: ३,१९५; ए४: ३,४१९; ए५: २,५९९; ए६: १,१३१ * फलं चाकर्मसन्निधौ
* 2/358: E2: 3,195; E4: 3,419; E5: 2,599; E6: 1,131 * phalaṃ cākarmasannidhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३५९: व्ग्ल्। तैत्स्। २।२।३।३ * * २।३६०: तैत्स्। २।३।३।३ * * २।३६१: तैत्स्। २।२।१।१ * * २।३६२: ए२: ३,२०१; ए४: ३,४३०; ए५: ६०२; ए६: १,१३१ * सन्निधौ त्व् अविभागात् फलार्थेन पुनःश्रुतिः
* 2/359: Vgl. Tait.S. 2.2.3.3 * * 2/360: Tait.S. 2.3.3.3 * * 2/361: Tait.S. 2.2.1.1 * * 2/362: E2: 3,201; E4: 3,430; E5: 602; E6: 1,131 * sannidhau tv avibhāgāt phalārthena punaḥśrutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्य् अवेष्टिः, आग्नेयो ऽष्टाकपालः पुरोडाशो भवतीत्येवमादिः, तां प्रकृत्योच्यते, एतयान्नाद्यकामं याजयेतेति। तत्र सन्देहः - किं कर्मान्तरम् अवेष्टेर् उतावेष्टिर् एवेति? किं प्राप्तम्, कर्मान्तरम् इति, उक्तेन न्यायेन। एवं प्राप्ते ब्रूमः - सन्निधौ फलार्थेन पुनःश्रुतिर् अवेष्टेर् एव, न कर्मान्तरम् इति। कुतः? अविभागात्, एतयेत्य् एष शब्दो न शक्नोत्य् अवेष्ट्या विभक्तं यागम् अन्यं वक्तुम्, सन्निहितस्य प्रतिनिर्देशक एष शब्दः। तस्माद् अवेष्टिर् एवान्नाद्यकामस्य विधीयत इति। किं प्रयोजनम्? यद्य् अवेष्टिः, आग्नेयादीनि हवींषि। अथ कर्मान्तरम्, अन्यहविष्को याग इति। आग्नेयसूक्तहेतुत्वाद् अभ्यासेन प्रतीयेत
asty aveṣṭiḥ, āgneyo 'ṣṭākapālaḥ puroḍāśo bhavatītyevamādiḥ, tāṃ prakṛtyocyate, etayānnādyakāmaṃ yājayeteti. tatra sandehaḥ - kiṃ karmāntaram aveṣṭer utāveṣṭir eveti? kiṃ prāptam, karmāntaram iti, uktena nyāyena. evaṃ prāpte brūmaḥ - sannidhau phalārthena punaḥśrutir aveṣṭer eva, na karmāntaram iti. kutaḥ? avibhāgāt, etayety eṣa śabdo na śaknoty aveṣṭyā vibhaktaṃ yāgam anyaṃ vaktum, sannihitasya pratinirdeśaka eṣa śabdaḥ. tasmād aveṣṭir evānnādyakāmasya vidhīyata iti. kiṃ prayojanam? yady aveṣṭiḥ, āgneyādīni havīṃṣi. atha karmāntaram, anyahaviṣko yāga iti. āgneyasūktahetutvād abhyāsena pratīyeta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३६३: म्स् २।२।२ * * २।३६४: ए२: ३,२०४; ए४: ३,४४१; ए५: २,६०५; ए६: १,१३२ * अविभागात् तु कर्मणा *२।३६५* द्विर् उक्तेर् न विधीयते
* 2/363: MS 2.2.2 * * 2/364: E2: 3,204; E4: 3,441; E5: 2,605; E6: 1,132 * avibhāgāt tu karmaṇā *2/365* dvir ukter na vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३६५: ए१,६; ए२,४,५: कर्मणो * * २।३६६: ए२,४: पुनरुच्चारितो * अन्यार्था वा पुनःश्रुतिः
* 2/365: E1,6; E2,4,5: karmaṇo * * 2/366: E2,4: punaruccārito * anyārthā vā punaḥśrutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३६७: ए१,६; ए२,४,५: स्तुतिः * * २।३६८: ए१,६; ए२,४,५: स्तुतिमात्रं * * २।३६९: म्स् १।२।१ * * २।३७०: ए१,६; ए२,४,५: स्तुतश् चास्तुतश् * * २।३७१: ए१,६; ए२,४: स्तुता वास्तुता वा, ए५: स्तुता चास्तुता च * * २।३७२: ए२: ३,२०७; ए४: ३,४४६; ए५: २,६०७; ए६: १,१३३ * यावज्जीविको ऽभ्यासः कर्मधर्मः प्रकरणात्
