व्याख्यातं ब्रह्मचर्यम् ॥१९॥ अथ भैक्षं चरते मातरमेवाग्रे याश्चान्याः सुहृदो यावत्यो वा सन्निहिताः स्युः ॥२०॥ आचार्याय भैक्षमुपकल्पयते तेनानुज्ञातो वा भुञ्जीतेति श्रुतिः ॥२१॥ द्वितीयः पुरुषः । औद्वाहिकं प्रेतपिता शालाग्निंकुर्वीत
vyākhyātaṃ brahmacaryam //19// atha bhaikṣaṃ carate mātaramevāgre yāścānyāḥ suhṛdo yāvatyo vā sannihitāḥ syuḥ //20// ācāryāya bhaikṣamupakalpayate tenānujñāto vā bhuñjīteti śrutiḥ //21// dvitīyaḥ puruṣaḥ / audvāhikaṃ pretapitā śālāgniṃkurvīta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यत्र ततः प्रेते पितरि प्रज्वलन्तो ऽग्निं जागरयेयुः पर्वणि ज्यैत्स्ने पुण्ये नक्षत्रे ऽन्यत्र नवम्याः
anyatra tataḥ prete pitari prajvalanto 'gniṃ jāgarayeyuḥ parvaṇi jyaitsne puṇye nakṣatre 'nyatra navamyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नातः शुचिरहतवासाः
snātaḥ śucirahatavāsāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाग्यतावरणिपामि जागृतः
vāgyatāvaraṇipāmi jāgṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवकाशे ऽक्षतान्यवान्पिष्ट्वा मन्थमायौत्यनालम्बमिक्षुशलाकया बहुलम्
avakāśe 'kṣatānyavānpiṣṭvā manthamāyautyanālambamikṣuśalākayā bahulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्यपाणिं सवितारं वायुमिन्द्रं प्रजापतिम् । विश्वान्देवानङ्गिरसो हवामहे अमुं क्रव्यादं शमयन्त्वग्निम् ॥ इति मन्थेनाग्निमवसिञ्चति
hiraṇyapāṇiṃ savitāraṃ vāyumindraṃ prajāpatim / viśvāndevānaṅgiraso havāmahe amuṃ kravyādaṃ śamayantvagnim // iti manthenāgnimavasiñcati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमो राजा विभजतूभाग्निर्व्विभाजयन् । इहैवास्तु हव्यवाहनो ऽग्निः क्रव्यादं नुदस्व ॥ इति कटे कृतायां वाग्निंसमारोप्य प्रहिणोति
somo rājā vibhajatūbhāgnirvvibhājayan / ihaivāstu havyavāhano 'gniḥ kravyādaṃ nudasva // iti kaṭe kṛtāyāṃ vāgniṃsamāropya prahiṇoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रव्यादमग्निं प्रहिणोमि दूरं यमराज्यं गच्छतु रिप्रवाहः । इहैवायमितरो जातवेदा देवेभ्यो हव्या वहतु प्रजानन् ॥ इत्यग्निमादाय दक्षिणा प्रत्यघरन्ति
kravyādamagniṃ prahiṇomi dūraṃ yamarājyaṃ gacchatu ripravāhaḥ / ihaivāyamitaro jātavedā devebhyo havyā vahatu prajānan // ityagnimādāya dakṣiṇā pratyagharanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहाधिकरणैर्यन्ति
sahādhikaraṇairyanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वकृत इरिणे-- सीसे मलिम्लुचामहे शिरोमिमुपबर्हणे । अव्यामसितायामृष्ट्वास्तं प्रेतसुदानवः ॥ इति सीसमुपधान्येन्यस्याध्यधि
svakṛta iriṇe-- sīse malimlucāmahe śiromimupabarhaṇe / avyāmasitāyāmṛṣṭvāstaṃ pretasudānavaḥ // iti sīsamupadhānyenyasyādhyadhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धाम्नो धाम्न इति तिसृभिः परोगोष्ठं मार्जयन्ते
dhāmno dhāmna iti tisṛbhiḥ parogoṣṭhaṃ mārjayante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनपेक्षमाणाः प्रत्यायन्ति
anapekṣamāṇāḥ pratyāyanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नलैर्वेतसशाखया वा पदानि लोपयन्ते-- मृत्योः पदानि लोपयन्ते यदेतद्द्राघीर्य आयुः प्रतिरं दधानः । आप्यायमानाः प्रजया धनेन शुद्धाः पूता भवन्तु यज्ञियासः
nalairvetasaśākhayā vā padāni lopayante-- mṛtyoḥ padāni lopayante yadetaddrāghīrya āyuḥ pratiraṃ dadhānaḥ / āpyāyamānāḥ prajayā dhanena śuddhāḥ pūtā bhavantu yajñiyāsaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनड्वाहं प्लवमन्वारभध्वं येनावेपत्सरमा रपन्ती ॥ इति
anaḍvāhaṃ plavamanvārabhadhvaṃ yenāvepatsaramā rapantī // iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्न्यायतनमुद्धत्यावोक्ष्याग्न्याधेयिक्यान्पार्थिवान्संभारान्निर्वपत्यूषसिकतवर्जम्
