Jaimini: Mimamsasutra, with Sabara's Bhasya 6.7

* ६।३२१: ए२: ५,३३९; ए६: २,१९७ * स्वदाने सर्वम् अविशेषात्

* 6/321: E2: 5,339; E6: 2,197 * svadāne sarvam aviśeṣāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३२२: ए१,६,ए२ (व्ल्।); ए२: अपि तत् सर्वं * * ६।३२३: ए१,६,ए२ (व्ल्।); ए२: दानं ददातेर् अर्थः। अर्थाच् * यस्य वा प्रभुः स्याद् इतरस्याशक्यत्वात्

* 6/322: E1,6,E2 (v.l.); E2: api tat sarvaṃ * * 6/323: E1,6,E2 (v.l.); E2: dānaṃ dadāter arthaḥ. arthāc * yasya vā prabhuḥ syād itarasyāśakyatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३२४: ए२: ५,३४०; ए६: २,१९८ * * ६।३२५: ए२ (व्ल्।): नाशक्यज्ञातिषु * * ६।३२६: ए२ (व्ल्।): मातापित्रादयो * न भूमिः स्यात् सर्वान् प्रत्यविशिष्टत्वात्

* 6/324: E2: 5,340; E6: 2,198 * * 6/325: E2 (v.l.): nāśakyajñātiṣu * * 6/326: E2 (v.l.): mātāpitrādayo * na bhūmiḥ syāt sarvān pratyaviśiṣṭatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३२७: ए१,६,ए२ (व्ल्।); ए२: पृथिवीगोलकं नाम, न * * ६।३२८: ए१,६,ए२ (व्ल्।); ए२: स्वस्वतं * * ६।३२९: ए१,६,ए२ (व्ल्।); ए२: भूमिभोगेन * * ६।३३०: ए१,६; ए२: सार्वभौमम् अस्य * * ६।३३१: ए२: ५,३४१; ए६: २,१९९ * * ६।३३२: ए१,६,ए२ (व्ल्।); ए२: धारणं चक्रमणादि * अकार्यत्वाच् च ततः पुनर् विशेषः स्यात्

* 6/327: E1,6,E2 (v.l.); E2: pṛthivīgolakaṃ nāma, na * * 6/328: E1,6,E2 (v.l.); E2: svasvataṃ * * 6/329: E1,6,E2 (v.l.); E2: bhūmibhogena * * 6/330: E1,6; E2: sārvabhaumam asya * * 6/331: E2: 5,341; E6: 2,199 * * 6/332: E1,6,E2 (v.l.); E2: dhāraṇaṃ cakramaṇādi * akāryatvāc ca tataḥ punar viśeṣaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वजित्य् एव संदेहः। किम् अश्वादयो देयाः, नेति। किं प्राप्तम्। सर्वस्य विहितत्वात्, देया अश्वा इति। एवं प्राप्ते ब्रूमः, यस्य च दानम् अकार्यम्, तच् च न देयम्, यथाश्वानाम्। तेषां हि दानम् अकार्यम्। एष हि विशेषो ऽश्वानाम्, अन्येभ्यो द्रव्येभ्यः, यद् एषां दानं प्रतिषिध्यते, न केसरिणो ददाति नोभयतोदतः प्रतिगृह्णातीति विश्वजित्य् एव समाम्नायते। तस्मान् नाश्वा देया इति। नित्यत्वाच् चानित्यैर् नास्ति संबन्धः