* 2/367: E1,6; E2,4,5: stutiḥ * * 2/368: E1,6; E2,4,5: stutimātraṃ * * 2/369: MS 1.2.1 * * 2/370: E1,6; E2,4,5: stutaś cāstutaś * * 2/371: E1,6; E2,4: stutā vāstutā vā, E5: stutā cāstutā ca * * 2/372: E2: 3,207; E4: 3,446; E5: 2,607; E6: 1,133 * yāvajjīviko 'bhyāsaḥ karmadharmaḥ prakaraṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बह्वृचब्राह्मणे श्रूयते - यावज्जीवम् अग्निहोत्रं जुहोतीति, यावज्जीवं दर्शपूर्णमासाभ्याम् यजेतेति। अत्र सन्देहेः - किं कर्मधर्मो ऽभ्यासो यावज्जीविकता, उत कर्तृधर्मो नियमश् चोद्यते यावज्जीविकतेति। कथं कर्मधर्मो ऽभ्यासः, कथं वा कर्तृधर्मो नियम इति। यदि जुहोतिर् अनुवादः, यावज्जीवम् इति विधिः। ततः कर्मधर्मो ऽभ्यासः, यदि विपरीतम्, ततः कर्तृधर्मो नियम इति। किं तावत् प्राप्तम्, कर्मधर्मो ऽभ्यासः। कुतः? प्रकरणात्, यदीयं वचनव्यक्तिः, जुहोतियजतिशब्दाव् अनुवादौ, यावज्जीवम् इति च विधिः, ततः प्रकरणम् अनुगृह्यते, तस्माद् अभ्यासः। एवं कृत्वा सत्रसंस्तवो युक्तो भविष्यति, जरामर्यं वा एतत् सत्रं यद् अग्निहोत्रम्, दर्शपूर्णमासौ चेति दीर्घकालसामान्यात्। तस्माद् अभ्यासः। कर्तुर् वा श्रुतिसंयोगात्
bahvṛcabrāhmaṇe śrūyate - yāvajjīvam agnihotraṃ juhotīti, yāvajjīvaṃ darśapūrṇamāsābhyām yajeteti. atra sandeheḥ - kiṃ karmadharmo 'bhyāso yāvajjīvikatā, uta kartṛdharmo niyamaś codyate yāvajjīvikateti. kathaṃ karmadharmo 'bhyāsaḥ, kathaṃ vā kartṛdharmo niyama iti. yadi juhotir anuvādaḥ, yāvajjīvam iti vidhiḥ. tataḥ karmadharmo 'bhyāsaḥ, yadi viparītam, tataḥ kartṛdharmo niyama iti. kiṃ tāvat prāptam, karmadharmo 'bhyāsaḥ. kutaḥ? prakaraṇāt, yadīyaṃ vacanavyaktiḥ, juhotiyajatiśabdāv anuvādau, yāvajjīvam iti ca vidhiḥ, tataḥ prakaraṇam anugṛhyate, tasmād abhyāsaḥ. evaṃ kṛtvā satrasaṃstavo yukto bhaviṣyati, jarāmaryaṃ vā etat satraṃ yad agnihotram, darśapūrṇamāsau ceti dīrghakālasāmānyāt. tasmād abhyāsaḥ. kartur vā śrutisaṃyogāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३७३: ए२: ३,२१०; ए४: ३,४५१; ए५: २,६०९; ए६: १,१३४ * लिङ्गदर्शनाच् च, कर्मधर्मे हि प्रक्रमेण नियम्येत, तत्रानर्थकम् अन्यत् स्यात्
* 2/373: E2: 3,210; E4: 3,451; E5: 2,609; E6: 1,134 * liṅgadarśanāc ca, karmadharme hi prakrameṇa niyamyeta, tatrānarthakam anyat syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिङ्गं च भवत्य् अपि ह वा एष स्वर्गाल् लोकाच् छिद्यते यो दर्शपूर्णमासयाजी पौर्णमासीम् अमावास्यां वातिपातयेतेति। कथं लिङ्गम्? कर्मधर्मे हि प्रक्रान्तं सत्रं यावज्जीवनकालेन परिसमाप्येत, न तत्र कालातिपातः स्यात्। तत्र चानर्थकम् अन्यत् स्यात् प्रायश्चित्तादि विधीयमानम्। व्यपवर्गं च दर्शयति, कालश् चेत् कर्मभेदः स्यात्