agnyāyatanamuddhatyāvokṣyāgnyādheyikyānpārthivānsaṃbhārānnirvapatyūṣasikatavarjam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरणिभ्यामग्निं मथित्वा हिरण्यशकलं च न्युप्य प्रागुदयादुपस्थकृतो भूरिति ज्वलन्तमादधाति
araṇibhyāmagniṃ mathitvā hiraṇyaśakalaṃ ca nyupya prāgudayādupasthakṛto bhūriti jvalantamādadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौर्वासः कांस्यं च दक्षिणा
gaurvāsaḥ kāṃsyaṃ ca dakṣiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति द्वितीयपुरुषे प्रथमः खण्डः ॥१॥ द्वितीयः खण्डः प्रागुदञ्चं लक्षणमुद्धत्यावोक्ष्य स्थण्डिलं गोमयेनोपलिप्यमण्डलं चतुरस्रंवाग्निं निर्मथ्याभिमुखं प्रणयेत्
iti dvitīyapuruṣe prathamaḥ khaṇḍaḥ //1// dvitīyaḥ khaṇḍaḥ prāgudañcaṃ lakṣaṇamuddhatyāvokṣya sthaṇḍilaṃ gomayenopalipyamaṇḍalaṃ caturasraṃvāgniṃ nirmathyābhimukhaṃ praṇayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्भाणां पवित्रे मन्त्रवदुत्पाद्याग्नेयं स्थालीपाकं श्रपयति
darbhāṇāṃ pavitre mantravadutpādyāgneyaṃ sthālīpākaṃ śrapayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पवित्रान्तर्हिते ऽप आनीय तण्डुलानोप्य मेक्षणेन प्रदक्षिणं पर्यायुवञ्जीव तण्डुलं श्रपयति
pavitrāntarhite 'pa ānīya taṇḍulānopya mekṣaṇena pradakṣiṇaṃ paryāyuvañjīva taṇḍulaṃ śrapayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घृतेनानुत्पूतेन नवनीतेन वोत्पूतेन शृतमभिधार्योत्तरत उद्वासयति
ghṛtenānutpūtena navanītena votpūtena śṛtamabhidhāryottarata udvāsayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमं स्तोममर्हत इत्यग्निं परिसमुह्य पर्युक्ष्य परिस्तीर्य पश्चादग्नेरेकवद्दर्हिस्तृणाति
imaṃ stomamarhata ityagniṃ parisamuhya paryukṣya paristīrya paścādagnerekavaddarhistṛṇāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदक्प्राक्तूलान्दर्भान्प्रकृष्य दक्षिणां स्तथोत्तरानग्रेणाग्निं दक्षिणैरुत्तरानवस्तृणाति
udakprāktūlāndarbhānprakṛṣya dakṣiṇāṃ stathottarānagreṇāgniṃ dakṣiṇairuttarānavastṛṇāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणतोग्नेर्ब्राह्मणे संस्तृणात्यपरं यजमानाय पश्चार्द्धे पत्न्यै
dakṣiṇatognerbrāhmaṇe saṃstṛṇātyaparaṃ yajamānāya paścārddhe patnyai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरतः संस्तीर्णे पवित्रे स्रुक्स्रुवावाज्यस्थालीं प्रक्षाल्य संस्तीर्णे द्वे द्वे प्रयुनक्ति
uttarataḥ saṃstīrṇe pavitre sruksruvāvājyasthālīṃ prakṣālya saṃstīrṇe dve dve prayunakti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तूष्णीं दक्षिणत आज्यं निरूप्य मन्त्रवत्पर्यग्निं कृत्वा तूष्णीं स्रुक्स्रुवौ संमृज्यादब्धेन त्वा चक्षुषावेक्ष इति पत्न्याज्यामवेक्षते
tūṣṇīṃ dakṣiṇata ājyaṃ nirūpya mantravatparyagniṃ kṛtvā tūṣṇīṃ sruksruvau saṃmṛjyādabdhena tvā cakṣuṣāvekṣa iti patnyājyāmavekṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तूष्णीमधिश्रित्योपाधिश्रित्य पश्चादग्नेरुपसाद्य मन्त्रवदुत्पूयावेक्षते
tūṣṇīmadhiśrityopādhiśritya paścādagnerupasādya mantravadutpūyāvekṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजोसीत्याज्यं यजमानो ऽवेक्षते
tejosītyājyaṃ yajamāno 'vekṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आज्यस्थाल्यां स्रुवं निधायाग्रेण स्थालीपाकमन्वायातयत्यपरेण मेक्षणम्
ājyasthālyāṃ sruvaṃ nidhāyāgreṇa sthālīpākamanvāyātayatyapareṇa mekṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तूष्णीं प्राञ्चमिध्ममुपसमाधाय ब्रह्माणमामन्त्र्य ॐ जुहुधीत्युक्ते दक्षिणेन हस्तेनान्तरेण जानुनी प्राङासीन आधारौ जुहोति प्राजापत्यमुत्तरार्धे प्राञ्चं मनसा ऐन्द्रं दक्षिणार्द्धे प्राञ्चमेव