viśvajity eva saṃdehaḥ. kim aśvādayo deyāḥ, neti. kiṃ prāptam. sarvasya vihitatvāt, deyā aśvā iti. evaṃ prāpte brūmaḥ, yasya ca dānam akāryam, tac ca na deyam, yathāśvānām. teṣāṃ hi dānam akāryam. eṣa hi viśeṣo 'śvānām, anyebhyo dravyebhyaḥ, yad eṣāṃ dānaṃ pratiṣidhyate, na kesariṇo dadāti nobhayatodataḥ pratigṛhṇātīti viśvajity eva samāmnāyate. tasmān nāśvā deyā iti. nityatvāc cānityair nāsti saṃbandhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३३३: ए१,६,ए२ (व्ल्।); ए२: कृतभाण्डकानि * * ६।३३४: ए२: ५,३४१; ए६: २,१९९ * * ६।३३५: ए१,६; ए२: सर्वतो * * ६।३३६: ए१,६,ए२ (व्ल्।); ए२: कृतभाण्डकानीति * * ६।३३७: ए१,६; ए२: विश्वजिति दानं प्रतीक्षेत। नैमित्तिकं तस्मान् न * शूद्रश् च धर्मशास्त्रत्वात्

* 6/333: E1,6,E2 (v.l.); E2: kṛtabhāṇḍakāni * * 6/334: E2: 5,341; E6: 2,199 * * 6/335: E1,6; E2: sarvato * * 6/336: E1,6,E2 (v.l.); E2: kṛtabhāṇḍakānīti * * 6/337: E1,6; E2: viśvajiti dānaṃ pratīkṣeta. naimittikaṃ tasmān na * śūdraś ca dharmaśāstratvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३३८: ए२ (व्ल्।): सर्वस्वस्य * * ६।३३९: ए२: ५,३४२; ए६: २,१९९ * * ६।३४०: ए२ (व्ल्।): धर्मशासेनोपनतत्वात् * दक्षिणाकाले यत् स्वं तत् प्रतीयेत तद् दानसंयोगात्

* 6/338: E2 (v.l.): sarvasvasya * * 6/339: E2: 5,342; E6: 2,199 * * 6/340: E2 (v.l.): dharmaśāsenopanatatvāt * dakṣiṇākāle yat svaṃ tat pratīyeta tad dānasaṃyogāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३४१: ए१,६; ए२: दक्षिणाकाले दातुं विधातव्यम् * * ६।३४२: ए२: ५,३४३; ए६: २,२०० * अशेषत्वात् तदन्तः *६।३४३* स्यात् कर्मणो द्रव्यसिद्धित्वात् *६।३४४*

* 6/341: E1,6; E2: dakṣiṇākāle dātuṃ vidhātavyam * * 6/342: E2: 5,343; E6: 2,200 * aśeṣatvāt tadantaḥ *6/343* syāt karmaṇo dravyasiddhitvāt *6/344*

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३४३: ए१,६; ए२: अशेषत्वाद् अन्तः * * ६।३४४: ए२ (व्ल्।): द्रव्यसिद्धत्वात् * * ६।३४५: ए१,६; ए२: एव सर्वस्वं दत्त्वा विश्वजिद् * * ६।३४६: ए१,६,ए२ (व्ल्।); ए२: सर्वस्यं * अपि वा शेषकर्म स्यात् क्रतोः प्रत्यक्षशिष्टत्वात्

* 6/343: E1,6; E2: aśeṣatvād antaḥ * * 6/344: E2 (v.l.): dravyasiddhatvāt * * 6/345: E1,6; E2: eva sarvasvaṃ dattvā viśvajid * * 6/346: E1,6,E2 (v.l.); E2: sarvasyaṃ * api vā śeṣakarma syāt kratoḥ pratyakṣaśiṣṭatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि वेति पक्षव्यावृत्तिः। शेषकर्म स्यात्, न सर्वस्वं दक्षिणाकाले देयम्, यावता तत्कर्म परिसमाप्यते, तावच् छेषयितव्यम्। कुतः। क्रतोः प्रत्यक्षशिष्टत्वात्। क्रतोः परिसमाप्तिः प्रत्यक्षशिष्टा, विश्वजिता यजेतेति विश्वजितम् उपक्रम्य, परिसमापयेद् इत्य् अर्थः। परिसमापयता यच् छक्यते दातुम्, तावत् सर्वम् इत्य् अर्थः। तस्मान् न तदन्तम् उत्स्रष्टव्यम् इति। तथा चान्यार्थदर्शनम्