liṅgaṃ ca bhavaty api ha vā eṣa svargāl lokāc chidyate yo darśapūrṇamāsayājī paurṇamāsīm amāvāsyāṃ vātipātayeteti. kathaṃ liṅgam? karmadharme hi prakrāntaṃ satraṃ yāvajjīvanakālena parisamāpyeta, na tatra kālātipātaḥ syāt. tatra cānarthakam anyat syāt prāyaścittādi vidhīyamānam. vyapavargaṃ ca darśayati, kālaś cet karmabhedaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३७४: ए२: ३,२१४; ए४: ३,४६२; ए५: २,६११; ए६: १,१३४ * * २।३७५: ए२,४,५: न तम् * अनित्यत्वात् तु नैवं स्यात्
* 2/374: E2: 3,214; E4: 3,462; E5: 2,611; E6: 1,134 * * 2/375: E2,4,5: na tam * anityatvāt tu naivaṃ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुशब्दो ऽन्वाचये, इतरश् च पश्यामः, कर्तुर् धर्मो नियमश् चोद्यत इति। यदि पूर्वस्य होमस्य गुणविधिर् भवेत् स एकैकः पूर्वो ऽग्निहोत्रहोमो ऽनित्यः स्यात्, कामसंयोगेन श्रुतो नान्यः कश्चिन् नित्यः, तत्र लिङ्गं विरुध्येत, जरामर्यं वैतत् सत्रं यद् अग्निहोत्रं दर्शपूर्णमासौ, जरया वैताभ्यां निर्मुच्यते मृत्युना चेति। कथं विरुध्यते? जरामरणनिर्मोचनाधारणवचनं नियमपक्ष उपपद्यते, काम्यपक्षे ऽप्रयोगाद् अपि मुच्येत। विरोधश् चापि पूर्ववत्
tuśabdo 'nvācaye, itaraś ca paśyāmaḥ, kartur dharmo niyamaś codyata iti. yadi pūrvasya homasya guṇavidhir bhavet sa ekaikaḥ pūrvo 'gnihotrahomo 'nityaḥ syāt, kāmasaṃyogena śruto nānyaḥ kaścin nityaḥ, tatra liṅgaṃ virudhyeta, jarāmaryaṃ vaitat satraṃ yad agnihotraṃ darśapūrṇamāsau, jarayā vaitābhyāṃ nirmucyate mṛtyunā ceti. kathaṃ virudhyate? jarāmaraṇanirmocanādhāraṇavacanaṃ niyamapakṣa upapadyate, kāmyapakṣe 'prayogād api mucyeta. virodhaś cāpi pūrvavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३७६: ए२: ३,२१६; ए४: ३,४६७; ए५: २,६१२; ए६: १,१३५ * कर्तुस् तु धर्मनियमात् कालशास्त्रं निमित्तं स्यात्
* 2/376: E2: 3,216; E4: 3,467; E5: 2,612; E6: 1,135 * kartus tu dharmaniyamāt kālaśāstraṃ nimittaṃ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि कर्तुर् धर्मो नियमश् चोद्येत, ततो जीवनं निमित्तम्, जीवने निमित्ते कर्म विधीयते। तत्र प्रयोगे परिसमाप्तं कर्म, तथा व्यपवर्गस्य दर्शनम् अकॢप्तं भवति, तस्मात् कर्तृधर्मो नियमश् चोद्यत इति सिद्धं भवति। नामरूपधर्मविशेषपुनरुक्तिनिन्दाशक्तिसमाप्तिवचनप्रायश्चित्तान्यार्थदर्शनाच् छाखान्तरेषु कर्मभेदः स्यात्
yadi kartur dharmo niyamaś codyeta, tato jīvanaṃ nimittam, jīvane nimitte karma vidhīyate. tatra prayoge parisamāptaṃ karma, tathā vyapavargasya darśanam akḷptaṃ bhavati, tasmāt kartṛdharmo niyamaś codyata iti siddhaṃ bhavati. nāmarūpadharmaviśeṣapunaruktinindāśaktisamāptivacanaprāyaścittānyārthadarśanāc chākhāntareṣu karmabhedaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३७७: ए१,५; ए२,४,६: भिन्नरूपम् * * २।३७८: ए२: ३,२१९; ए४: ३,४६९; ए५: २,६१५; ए६: १,१३६ * * २।३७९: ए२,४,६: पुरोदयाज्; ए५: पुरोदयाजू जुह्वति * * २।३८०: शाङ्खाब्र्। २।९; तैत्ब्र्।२।१।२।१२ * * २।३८१: ए१,६; ए२,४,५: न हि तद् एव तत्र * * २।३८२: ए२: ३,२२०; ए४: ३,४७०; ए५: २,६२६; ए६: १,१३६ * * २।३८३: ए२,४,५,६: ताण्ड्यके * * २।३८४: ताब्र्। १६।१।२ * * २।३८५: मैत्स्। ३।४।८ * * २।३८६: तैत्स्। ६।६।४।१ * * २।३८७: ए१,६; ए२,४,५: ऽनिरुक्तः * * २।३८८: ए२: ३,२२१; ए४: ३,४७१; ए५: २,६१७; ए६: १,१३७ * * २।३८९: ए१,६; ए२,४,५: उक्थ्यो * एकं वा संयोगरूपचोदनाख्याविशेषात्