tūṣṇīṃ prāñcamidhmamupasamādhāya brahmāṇamāmantrya oṃ juhudhītyukte dakṣiṇena hastenāntareṇa jānunī prāṅāsīna ādhārau juhoti prājāpatyamuttarārdhe prāñcaṃ manasā aindraṃ dakṣiṇārddhe prāñcameva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाज्यभागौ जुहोत्याग्नेयमुत्तरार्द्धे सौम्यं दक्षिणार्द्धे समावनक्ष्णौ
athājyabhāgau juhotyāgneyamuttarārddhe saumyaṃ dakṣiṇārddhe samāvanakṣṇau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युक्तो वह यदाकूतमिति द्वाभ्यामग्निं योजयित्वा नक्षत्रमिष्ट्वा नक्षत्रदेवतां यजेत्तिथिं तिथिदेवतामृतमृतुदेवतां च
yukto vaha yadākūtamiti dvābhyāmagniṃ yojayitvā nakṣatramiṣṭvā nakṣatradevatāṃ yajettithiṃ tithidevatāmṛtamṛtudevatāṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपस्तीर्याप उपस्पृश्य मेक्षणेन स्थालीपाकस्यावद्यति मध्यात् पूर्वार्द्धाद् द्वितीयं पश्चार्द्धात्तृतीयं यदि पञ्चावदानस्य
upastīryāpa upaspṛśya mekṣaṇena sthālīpākasyāvadyati madhyāt pūrvārddhād dvitīyaṃ paścārddhāttṛtīyaṃ yadi pañcāvadānasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्नये स्वाहेति मध्ये जुहोति
agnaye svāheti madhye juhoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो देवानामसीति रौद्रस्य
yo devānāmasīti raudrasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जयान्हुत्वाजायस्य स्विष्टकृते समवद्यत्युत्तरार्द्धात्सकृद् द्विमात्रम् । द्विर्वा यदि पञ्चावदानस्य
jayānhutvājāyasya sviṣṭakṛte samavadyatyuttarārddhātsakṛd dvimātram / dvirvā yadi pañcāvadānasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवत्तं द्विरभिधार्य नात उर्ध्वंस्थालीपाकं प्रत्यभिधारयति
avattaṃ dvirabhidhārya nāta urdhvaṃsthālīpākaṃ pratyabhidhārayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्नये स्विष्टकृते स्वाहेत्यसंसक्तमुत्तरार्द्धपूर्वार्द्धे जुहोति
agnaye sviṣṭakṛte svāhetyasaṃsaktamuttarārddhapūrvārddhe juhoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेक्षणं दर्भांश्चाधायानुमतिभ्यांव्याहृतिभिश्च त्वं नो अग्ने, स त्वं नो अग्ने अयाश्चाग्ने ऽसीत्येताभिर्जुहुयात्
mekṣaṇaṃ darbhāṃścādhāyānumatibhyāṃvyāhṛtibhiśca tvaṃ no agne, sa tvaṃ no agne ayāścāgne 'sītyetābhirjuhuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वि ते मुञ्चामि रशनां वि रश्मीनीति च दुत्वा पवित्रे ऽनु प्रहृत्याज्येनाभिजुहोति
vi te muñcāmi raśanāṃ vi raśmīnīti ca dutvā pavitre 'nu prahṛtyājyenābhijuhoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एधो ऽस्येधीषीमहीति समिधमादधाति समिदसि समेधिषीमहीति द्वितीयाम्
edho 'syedhīṣīmahīti samidhamādadhāti samidasi samedhiṣīmahīti dvitīyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपो अद्यान्वचारिषमित्युपतिष्ठते
apo adyānvacāriṣamityupatiṣṭhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवत्तमभिधार्य स्थालीपाकं प्रत्यभिधारयति
avattamabhidhārya sthālīpākaṃ pratyabhidhārayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्णपात्रं दक्षिणा
pūrṇapātraṃ dakṣiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बर्हिनुप्रहरति
barhinupraharati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेन स्थालीपाकेन स्थालीपाकाः सर्वे व्याख्याताः
etena sthālīpākena sthālīpākāḥ sarve vyākhyātāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति द्वितीयपुरुषे द्वितीयः खण्डः ॥२॥ तृतीयः खण्डः अग्नये स्वाहेति सायं जुहोति प्रजापतय इति द्वितीयाम्