api veti pakṣavyāvṛttiḥ. śeṣakarma syāt, na sarvasvaṃ dakṣiṇākāle deyam, yāvatā tatkarma parisamāpyate, tāvac cheṣayitavyam. kutaḥ. kratoḥ pratyakṣaśiṣṭatvāt. kratoḥ parisamāptiḥ pratyakṣaśiṣṭā, viśvajitā yajeteti viśvajitam upakramya, parisamāpayed ity arthaḥ. parisamāpayatā yac chakyate dātum, tāvat sarvam ity arthaḥ. tasmān na tadantam utsraṣṭavyam iti. tathā cānyārthadarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं च कृत्वान्यार्थदर्शनम् उपपद्यते, अवभृथाद् उदेत्य वत्सत्वचमाच् छादयतीति शेषे सत्य् अवकल्पते। अशेषं तु समञ्जसादानेन शेषकर्म स्यात्

evaṃ ca kṛtvānyārthadarśanam upapadyate, avabhṛthād udetya vatsatvacamāc chādayatīti śeṣe saty avakalpate. aśeṣaṃ tu samañjasādānena śeṣakarma syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३४७: ए२: ५,३४४; ए६: २,२०१ * नादानस्य नित्यत्वात्

* 6/347: E2: 5,344; E6: 2,201 * nādānasya nityatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदानं त्व् अनुइत्यम्, नित्यं च शेषकर्म। न हि तयोः संबन्धो ऽवकल्पते। तस्माच् छेषयितव्यं किंचिद् इति। दीक्षासु तु विनिर्देशाद् अक्रत्वर्थेन संयोगस् तस्माद् अविरोधः स्यात्

ādānaṃ tv anuityam, nityaṃ ca śeṣakarma. na hi tayoḥ saṃbandho 'vakalpate. tasmāc cheṣayitavyaṃ kiṃcid iti. dīkṣāsu tu vinirdeśād akratvarthena saṃyogas tasmād avirodhaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३४८: ए२ (व्ल्।): इदं मे क्रत्वर्थम् * * ६।३४९: ए२ (व्ल्।): सर्वता * * ६।३५०: ए१,६; ए२: भक्षार्थं; ए२ (व्ल्।): मुक्त्यर्थं * अहर्गणे च तद्धर्मा स्यत् सर्वेषाम् अविशेषात्

* 6/348: E2 (v.l.): idaṃ me kratvartham * * 6/349: E2 (v.l.): sarvatā * * 6/350: E1,6; E2: bhakṣārthaṃ; E2 (v.l.): muktyarthaṃ * ahargaṇe ca taddharmā syat sarveṣām aviśeṣāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३५१: ए१,६; ए२: दक्षिणाः * * ६।३५२: ए१,६; ए२: आहोस्वित् * द्वादशशतं वा प्रकृतिवत्

* 6/351: E1,6; E2: dakṣiṇāḥ * * 6/352: E1,6; E2: āhosvit * dvādaśaśataṃ vā prakṛtivat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशशातं वा देयम् इति। प्रकृतिवत् कर्तव्यम्। ज्योतिष्टोमश् च प्रकृतिः। तत्र धर्मा विहिताः, न विश्वजिति कृत्स्नाः प्रतीयन्ते। तस्माद् द्वादशशतम् अत्र देयम् इति। अतद्गुणत्वात् तु नैवं स्यात्

dvādaśaśātaṃ vā deyam iti. prakṛtivat kartavyam. jyotiṣṭomaś ca prakṛtiḥ. tatra dharmā vihitāḥ, na viśvajiti kṛtsnāḥ pratīyante. tasmād dvādaśaśatam atra deyam iti. atadguṇatvāt tu naivaṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३५३: ए१,६; ए२: नैष * * ६।३५४: ए१,६,ए२ (व्ल्।); ए२: ग्रहीष्यति * लिङ्गदर्शनाच् च