* 2/377: E1,5; E2,4,6: bhinnarūpam * * 2/378: E2: 3,219; E4: 3,469; E5: 2,615; E6: 1,136 * * 2/379: E2,4,6: purodayāj; E5: purodayājū juhvati * * 2/380: Śāṅkhā.Br. 2.9; Tait.Br.2.1.2.12 * * 2/381: E1,6; E2,4,5: na hi tad eva tatra * * 2/382: E2: 3,220; E4: 3,470; E5: 2,626; E6: 1,136 * * 2/383: E2,4,5,6: tāṇḍyake * * 2/384: Tā.Br. 16.1.2 * * 2/385: Mait.S. 3.4.8 * * 2/386: Tait.S. 6.6.4.1 * * 2/387: E1,6; E2,4,5: 'niruktaḥ * * 2/388: E2: 3,221; E4: 3,471; E5: 2,617; E6: 1,137 * * 2/389: E1,6; E2,4,5: ukthyo * ekaṃ vā saṃyogarūpacodanākhyāviśeṣāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चैतद् अस्ति, यद् उक्तम् - शाखान्तरेषु कर्मभेद इति, सर्वशाखाप्रत्ययं सर्वब्राह्मणप्रत्ययं चैकं कर्म, अर्थसंयोगस्याविशेषात्, तद् एव प्रयोजनम् उद्दिश्य तद् एव विधीयमानं प्रत्यभिजानीमः। रूपम् अप्य् अस्य तद् एव द्रव्यदेवतम्, पुरुषप्रयत्नश् च तादृश एव चोद्यते, नामधेयं चाविशिष्टम्, तेन तद् एव कर्म सर्वशाखादिष्व् इति प्रत्ययः। न नाम्ना स्याद् अचोदनाभिधानत्वात्
na caitad asti, yad uktam - śākhāntareṣu karmabheda iti, sarvaśākhāpratyayaṃ sarvabrāhmaṇapratyayaṃ caikaṃ karma, arthasaṃyogasyāviśeṣāt, tad eva prayojanam uddiśya tad eva vidhīyamānaṃ pratyabhijānīmaḥ. rūpam apy asya tad eva dravyadevatam, puruṣaprayatnaś ca tādṛśa eva codyate, nāmadheyaṃ cāviśiṣṭam, tena tad eva karma sarvaśākhādiṣv iti pratyayaḥ. na nāmnā syād acodanābhidhānatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* २।३९०: ए२: ३,२२४; ए४: ३,४९२; ए५: २,६१८; ए६: १,१३८ * सर्वेषां चैककर्म्यं स्यात्
* 2/390: E2: 3,224; E4: 3,492; E5: 2,618; E6: 1,138 * sarveṣāṃ caikakarmyaṃ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि शब्दभेदाद् भेदो भवेत्, शब्दैक्यात् तर्हि कर्मैक्यं भवेत्। तत्र काठकशब्दाभिधानाद् ऐक्यं भवेद् अग्निहोत्रस्य दर्शपूर्णमासयोर् ज्योतिष्टोमस्य च, तच्छब्दत्वात्, न चैतद् एवम्। तस्माद् अप्य् अभेदः। कृतकं चाभिधानम्
yadi śabdabhedād bhedo bhavet, śabdaikyāt tarhi karmaikyaṃ bhavet. tatra kāṭhakaśabdābhidhānād aikyaṃ bhaved agnihotrasya darśapūrṇamāsayor jyotiṣṭomasya ca, tacchabdatvāt, na caitad evam. tasmād apy abhedaḥ. kṛtakaṃ cābhidhānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदानींतनं चैतद् अभिधानं भवेत्, अस्य न पूर्वम् आसीत्, यतः प्रभृति कठस्य प्रकृष्टं वचनम्, ततः प्रभृति प्रवृत्तम्, पूर्वं नासीद् भेदः, इदानीं भेद इति विरुद्धम्। एकत्वे ऽपि परम्
idānīṃtanaṃ caitad abhidhānaṃ bhavet, asya na pūrvam āsīt, yataḥ prabhṛti kaṭhasya prakṛṣṭaṃ vacanam, tataḥ prabhṛti pravṛttam, pūrvaṃ nāsīd bhedaḥ, idānīṃ bheda iti viruddham. ekatve 'pi param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.