नास्ति विधानम्, येन सर्वे सर्वत्रोपकुर्वन्ति। न च प्रत्यक्षादिभिर् उपकारम् अवगच्छामः। अर्थापत्तिर् अपि नियोगतस् तत्रैव भवेत्, यत्रैव शबेन चोदना भवति, नान्यथा। यदि च प्रथनादीनाम् आज्यसान्नाय्ययोर् अनुपकुर्वताम् अपि तत्प्रकरणे समाम्नायो ऽनुपपन्नो भवेत्, ततो ऽर्थाद् अदृष्ट उपकारः कल्प्येत, ते त्व् अवश्यं समाम्नानीया औषधार्थम्। फलं हि सह चेष्टयावहननादिकयावगम्यते तुषविमोचनादि, प्रयोजनं च तेन, न तस्माद् ऋते पुरोडाशः सिध्यति, सति चास्मिन्न् अर्थवान् प्रकरणे समाम्नायः। अर्थवति च तस्मिन् नादृष्टकल्पनायां प्रमाणम् अस्तीत्य् अतो न शक्यं कल्पयितुम्। यदि च तत्र तण्डुलादिनिष्पादनं दृष्टं नाभविष्यत्, ततो विप्रयोगे तण्डुलादीनाम् अभावाद् उपकारस्य शब्दार्थमात्रं दृष्टोपकारानपेक्षं कर्तव्यम् इत्य् आज्यसान्नाय्ययोर् अपि क्रियमाणानाम् अदृष्टम् अभविष्यत्। तस्मान् न प्रथनादयः सर्वत्र। एवम् उत्पवनादयः शाखाहरणादयश् च। तस्मान् न, सर्वे सर्व्त्र कर्तव्याः, प्रथनादयो नाज्यसान्नायय्योः, औषधे एव ते, उत्पवनादय आज्यस्य, नौषधसान्नाय्ययोः, शाखाहरणादयश् च सान्नाय्यस्य, नाज्यौषधयोर् इति सिद्धम्। द्रव्यं चोत्पत्तिसंयोगात् तदर्थम् *३।२३* एव चोद्येत
nāsti vidhānam, yena sarve sarvatropakurvanti. na ca pratyakṣādibhir upakāram avagacchāmaḥ. arthāpattir api niyogatas tatraiva bhavet, yatraiva śabena codanā bhavati, nānyathā. yadi ca prathanādīnām ājyasānnāyyayor anupakurvatām api tatprakaraṇe samāmnāyo 'nupapanno bhavet, tato 'rthād adṛṣṭa upakāraḥ kalpyeta, te tv avaśyaṃ samāmnānīyā auṣadhārtham. phalaṃ hi saha ceṣṭayāvahananādikayāvagamyate tuṣavimocanādi, prayojanaṃ ca tena, na tasmād ṛte puroḍāśaḥ sidhyati, sati cāsminn arthavān prakaraṇe samāmnāyaḥ. arthavati ca tasmin nādṛṣṭakalpanāyāṃ pramāṇam astīty ato na śakyaṃ kalpayitum. yadi ca tatra taṇḍulādiniṣpādanaṃ dṛṣṭaṃ nābhaviṣyat, tato viprayoge taṇḍulādīnām abhāvād upakārasya śabdārthamātraṃ dṛṣṭopakārānapekṣaṃ kartavyam ity ājyasānnāyyayor api kriyamāṇānām adṛṣṭam abhaviṣyat. tasmān na prathanādayaḥ sarvatra. evam utpavanādayaḥ śākhāharaṇādayaś ca. tasmān na, sarve sarvtra kartavyāḥ, prathanādayo nājyasānnāyayyoḥ, auṣadhe eva te, utpavanādaya ājyasya, nauṣadhasānnāyyayoḥ, śākhāharaṇādayaś ca sānnāyyasya, nājyauṣadhayor iti siddham. dravyaṃ cotpattisaṃyogāt tadartham *3/23* eva codyeta
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.