* 6/353: E1,6; E2: naiṣa * * 6/354: E1,6,E2 (v.l.); E2: grahīṣyati * liṅgadarśanāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३५५: ए१,६,ए२ (व्ल्।); ए२: सर्वस्वं * * ६।३५६: ए२: ५,३४६; ए६: २,२०२ * विकारः सन्न् उभयतो ऽविशेषात्

* 6/355: E1,6,E2 (v.l.); E2: sarvasvaṃ * * 6/356: E2: 5,346; E6: 2,202 * vikāraḥ sann ubhayato 'viśeṣāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३५७: ए१,६,ए२ (व्ल्।); ए२: विश्वजित्य् अधिकारः * * ६।३५८: ए१,६,ए२ (व्ल्।); ए२: विश्वजित्य् अधिकार * अधिकं वा प्रतिप्रसवात्

* 6/357: E1,6,E2 (v.l.); E2: viśvajity adhikāraḥ * * 6/358: E1,6,E2 (v.l.); E2: viśvajity adhikāra * adhikaṃ vā pratiprasavāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३५९: ए१,६,ए२ (व्ल्।); ए२: विश्वजित्य् अधिकार * * ६।३६०: ए२ ओम्। नेच्छन्ति * अनुग्रहाच् च पादवत्

* 6/359: E1,6,E2 (v.l.); E2: viśvajity adhikāra * * 6/360: E2 om. necchanti * anugrahāc ca pādavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३६१: ए२: ५,३४६; ए६: २,२०३ * अपरिमिते शिष्टस्य संख्याप्रतिषेधस् तच् छ्रुतित्वात्

* 6/361: E2: 5,346; E6: 2,203 * aparimite śiṣṭasya saṃkhyāpratiṣedhas tac chrutitvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आधाने श्रूयते, एका देया, षड् देयाः, द्वादश देयाः, चतुर्विंशतिर् देयाः, शतं देयम्, सहस्रं देयम्, अपरिमितं देयम् इति। तत्र संदेहः। किं यत् परिमितम् एका देयेत्येवमादि, तन् न दातव्यम् इति प्रतिषेधो विधीयते, उतापरिमितं नाम किंचित्, तस्य दानं विधीयत इति। किं प्राप्तम्। अपरिमिते श्रूयमाने ब्रूमः, शिष्टस्यैकादेः संख्येयस्य या संख्या, सा प्रतिषिध्यते। कुतः। तच्छ्रुतित्वात्, परिमितशब्दश्रवणाद् गणितम् अवगम्यते। तच् चैकादिकम्, तस्य नशब्देन प्रतिषेधः क्रियते। तत्र श्रुतो ऽर्थः कृतो भवति, इतरथापरिमितशब्दे प्रसिद्धिस् त्यज्येत। लक्षणया बहुत्वम् अस्यार्थः कल्प्येत। तस्मात् अप्रिमितस्य प्रतिषेध इति। कल्पान्तरं वा तुल्यवत् प्रसंख्यानात्