iti dvitīyapuruṣe dvitīyaḥ khaṇḍaḥ //2// tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ agnaye svāheti sāyaṃ juhoti prajāpataya iti dvitīyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्याय स्वाहेति प्रातः प्रजापतय इति द्वितीयाम्
sūryāya svāheti prātaḥ prajāpataya iti dvitīyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्नीषोमीयः स्थालीपाकः पौर्णमास्यामैन्द्राग्नो ऽमावास्यायामुभयत्र चाग्नेयः आगन्तुः पूर्वः पौर्णमास्यामुत्तरोमावास्यायाम्
agnīṣomīyaḥ sthālīpākaḥ paurṇamāsyāmaindrāgno 'māvāsyāyāmubhayatra cāgneyaḥ āgantuḥ pūrvaḥ paurṇamāsyāmuttaromāvāsyāyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्वयुज्यां पौर्णमास्यां प्रतर्नित्येषु स्थालीपाकेषु स्थालीपाकमन्वायातयति
āśvayujyāṃ paurṇamāsyāṃ pratarnityeṣu sthālīpākeṣu sthālīpākamanvāyātayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याग्निंरुद्रं पशुपतिमीशानं त्र्यम्बकं शरदं प्रषातकं गा इति यजति
tasyāgniṃrudraṃ paśupatimīśānaṃ tryambakaṃ śaradaṃ praṣātakaṃ gā iti yajati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दधिघृतमिश्रः प्रषातकस्तस्या नो मित्रावरुणा प्रवाहवेति च हुत्वाम्भः स्थाम्भो वो भक्षीयेति गाः प्राशापयति
dadhighṛtamiśraḥ praṣātakastasyā no mitrāvaruṇā pravāhaveti ca hutvāmbhaḥ sthāmbho vo bhakṣīyeti gāḥ prāśāpayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवसृष्टाश्च वसेयुः
avasṛṣṭāśca vaseyuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणान् घृतवभ्दोजयेत्
brāhmaṇān ghṛtavabhdojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानिष्ट्वाग्रयणेन नवस्याश्नीयात्
nāniṣṭvāgrayaṇena navasyāśnīyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्वण्याग्रयणं कुर्वीत वसन्ते यवानां शरदि व्रीहीणाम्
parvaṇyāgrayaṇaṃ kurvīta vasante yavānāṃ śaradi vrīhīṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्रपाकस्य पयसि स्थालीपाकं श्रपयित्वा तस्य जुहोति सजूर्द्यावापृथिवीभ्यां स्वाहा सजूः सोमाय स्वाहेति
agrapākasya payasi sthālīpākaṃ śrapayitvā tasya juhoti sajūrdyāvāpṛthivībhyāṃ svāhā sajūḥ somāya svāheti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरदि सोमाय श्यामाकानां वसन्तेवेणुयवानामुभयत्र वाज्येन
śaradi somāya śyāmākānāṃ vasanteveṇuyavānāmubhayatra vājyena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वत्सः प्रथमजो दक्षिणा
vatsaḥ prathamajo dakṣiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मण एव हविः शेषं भुज्जीतेति श्रुतिः
brāhmaṇa eva haviḥ śeṣaṃ bhujjīteti śrutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति द्वितीयपुरुषे तृतीयः खण्डः ॥३॥ चतुर्थः खण्डः पशुना यक्ष्यमाणः पाकयज्ञोपचाराग्निमुपचरति
iti dvitīyapuruṣe tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ //3// caturthaḥ khaṇḍaḥ paśunā yakṣyamāṇaḥ pākayajñopacārāgnimupacarati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पशुबन्धवत्तूष्णीमावृद्देवताहोमवर्जम् ॥ मन्ग्स् २,४। २ ॥ प्रोक्ष्यानुमान्योपपाय्य पर्यग्निं कृत्वा शामित्रं प्रणीय वपाश्रपणीभ्यामुदञ्चं प्रक्रममाणमन्वारभन्ते
paśubandhavattūṣṇīmāvṛddevatāhomavarjam // ManGS 2,4. 2 // prokṣyānumānyopapāyya paryagniṃ kṛtvā śāmitraṃ praṇīya vapāśrapaṇībhyāmudañcaṃ prakramamāṇamanvārabhante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संज्ञप्यमानमवेक्षते
saṃjñapyamānamavekṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संज्ञप्तंस्नपयित्वा यथादैवतं वपामुत्कृत्य श्रपयित्वाऽधारावाज्यभागौ हुत्वा--जातवेदो वपया गच्छ देवांस्त्वंहि होता प्रथमो बभूव । घृतस्याग्ने तन्वा संभव सत्याः सन्तु यजमानस्य कामाः स्वाहा । इति वपां जुहोति
