इत्युक्तम् । अस्य लोकस्य तु ममाभिनिवेशात् पूर्वम् एव अहंग्रहणाद् ऽ असन्तम् आत्मानम्ऽ अस्तीति परिकल्प्य अत्रैव सत्याभिनिवेशः, ऽइदं तु ममऽ इति । आत्मग्रहविषयतो भिन्ने ऽशेषविधे वस्तुनि अभिनिवेशो भवति । आत्मात्मीयाभिनिविष्टम् इदं जगत् कर्मक्लेशबन्धननिबद्धम् चक्रचालकविज्ञानोत्क्षेपाधीनप्रवेशं संसारमहाकूपभवाग्रतो गम्भीरनिर्बाधावीचिपर्यन्तचलनं, स्वयमेव हेष्ठागामि, प्रयत्नतः कथञ्चन आकृष्यमाणम्, अज्ञानादिक्लेशकर्मजन्यसंक्लेशत्रये ऽपि पौर्वापर्यमध्यक्रमेण अनिश्चितं, प्रतिदिनं दुःखदुःखताविपरिणामदुःखताप्रवाहाद् अर्हट्टघटस्यावस्थातो नातिवर्तते, यतो बोधिसत्त्वो दुःखेन दुःखितम् अतिकरुणालम्बनेन त्रातुमिच्चति, अतः सर्वप्रथमं खलु भगवती महाकरुणा प्रणम्यते । इयं बोधिसत्त्वकरुणा तु सत्त्वालम्बनेति । धर्मालम्बनां निरालम्बनां च करुणामपि अवलम्बनद्वारा प्रकाशयितुम् उक्तम्- जगच्चले चन्द्रमिवाम्बुमध्ये चलं स्वभावेन विना विलोक्य । कारुण्यवान् यो ऽस्ति नमो ऽस्तु तस्मै, इति तत्र योजितव्यम् । मन्दवायुलघुतरंगितस्वच्छजलाभ्यन्तरव्याप्तचन्द्रप्रतिबिम्बं पूर्वावलम्बिताश्रयविषयेण सह नश्यति, तयोर्भावप्रत्यक्षे अवलम्बत्वेन उदये सति, उत्तमैस्तु एतद्वयं स्वभावताप्रकाशनसदृशं स्थितं दृश्यते- एवम् प्रतिक्षणं अनित्यतास्वभावशून्यता च । तथा बोधिसत्त्वैः करुणापरतन्त्रीभूतैरपि सत्कायदृष्टयविद्यासागरे सागरश्रेष्ठधर्मामृतरसोद्भवहेतवे सकलविपरीतकल्पनालक्षणे सम्पूर्णे जगति अयोनिशोविकल्पमारुतप्रेरिते नीलविस्तृताविद्याजले स्थितान् प्राणिनः स्वकर्मप्रतिबिम्बवत्पुरःस्थितान् प्रतिक्षणं अनित्यदुःखपतीतान् स्वभावशून्यान् दृष्ट्वा तयोरनित्यतादुःखविनाशसदृशभूतान् सद्धर्मश्रेष्ठामृतरसोद्भवहेतवे सकलविपरीतकल्पनानिवृत्तिलक्षणं सम्पूर्णं जगत् बन्धुत्वस्वभावभूतं बुद्धत्वं सम्यक्प्रापयितुमिष्यते । तेषां या करुणा सत्त्वालम्बना, धर्मालम्बना अनालम्बना च तां प्रणम्य बोधिसत्त्वानां बोधिचित्तस्य दशविधभेदाविवक्षया सः प्रथमबोधिचित्तम् अधिकृत्य एवं वदति- यदस्य चित्ते खलु बोधिसत्त्वे, जगद् विमुक्त्यै करुणावशंगे
ityuktam / asya lokasya tu mamābhiniveśāt pūrvam eva ahaṃgrahaṇād ' asantam ātmānam' astīti parikalpya atraiva satyābhiniveśaḥ, 'idaṃ tu mama' iti / ātmagrahaviṣayato bhinne 'śeṣavidhe vastuni abhiniveśo bhavati / ātmātmīyābhiniviṣṭam idaṃ jagat karmakleśabandhananibaddham cakracālakavijñānotkṣepādhīnapraveśaṃ saṃsāramahākūpabhavāgrato gambhīranirbādhāvīciparyantacalanaṃ, svayameva heṣṭhāgāmi, prayatnataḥ kathañcana ākṛṣyamāṇam, ajñānādikleśakarmajanyasaṃkleśatraye 'pi paurvāparyamadhyakrameṇa aniścitaṃ, pratidinaṃ duḥkhaduḥkhatāvipariṇāmaduḥkhatāpravāhād arhaṭṭaghaṭasyāvasthāto nātivartate, yato bodhisattvo duḥkhena duḥkhitam atikaruṇālambanena trātumiccati, ataḥ sarvaprathamaṃ khalu bhagavatī mahākaruṇā praṇamyate / iyaṃ bodhisattvakaruṇā tu sattvālambaneti / dharmālambanāṃ nirālambanāṃ ca karuṇāmapi avalambanadvārā prakāśayitum uktam- jagaccale candramivāmbumadhye calaṃ svabhāvena vinā vilokya / kāruṇyavān yo 'sti namo 'stu tasmai, iti tatra yojitavyam / mandavāyulaghutaraṃgitasvacchajalābhyantaravyāptacandrapratibimbaṃ pūrvāvalambitāśrayaviṣayeṇa saha naśyati, tayorbhāvapratyakṣe avalambatvena udaye sati, uttamaistu etadvayaṃ svabhāvatāprakāśanasadṛśaṃ sthitaṃ dṛśyate- evam pratikṣaṇaṃ anityatāsvabhāvaśūnyatā ca / tathā bodhisattvaiḥ karuṇāparatantrībhūtairapi satkāyadṛṣṭayavidyāsāgare sāgaraśreṣṭhadharmāmṛtarasodbhavahetave sakalaviparītakalpanālakṣaṇe sampūrṇe jagati ayoniśovikalpamārutaprerite nīlavistṛtāvidyājale sthitān prāṇinaḥ svakarmapratibimbavatpuraḥsthitān pratikṣaṇaṃ anityaduḥkhapatītān svabhāvaśūnyān dṛṣṭvā tayoranityatāduḥkhavināśasadṛśabhūtān saddharmaśreṣṭhāmṛtarasodbhavahetave sakalaviparītakalpanānivṛttilakṣaṇaṃ sampūrṇaṃ jagat bandhutvasvabhāvabhūtaṃ buddhatvaṃ samyakprāpayitumiṣyate / teṣāṃ yā karuṇā sattvālambanā, dharmālambanā anālambanā ca tāṃ praṇamya bodhisattvānāṃ bodhicittasya daśavidhabhedāvivakṣayā saḥ prathamabodhicittam adhikṛtya evaṃ vadati- yadasya citte khalu bodhisattve, jagad vimuktyai karuṇāvaśaṃge
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.