ādhāne śrūyate, ekā deyā, ṣaḍ deyāḥ, dvādaśa deyāḥ, caturviṃśatir deyāḥ, śataṃ deyam, sahasraṃ deyam, aparimitaṃ deyam iti. tatra saṃdehaḥ. kiṃ yat parimitam ekā deyetyevamādi, tan na dātavyam iti pratiṣedho vidhīyate, utāparimitaṃ nāma kiṃcit, tasya dānaṃ vidhīyata iti. kiṃ prāptam. aparimite śrūyamāne brūmaḥ, śiṣṭasyaikādeḥ saṃkhyeyasya yā saṃkhyā, sā pratiṣidhyate. kutaḥ. tacchrutitvāt, parimitaśabdaśravaṇād gaṇitam avagamyate. tac caikādikam, tasya naśabdena pratiṣedhaḥ kriyate. tatra śruto 'rthaḥ kṛto bhavati, itarathāparimitaśabde prasiddhis tyajyeta. lakṣaṇayā bahutvam asyārthaḥ kalpyeta. tasmāt aprimitasya pratiṣedha iti. kalpāntaraṃ vā tulyavat prasaṃkhyānāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३६२: ए१,६; ए२: स्यात्, तुल्यवत् प्रसंख्यानात्। तेन * * ६।३६३: ए२: ५,३४७; ए६: २,२०३ * * ६।३६४: ए२ (व्ल्।): श्रवणेन * * ६।३६५: ए१,६,ए२ (व्ल्।); ए२: वाक्यं * * ६।३६६: ए२ (व्ल्।): श्रुतेः * * ६।३६७: ए१,६; ए२: कुशलशब्दप्रयोगाद् रूढिशब्द * अनियमो ऽविशेषात्

* 6/362: E1,6; E2: syāt, tulyavat prasaṃkhyānāt. tena * * 6/363: E2: 5,347; E6: 2,203 * * 6/364: E2 (v.l.): śravaṇena * * 6/365: E1,6,E2 (v.l.); E2: vākyaṃ * * 6/366: E2 (v.l.): śruteḥ * * 6/367: E1,6; E2: kuśalaśabdaprayogād rūḍhiśabda * aniyamo 'viśeṣāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३६८: ए१,६; ए२: अथेदानीम् इदं संदिह्यते * * ६।३६९: ए२ (व्ल्।): कश्चिद् अत्र बहुत्वविशेष * * ६।३७०: ए२ (व्ल्।): यथाकामं स्यात्, यथाकृतं साधु * * ६।३७१: ए२: ५,३४८; ए६: २,२०४ * अधिकं वा स्याद् बह्वर्थत्वाद् इतरेषां *६।३७२* संनिधानात्

* 6/368: E1,6; E2: athedānīm idaṃ saṃdihyate * * 6/369: E2 (v.l.): kaścid atra bahutvaviśeṣa * * 6/370: E2 (v.l.): yathākāmaṃ syāt, yathākṛtaṃ sādhu * * 6/371: E2: 5,348; E6: 2,204 * adhikaṃ vā syād bahvarthatvād itareṣāṃ *6/372* saṃnidhānāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३७२: ए२ (व्ल्।): इतरैर् * अर्थवादश् च तद्वत्

* 6/372: E2 (v.l.): itarair * arthavādaś ca tadvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथम् एवम्। तत्रोत्कृष्टं वै अपरिमितम् इति तदूनतां सहस्रस्य दर्शयति। परकृतिपुराकल्पं च मनुष्यधर्मः स्याद् अर्थाय ह्य् अनुकीर्तनम्

katham evam. tatrotkṛṣṭaṃ vai aparimitam iti tadūnatāṃ sahasrasya darśayati. parakṛtipurākalpaṃ ca manuṣyadharmaḥ syād arthāya hy anukīrtanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३७३: ए२: ५,३४९; ए६: २,२०५ * तद् उक्ते च प्रतिषेधात्

* 6/373: E2: 5,349; E6: 2,205 * tad ukte ca pratiṣedhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३७४: ए२ ओम्। उ * निर्देशाद् वा तद्धर्मः स्यात् पञ्चावत्तवत्

* 6/374: E2 om. u * nirdeśād vā taddharmaḥ syāt pañcāvattavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३७५: ए१,६,ए२ (व्ल्।); ए२: जामदग्नीनाम् * विधौ तु वेदसंयोगाद् उपदेशः स्यात्