saṃjñaptaṃsnapayitvā yathādaivataṃ vapāmutkṛtya śrapayitvā'dhārāvājyabhāgau hutvā--jātavedo vapayā gaccha devāṃstvaṃhi hotā prathamo babhūva / ghṛtasyāgne tanvā saṃbhava satyāḥ santu yajamānasya kāmāḥ svāhā / iti vapāṃ juhoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वाहा स्वहेति परिवप्यौ
svāhā svaheti parivapyau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थालीपाकमन्वायातयति समानदेवतं पशुना
sthālīpākamanvāyātayati samānadevataṃ paśunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तध्धुतावाज्यभागौ
tadhdhutāvājyabhāgau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिरुक्तः स्विष्टकृत्
aniruktaḥ sviṣṭakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाशुबन्धिकानामवदानानां रसस्यावदाय दैवतैः प्रचर्य वसाहोमशेषेण दिशः प्रतिजयति यथा वाजिनेन वनस्पतिमाज्यस्य
pāśubandhikānāmavadānānāṃ rasasyāvadāya daivataiḥ pracarya vasāhomaśeṣeṇa diśaḥ pratijayati yathā vājinena vanaspatimājyasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जयान् हुत्वा त्र्यङ्गाणां स्विष्टकृते समवद्यति
jayān hutvā tryaṅgāṇāṃ sviṣṭakṛte samavadyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थालीपाकेन शेषो व्याख्यातः
sthālīpākena śeṣo vyākhyātaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पशोः पशुरेव दक्षिणा
paśoḥ paśureva dakṣiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति द्वितीयपुरिषे चतुर्थः खण्डः ॥४॥ पञ्चमः खण्डः रौद्रः शरदि शूलगवः
iti dvitīyapuriṣe caturthaḥ khaṇḍaḥ //4// pañcamaḥ khaṇḍaḥ raudraḥ śaradi śūlagavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रागुदीच्यां दिशि ग्रामस्या सकाशे निशि गवां मध्ये तष्टो यूपः
prāgudīcyāṃ diśi grāmasyā sakāśe niśi gavāṃ madhye taṣṭo yūpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राक् स्विष्टकृतो ऽष्ठौ शोणितपुटान् नमस्ते रुद्रमन्यव इति प्रभृतिभिरष्टभिरनुवाकैर्दिक्ष्वन्तर्दिक्षु चोपहरेत्
prāk sviṣṭakṛto 'ṣṭhau śoṇitapuṭān namaste rudramanyava iti prabhṛtibhiraṣṭabhiranuvākairdikṣvantardikṣu copaharet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाशृतं ग्राममाहरेत्
nāśṛtaṃ grāmamāharet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेषं भूमौ निखनेदपि चर्म
śeṣaṃ bhūmau nikhanedapi carma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयूपानेके पाकयज्ञपशूनाहुः
ayūpāneke pākayajñapaśūnāhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति द्वितीयपुरुषे पञ्चमः खण्डः ॥५॥ षष्ठः खण्डः अथातो ध्रुवाश्वकल्पं व्याख्यास्यामः
iti dvitīyapuruṣe pañcamaḥ khaṇḍaḥ //5// ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ athāto dhruvāśvakalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्वयुज्यां पौर्णमास्याम्
āśvayujyāṃ paurṇamāsyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋत्विगव्यङ्गः स्नातः शुचिरहतवासाः
ṛtvigavyaṅgaḥ snātaḥ śucirahatavāsāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रागस्तमयान्निष्क्रम्योत्तरतो ग्रामस्य पुरस्ताद्वा शुचौ देशे ऽश्वत्थस्याधस्तान्न्यग्रोधस्य वापां वा समीपे वेद्यकृतिं कृत्वा तस्यां चतुष्कोणवनस्पतिशाखायामसक्तचीरायां गन्धस्रग्दामवत्यां चतुर्दिशं विन्यस्तोदकुम्मसहिरण्यबीजपिटिकायामपूपस्रस्तरलाजोल्लोपिकमङ्गलफलाक्षवत्यां सर्वगन्धसर्वरससर्वौषधीः सर्वरत्नानि चोपकल्प्य प्रतिसरदधिमधुमोदकस्वस्तिकनन्द्यावर्तवत्यामग्निं प्रणीयाश्वत्थपलाशखदिररोहितकोदुम्बराणामन्यतमस्येध्ममुपससाधाय तिस्रः प्रधानदेवता यजत्युच्चैःश्रवसं वरुणं विष्णुमिति स्थालीपाकैः पशुभिश्चाश्विनौ चाश्वयुजौ चाज्यस्य
