तुशब्दः पक्षं व्यावर्तयति। नैतद् अस्ति, न यज्ञे संख्या शब्देन श्रूयत इति, आख्यातवाच्ये ह्य् अर्थ उपलभ्यते, लोके पशुम् आनयेत्य् एकवचने सति एकत्वपशुविशिष्टम् आनयनं प्रतीयते, पश्व् आनयेति द्वित्वविशिष्टं गम्यते, तत्र ह्य् एकत्वम् अपैति, द्वित्वम् उपजायते। यस्य चागमे यद् उपजायते, स तस्यार्थ इति गम्यते। तस्य ज्ञानं, यथान्येषां शब्दानाम्, अश्वम् आनयेत्य् उक्ते ऽश्वानयनं प्रतीयते, गाम् आनयेति गवानयनम्, तत्राश्वो ऽपैति गौश् चोपजायते, तेन ज्ञायते, अश्वशब्दस्याश्वो ऽर्थो गोशब्दस्य गौर् इति। यद् उक्तम् - श्रुत्या वाक्यार्थो बाध्यत इति, उच्यते, न श्रुतिर् ब्रूते - वाक्यार्थो नास्तीति, केवलं तु प्रातिपदिकार्थगतां संख्याम् आह, नादृशी संख्या वाक्येन यज्ञे विधीयते, प्रातिपदिकार्थो ह्य् आख्यातवाच्येन संबध्यते, विभक्त्यर्थो ऽपि। तथा हि, तद्विशेषणविशिष्ट आलम्भो गम्यते, तत्रैकार्थत्वाद् एकवाक्यम् अवकल्पते। पशौ हि संख्यायां विधीयमानायाम् एक आख्यातशब्दो न शक्नुयात्, आख्यातार्थं विधातुम्, संख्यासंख्येयसंबन्धं च। तस्माद् यज्ञे विवक्षिता संख्येति। तद्वच् च लिङ्गदर्शनम्
tuśabdaḥ pakṣaṃ vyāvartayati. naitad asti, na yajñe saṃkhyā śabdena śrūyata iti, ākhyātavācye hy artha upalabhyate, loke paśum ānayety ekavacane sati ekatvapaśuviśiṣṭam ānayanaṃ pratīyate, paśv ānayeti dvitvaviśiṣṭaṃ gamyate, tatra hy ekatvam apaiti, dvitvam upajāyate. yasya cāgame yad upajāyate, sa tasyārtha iti gamyate. tasya jñānaṃ, yathānyeṣāṃ śabdānām, aśvam ānayety ukte 'śvānayanaṃ pratīyate, gām ānayeti gavānayanam, tatrāśvo 'paiti gauś copajāyate, tena jñāyate, aśvaśabdasyāśvo 'rtho gośabdasya gaur iti. yad uktam - śrutyā vākyārtho bādhyata iti, ucyate, na śrutir brūte - vākyārtho nāstīti, kevalaṃ tu prātipadikārthagatāṃ saṃkhyām āha, nādṛśī saṃkhyā vākyena yajñe vidhīyate, prātipadikārtho hy ākhyātavācyena saṃbadhyate, vibhaktyartho 'pi. tathā hi, tadviśeṣaṇaviśiṣṭa ālambho gamyate, tatraikārthatvād ekavākyam avakalpate. paśau hi saṃkhyāyāṃ vidhīyamānāyām eka ākhyātaśabdo na śaknuyāt, ākhyātārthaṃ vidhātum, saṃkhyāsaṃkhyeyasaṃbandhaṃ ca. tasmād yajñe vivakṣitā saṃkhyeti. tadvac ca liṅgadarśanam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.