* 6/375: E1,6,E2 (v.l.); E2: jāmadagnīnām * vidhau tu vedasaṃyogād upadeśaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३७६: ए१,६,ए२ (व्ल्।); ए२: व्यावर्त्यते * * ६।३७७: ए२: ५,३५०; ए६: २,२०५ * * ६।३७८: ए१,६,ए२ (व्ल्।); ए२: तच् च * अर्थवादो वा विधिशेषत्वात् तस्मान् *६।३७९* नित्यानुवादः स्यात्

* 6/376: E1,6,E2 (v.l.); E2: vyāvartyate * * 6/377: E2: 5,350; E6: 2,205 * * 6/378: E1,6,E2 (v.l.); E2: tac ca * arthavādo vā vidhiśeṣatvāt tasmān *6/379* nityānuvādaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३७९: ए१ (व्ल्।): तस्मिन् * * ६।३८०: ए२ (व्ल्।): निर्वर्तते * * ६।३८१: ए१,६,ए२ (व्ल्।); ए२: वेति। अर्थवादस् * सहस्रसंवत्सरं तदायुषाम् असंभावान् मनुष्येषु

* 6/379: E1 (v.l.): tasmin * * 6/380: E2 (v.l.): nirvartate * * 6/381: E1,6,E2 (v.l.); E2: veti. arthavādas * sahasrasaṃvatsaraṃ tadāyuṣām asaṃbhāvān manuṣyeṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३८२: ए१,६; ए२: सहस्रसंवत्सरम् सत्रं विश्वसृजामयनम्, पञ्चपञ्चाशतस् * * ६।३८३: ए२: ५,३५०; ए६: २,२०६ * * ६।३८४: ए१ हत् यदापि मनुष्याणाम्, तदापि बहवो विकल्पा वक्ष्यमानाः इन् क्लम्मेर्न् * अपि वा तदधिकारान् मनुष्यधर्मः स्यात्

* 6/382: E1,6; E2: sahasrasaṃvatsaram satraṃ viśvasṛjāmayanam, pañcapañcāśatas * * 6/383: E2: 5,350; E6: 2,206 * * 6/384: E1 hat yadāpi manuṣyāṇām, tadāpi bahavo vikalpā vakṣyamānāḥ in Klammern * api vā tadadhikārān manuṣyadharmaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि वेति पक्षव्यावृत्तिः। न गन्धर्वादीनाम्, मनुष्याणाम् एवाधिकार इति। कुतः। तदधिकारात्, मनुष्याधिकारं शास्त्रं समधिगतम् इति। ते हि शक्नुवन्ति कार्त्स्न्येन यथोदितं विधिम् उपसंहर्तुम् इति। आह, ननु नैतावद् आयुषो मनुष्याः। उच्यते, रसायनैर् आयुर् दीर्घं प्राप्स्यन्तीति। नासामर्थ्यात्

api veti pakṣavyāvṛttiḥ. na gandharvādīnām, manuṣyāṇām evādhikāra iti. kutaḥ. tadadhikārāt, manuṣyādhikāraṃ śāstraṃ samadhigatam iti. te hi śaknuvanti kārtsnyena yathoditaṃ vidhim upasaṃhartum iti. āha, nanu naitāvad āyuṣo manuṣyāḥ. ucyate, rasāyanair āyur dīrghaṃ prāpsyantīti. nāsāmarthyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३८५: ए१,६,ए२ (व्ल्।); ए२: एतावत् * * ६।३८६: ए२ (व्ल्।): बलीपलितनाशकानि * * ६।३८७: ए१: ज्योग्जीवनं चिरकालं जीवनम् (ग्लोस्से एइनेर् ह्स्) * * ६।३८८: ए२: ५,३५१; ए६: २,२०७ * * ६।३८९: ए२ ओम्। स * * ६।३९०: ए१,६; ए२: ज्योग्जीवेन * संबन्धादर्शनात्