prāgastamayānniṣkramyottarato grāmasya purastādvā śucau deśe 'śvatthasyādhastānnyagrodhasya vāpāṃ vā samīpe vedyakṛtiṃ kṛtvā tasyāṃ catuṣkoṇavanaspatiśākhāyāmasaktacīrāyāṃ gandhasragdāmavatyāṃ caturdiśaṃ vinyastodakummasahiraṇyabījapiṭikāyāmapūpasrastaralājollopikamaṅgalaphalākṣavatyāṃ sarvagandhasarvarasasarvauṣadhīḥ sarvaratnāni copakalpya pratisaradadhimadhumodakasvastikanandyāvartavatyāmagniṃ praṇīyāśvatthapalāśakhadirarohitakodumbarāṇāmanyatamasyedhmamupasasādhāya tisraḥ pradhānadevatā yajatyuccaiḥśravasaṃ varuṇaṃ viṣṇumiti sthālīpākaiḥ paśubhiścāśvinau cāśvayujau cājyasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जयान् हुत्वा या ओषधयः समन्न्यायन्ति पुनन्तु मा पितरो ऽग्नेर्मन्व इति चतुर्भिरनुवाकौरपो ऽभिमन्त्र्याश्वान्स्नपयति
jayān hutvā yā oṣadhayaḥ samannyāyanti punantu mā pitaro 'gnermanva iti caturbhiranuvākaurapo 'bhimantryāśvānsnapayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धस्नग्दामभिरलंकृत्य प्रदक्षिणं देवयजनं त्रिः परियन्ति
gandhasnagdāmabhiralaṃkṛtya pradakṣiṇaṃ devayajanaṃ triḥ pariyanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राहर्षं कारयन्ति
prāharṣaṃ kārayanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्टे यथास्थानं व्रजन्ति
iṣṭe yathāsthānaṃ vrajanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौरनड्वांश्च दक्षिणा
gauranaḍvāṃśca dakṣiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति द्वितीयपुरुषे षष्ठः खण्डः ॥६॥ सप्तमः खण्डः आग्रहायण्यां पौर्णमास्यां पयसि स्थालीपाकं श्रपयित्वा तस्य जुहोति-- अपः श्वेतपदाग्राहि पूर्वेण चापरेण च । सप्त च वारुणीरिमाः प्रजाः सर्वाश्च राजबान्धव्यः स्वाहा ॥ श्वेतो रुषत्यो विदधात्यश्वो दधद्गर्भं वृषः सत्वर्यां ज्योक् । समं जनाश्चक्रमयो वसानाः प्रोषादसाविरसि विश्वमेतत् ॥ शेताय रौषिश्वाय स्वाहा, न वै श्वेतस्याभ्याचारे अहिर्जघान किंचन । श्वेताय वैताहव्याय स्वाहा। ॥ अभयं नः प्राजापत्येभ्यो भूयात् स्वाहा ॥ इति
iti dvitīyapuruṣe ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ //6// saptamaḥ khaṇḍaḥ āgrahāyaṇyāṃ paurṇamāsyāṃ payasi sthālīpākaṃ śrapayitvā tasya juhoti-- apaḥ śvetapadāgrāhi pūrveṇa cāpareṇa ca / sapta ca vāruṇīrimāḥ prajāḥ sarvāśca rājabāndhavyaḥ svāhā // śveto ruṣatyo vidadhātyaśvo dadhadgarbhaṃ vṛṣaḥ satvaryāṃ jyok / samaṃ janāścakramayo vasānāḥ proṣādasāvirasi viśvametat // śetāya rauṣiśvāya svāhā, na vai śvetasyābhyācāre ahirjaghāna kiṃcana / śvetāya vaitāhavyāya svāhā. // abhayaṃ naḥ prājāpatyebhyo bhūyāt svāhā // iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रस्तरे ऽहतं वास उदग्दशमास्तीर्योदकां व्रीहीन् यवान्वास्य परिषिञ्चति स्योना पृथिवी भवेति द्वाभ्यां सुत्रामाणमिति द्वाभ्याम्
srastare 'hataṃ vāsa udagdaśamāstīryodakāṃ vrīhīn yavānvāsya pariṣiñcati syonā pṛthivī bhaveti dvābhyāṃ sutrāmāṇamiti dvābhyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शमीशाखया च सपलाशयोदञ्च त्रिः समुन्मार्ष्टि स्योना पृथिवी भवेति द्वाभ्यां सूत्रमाणमिति द्वाभ्यां नमो अस्तु सर्पेभ्य इति तिसृभिश्च
śamīśākhayā ca sapalāśayodañca triḥ samunmārṣṭi syonā pṛthivī bhaveti dvābhyāṃ sūtramāṇamiti dvābhyāṃ namo astu sarpebhya iti tisṛbhiśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाम्यन्तु सर्पाः स्वशया भवन्तु ये अन्तरिक्ष उत ये दिवि श्रिताः । इमां महीं प्रत्यवरोहेम । शिवामजस्रां शिवां शान्तां सुहेमन्तामुत्तरामुत्तरां समांक्रियासम् ॥ इति ज्येष्ठ प्रथमानुदीच आवेशयति