* 6/385: E1,6,E2 (v.l.); E2: etāvat * * 6/386: E2 (v.l.): balīpalitanāśakāni * * 6/387: E1: jyogjīvanaṃ cirakālaṃ jīvanam (Glosse einer HS) * * 6/388: E2: 5,351; E6: 2,207 * * 6/389: E2 om. sa * * 6/390: E1,6; E2: jyogjīvena * saṃbandhādarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ह्य् एतावद् आयुषा रसायनानां संबन्धो दृष्टपूर्वः, न च संबन्धादर्शने ऽनुमानम् अस्ति। ननु सामान्यतोदृष्टं भविष्यति। दृश्यन्ते तावद् अल्पस्य स्थिरभावस्य कारकाणि। एवम् अभ्यस्यमानानि वीर्यवत्तमानि स्थिरशरीरताम् उत्पादयिष्यन्ति। शतायुः पुरुष इति सत्य् अपि वचने, अधिकं जीवनं दृश्यत एवेति। अत्रोच्यते, नायम् एकान्तः, कदाचिद्याम् च यावन्तीं च शरीरस्थिरताम् उत्पादयेयुः, न प्राग् अप्य् अदृष्टकालाम्, यथा प्रक्रामन्तो ऽभ्यासात् प्रक्रमाणां वृद्धेर् यां च यावन्तीं च मात्रां प्राप्नुवन्ति, न त्व् अभ्यस्यन्तः पुरुषायुषेणापि योजनमात्रं प्रक्रमेयुः। एवम् इहापि संबन्धाभावात् सहस्रायुष्ट्वं प्राप्नुयुर् न वेति संदिग्धम्। संदिग्धं चेत्, सामान्यतोदृष्टं न प्रमाणम्, न चादृष्टो ऽर्थः प्रमाणम् अन्त्रेण शक्यो ऽभ्युपगन्तुम्। तस्माद् असंशयं नैतावद् आयुषः सन्तीति पुरुषवचनेनोक्तम्। कथं तर्हीति। स कुलकल्पः स्याद् इति कार्ष्णाजिनिर् एकस्मिन्न् असंभवात्

na hy etāvad āyuṣā rasāyanānāṃ saṃbandho dṛṣṭapūrvaḥ, na ca saṃbandhādarśane 'numānam asti. nanu sāmānyatodṛṣṭaṃ bhaviṣyati. dṛśyante tāvad alpasya sthirabhāvasya kārakāṇi. evam abhyasyamānāni vīryavattamāni sthiraśarīratām utpādayiṣyanti. śatāyuḥ puruṣa iti saty api vacane, adhikaṃ jīvanaṃ dṛśyata eveti. atrocyate, nāyam ekāntaḥ, kadācidyām ca yāvantīṃ ca śarīrasthiratām utpādayeyuḥ, na prāg apy adṛṣṭakālām, yathā prakrāmanto 'bhyāsāt prakramāṇāṃ vṛddher yāṃ ca yāvantīṃ ca mātrāṃ prāpnuvanti, na tv abhyasyantaḥ puruṣāyuṣeṇāpi yojanamātraṃ prakrameyuḥ. evam ihāpi saṃbandhābhāvāt sahasrāyuṣṭvaṃ prāpnuyur na veti saṃdigdham. saṃdigdhaṃ cet, sāmānyatodṛṣṭaṃ na pramāṇam, na cādṛṣṭo 'rthaḥ pramāṇam antreṇa śakyo 'bhyupagantum. tasmād asaṃśayaṃ naitāvad āyuṣaḥ santīti puruṣavacanenoktam. kathaṃ tarhīti. sa kulakalpaḥ syād iti kārṣṇājinir ekasminn asaṃbhavāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मनुष्याधिकारपक्षे कुलकल्पो भविष्यतीत्य् एवं कार्ष्णाजिनिर् आचार्यो मन्यते स्म। कुतः। एकस्मिन्न् असंभवात्, पुरुषाणाम् इदम् अनुशासनम्, न चैतद् एकः शक्नोति पारयितुम्। यथा शक्यते, तथा पारयितव्यम् इति गम्यमाने, बहवः शक्नुवन्तः प्रवर्तेरन्। अन्ये ऽपि तत्कुलीना अन्येनारब्धं समापयेयुर् इति। अपि वा कृत्स्नसंयोगाद् एकस्यैव प्रयोगः स्यात्

sa manuṣyādhikārapakṣe kulakalpo bhaviṣyatīty evaṃ kārṣṇājinir ācāryo manyate sma. kutaḥ. ekasminn asaṃbhavāt, puruṣāṇām idam anuśāsanam, na caitad ekaḥ śaknoti pārayitum. yathā śakyate, tathā pārayitavyam iti gamyamāne, bahavaḥ śaknuvantaḥ pravarteran. anye 'pi tatkulīnā anyenārabdhaṃ samāpayeyur iti. api vā kṛtsnasaṃyogād ekasyaiva prayogaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३९१: ए२: प्रयोक्तरीति * * ६।३९२: व्ग्ल्। म्स् ३।७।१८ फ़्फ़् * * ६।३९३: ए१,६; ए२: फलकल्पनम् * * ६।३९४: ए१,६; ए२: समाप्यत * * ६।३९५: ए१; ए२,६: हीयते * * ६।३९६: ए२: ५,३५४; ए६: २,२०८ * विप्रतिषेधात् तु गुण्यन्यतरः *६।३९७* स्याद् इति लावुकायनः

* 6/391: E2: prayoktarīti * * 6/392: Vgl. MS 3.7.18 ff * * 6/393: E1,6; E2: phalakalpanam * * 6/394: E1,6; E2: samāpyata * * 6/395: E1; E2,6: hīyate * * 6/396: E2: 5,354; E6: 2,208 * vipratiṣedhāt tu guṇyanyataraḥ *6/397* syād iti lāvukāyanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३९७: ए१ (व्ल्।): गुणाद् अन्यतरः * * ६।३९८: ए१,६; ए२: नात्मीयमतप्रतिषेधार्थम् * संवत्सरो विचालित्वात्

* 6/397: E1 (v.l.): guṇād anyataraḥ * * 6/398: E1,6; E2: nātmīyamatapratiṣedhārtham * saṃvatsaro vicālitvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।३९९: ए१,६; ए२: अन्यतरद् वचनं गौणम् * * ६।४००: ए१ (व्ल्।): उक्तपरिमाणस्यार्थस्य * सा प्रकृतिः स्याद् अधिकारात्

* 6/399: E1,6; E2: anyatarad vacanaṃ gauṇam * * 6/400: E1 (v.l.): uktaparimāṇasyārthasya * sā prakṛtiḥ syād adhikārāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ६।४०१: ए२: ५,३५४; ए२: २,२०८ * * ६।४०२: ए१,६; ए२: गुणेनावकल्पिष्यते * * ६।४०३: ए१,२ (व्ल्।): अवरुध्येत * * ६।४०४: ए१,६; ए२: एवास्यायुः * * ६।४०५: ए१ (व्ल्।): न ह्य् अत्र संवत्सरशब्दः साक्षात्, प्रतिमाशब्देन संयोगात्; नैवम्, न ह्य् अत्र रात्रिशब्दः संवत्सरशब्दस्यापेक्ष्यः प्रतिमाशब्देन संयोगात् * अहानि वाभिसंख्यत्वात्

* 6/401: E2: 5,354; E2: 2,208 * * 6/402: E1,6; E2: guṇenāvakalpiṣyate * * 6/403: E1,2 (v.l.): avarudhyeta * * 6/404: E1,6; E2: evāsyāyuḥ * * 6/405: E1 (v.l.): na hy atra saṃvatsaraśabdaḥ sākṣāt, pratimāśabdena saṃyogāt; naivam, na hy atra rātriśabdaḥ saṃvatsaraśabdasyāpekṣyaḥ pratimāśabdena saṃyogāt * ahāni vābhisaṃkhyatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.