śāmyantu sarpāḥ svaśayā bhavantu ye antarikṣa uta ye divi śritāḥ / imāṃ mahīṃ pratyavarohema / śivāmajasrāṃ śivāṃ śāntāṃ suhemantāmuttarāmuttarāṃ samāṃkriyāsam // iti jyeṣṭha prathamānudīca āveśayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदीर्घं जीवो असुर्न आगादयः प्रागात्तम आज्योतिरेति । आरैकपन्थां यातवे सूर्या-यागन्मा यत्न प्रतरं न आयुः । इति कनिष्ठप्रथमानुज्जिहते
udīrghaṃ jīvo asurna āgādayaḥ prāgāttama ājyotireti / āraikapanthāṃ yātave sūryā-yāganmā yatna prataraṃ na āyuḥ / iti kaniṣṭhaprathamānujjihate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चैत्र्यामुद्ग्रोणम्
caitryāmudgroṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तत्र स्तालीपाको न शाखया समुन्मार्ष्टि
na tatra stālīpāko na śākhayā samunmārṣṭi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं तल्पः प्रतरणो वसूनां विश्वार्त्विभ्य(?) तल्पो अस्मान् । ज्योग् जीवेम सर्ववीरा वयं तम ॥ इति तल्पमभिमन्त्र्यते
ayaṃ talpaḥ prataraṇo vasūnāṃ viśvārtvibhya(?) talpo asmān / jyog jīvema sarvavīrā vayaṃ tama // iti talpamabhimantryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्राणि नाभ्यानि फाल्गुन्यामाषाढ्यां कार्तिक्याम्
trāṇi nābhyāni phālgunyāmāṣāḍhyāṃ kārtikyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासु नाधीयीत
tāsu nādhīyīta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासु पयसि स्थालीपाकः स व्याख्यातः
tāsu payasi sthālīpākaḥ sa vyākhyātaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति द्वितीयपुरुषे सप्तमः खण्डः ॥७॥ अष्टमः खण्डः तिस्रो ऽष्टकाः
iti dvitīyapuruṣe saptamaḥ khaṇḍaḥ //7// aṣṭamaḥ khaṇḍaḥ tisro 'ṣṭakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वमाग्रहायण्याः प्राक् फाल्गुन्यास्तमिश्राणामष्टम्यः
ūrdhvamāgrahāyaṇyāḥ prāk phālgunyāstamiśrāṇāmaṣṭamyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासु नाधीयीत
tāsu nādhīyīta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासु पयसि स्थालीपाकं श्रपयित्वा तस्य जुहोति-- या देव्यष्टकेष्वपसापस्तमास्तपा अवया असि । त्वं यज्ञे वरुणस्यावया असि तस्यै त एना विधेम ॥ उलूखला ग्रावाणो घोषमकुर्वत हविः कृण्वन्तः परिवत्सरीयम् एकाष्टके सुप्रजसः सुवीरा ज्योग्जीवेम बलिहृदो वयं ते ॥ यां जनाः प्रतिनन्दन्ति रात्रीं धेनुमिवायतीम् । संवत्सरस्य या पत्नी सा नो अस्तु सुमङ्गली ॥ संवत्सरस्य प्रतिमां ये त्वा रात्रीमुपासते । तेषामायुष्मतीं प्रजांरायस्पोषेण संसृजस्व ॥ इति चतस्रः स्थालीपाकस्य
tāsu payasi sthālīpākaṃ śrapayitvā tasya juhoti-- yā devyaṣṭakeṣvapasāpastamāstapā avayā asi / tvaṃ yajñe varuṇasyāvayā asi tasyai ta enā vidhema // ulūkhalā grāvāṇo ghoṣamakurvata haviḥ kṛṇvantaḥ parivatsarīyam ekāṣṭake suprajasaḥ suvīrā jyogjīvema balihṛdo vayaṃ te // yāṃ janāḥ pratinandanti rātrīṃ dhenumivāyatīm / saṃvatsarasya yā patnī sā no astu sumaṅgalī // saṃvatsarasya pratimāṃ ye tvā rātrīmupāsate / teṣāmāyuṣmatīṃ prajāṃrāyaspoṣeṇa saṃsṛjasva // iti catasraḥ sthālīpākasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्ठकार्यै सुराधसे स्वादेति सर्वत्रानुषजति
aṣṭhakāryai surādhase svādeti sarvatrānuṣajati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेमन्तो वसन्ते ग्रीष्मऋतवः शिवानः शिवानो वर्षा अभयाश्चिरं नः वैश्वानरो ऽधिरतिः प्राणादो नो अहोरात्रे कृणुतां दीर्घमायुः ॥ शान्ता पृथिवी शिवमन्तरिक्षं द्यौर् नो देव्यभयं कृणोतु । शिवा दिशः प्रदिश आदिशो न आपो विद्युतः परिपान्त्वायुः ॥ आपो मरीचीः परिपान्तु विश्वतो धाता समुद्रो अभयं कृणोतु । भूतं भविष्यदुत भद्रमस्तु मे ब्रह्मभिगूर्त्तं स्वराक्षाणः ॥ कविरग्निरिन्द्रः सोमः सूर्यो वायुरस्तु मे अग्निर्वैश्वानरो अपहन्तु पापम् । बृहस्पतिः सविता शर्म यच्छतु श्रियं विराजं मयि पूषा दधातु ॥ इति पञचाज्यस्य
hemanto vasante grīṣmaṛtavaḥ śivānaḥ śivāno varṣā abhayāściraṃ naḥ vaiśvānaro 'dhiratiḥ prāṇādo no ahorātre kṛṇutāṃ dīrghamāyuḥ // śāntā pṛthivī śivamantarikṣaṃ dyaur no devyabhayaṃ kṛṇotu / śivā diśaḥ pradiśa ādiśo na āpo vidyutaḥ paripāntvāyuḥ // āpo marīcīḥ paripāntu viśvato dhātā samudro abhayaṃ kṛṇotu / bhūtaṃ bhaviṣyaduta bhadramastu me brahmabhigūrttaṃ svarākṣāṇaḥ // kaviragnirindraḥ somaḥ sūryo vāyurastu me agnirvaiśvānaro apahantu pāpam / bṛhaspatiḥ savitā śarma yacchatu śriyaṃ virājaṃ mayi pūṣā dadhātu // iti pañacājyasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जयान्हुत्वेडामग्न इति स्विष्टकृदिति
jayānhutveḍāmagna iti sviṣṭakṛditi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सर्वासु
evaṃ sarvāsu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति द्वितीयपुरुषे ऽष्टमः खण्डः ॥८॥ नवमः खण्डः उत्तमायाः प्रदोषे चतुष्पथे ऽङ्गशो गां कारयेत्
iti dvitīyapuruṣe 'ṣṭamaḥ khaṇḍaḥ //8// navamaḥ khaṇḍaḥ uttamāyāḥ pradoṣe catuṣpathe 'ṅgaśo gāṃ kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो य आगच्छेत्तस्मै तस्मै दद्यात्
yo ya āgacchettasmai tasmai dadyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वो ऽन्यां कारयेत्
śvo 'nyāṃ kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यावपां जुहुयात्-- वह वपां जातवेदः पितृभ्यो यत्रैतान्वेत्थ निहितान्पराके मेदसो घृतस्य कुल्या अभिनिःस्रवन्तु सत्याः सन्तु यजमानस्य कामाः स्वाहा । इति
tasyāvapāṃ juhuyāt-- vaha vapāṃ jātavedaḥ pitṛbhyo yatraitānvettha nihitānparāke medaso ghṛtasya kulyā abhiniḥsravantu satyāḥ santu yajamānasya kāmāḥ svāhā / iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथास्या वक्षसा उदगोदनं श्रपयति
athāsyā vakṣasā udagodanaṃ śrapayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याष्टकाहोमकल्पेन शेषो व्याख्यातः
tasyāṣṭakāhomakalpena śeṣo vyākhyātaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवशिष्टं भक्तं रन्धयति
avaśiṣṭaṃ bhaktaṃ randhayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वो ऽवशिष्टं भक्तं रन्धयित्वा पिण्डानामावृता त्रीन्मांसौदनपिण्डान्निदधाति
śvo 'vaśiṣṭaṃ bhaktaṃ randhayitvā piṇḍānāmāvṛtā trīnmāṃsaudanapiṇḍānnidadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्राद्धमपरपक्षे पितृभ्यो दद्यात्
śrāddhamaparapakṣe pitṛbhyo dadyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुगुप्तमन्नं ब्राह्मणान् भोजयेन् नावेदविद्भुञ्जीतेति श्रुतिः
anuguptamannaṃ brāhmaṇān bhojayen nāvedavidbhuñjīteti śrutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि गवा पशुना वा कुर्वीत प्रोक्षणमुपपायनं पर्यग्निकरणमुल्मुकहरणं वपाहोममिति
yadi gavā paśunā vā kurvīta prokṣaṇamupapāyanaṃ paryagnikaraṇamulmukaharaṇaṃ vapāhomamiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रैधं वपां जुहुयात् स्थालीपाकमवदानानि च
traidhaṃ vapāṃ juhuyāt sthālīpākamavadānāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमाय पितृमते स्वधा नम इति जुहोति यमायाङ्गिरस्वते पितृमते स्वधा नम इति द्वितीयाम् । अग्नये काव्यवाहनाय स्वधा नम इति तृतीयाम्
somāya pitṛmate svadhā nama iti juhoti yamāyāṅgirasvate pitṛmate svadhā nama iti dvitīyām / agnaye kāvyavāhanāya svadhā nama iti tṛtīyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं मासि मासि नियतं तन्त्रं पिण्डपितृयज्ञे
evaṃ māsi māsi niyataṃ tantraṃ piṇḍapitṛyajñe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.