Agamasastra 4

तत्राद्वैतदर्शनसम्प्रदायकर्तुर् अद्वैतस्वरूपेणैव नमस्कारार्थो ऽयमाद्यश्लोकः । आचार्यपूजा ह्यभिप्रेतार्थसिद्ध्यर्थेष्यते शास्त्रारम्भे । ज्ञानेनाकाशकल्पेन धर्मान्यो गगनोपमान् । ज्ञेयाभिन्नेन संबुद्धस् तं वन्दे द्विपदां वरम्

tatrādvaitadarśanasampradāyakartur advaitasvarūpeṇaiva namaskārārtho 'yamādyaślokaḥ / ācāryapūjā hyabhipretārthasiddhyartheṣyate śāstrārambhe / jñānenākāśakalpena dharmānyo gaganopamān / jñeyābhinnena saṃbuddhas taṃ vande dvipadāṃ varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधुना९द्वैतदर्शनयोगस्य नमस्कारस्तत्स्तुतये- अस्पर्शयोगो वै नाम सर्वसत्त्वसुखो हितः । अविवादो ऽविरुद्धश् च देशितस् तं नमाम्य् अहम्

adhunā9dvaitadarśanayogasya namaskārastatstutaye- asparśayogo vai nāma sarvasattvasukho hitaḥ / avivādo 'viruddhaś ca deśitas taṃ namāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं द्वैतिनः परस्परं विरुध्यन्ते? इत्युच्यते । भूतस्य जातिम् इच्छन्ति वादिनः केचिद् एव हि । अभूतस्यापरे धीरा विवदन्तः परस्परम्

kathaṃ dvaitinaḥ parasparaṃ virudhyante? ityucyate / bhūtasya jātim icchanti vādinaḥ kecid eva hi / abhūtasyāpare dhīrā vivadantaḥ parasparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैरेवं विरुद्धवदनेनान्योन्यपक्षप्रतिषेधं कुर्वद्भिः किं ख्यापितं भवत्युच्यते- भूतं न जायते किञ्चिद् अभूतं नैव जायते । विवदन्तो ऽद्वया ह्य् एवम् अजातिं ख्यापयन्ति ते

tairevaṃ viruddhavadanenānyonyapakṣapratiṣedhaṃ kurvadbhiḥ kiṃ khyāpitaṃ bhavatyucyate- bhūtaṃ na jāyate kiñcid abhūtaṃ naiva jāyate / vivadanto 'dvayā hy evam ajātiṃ khyāpayanti te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ख्याप्यमानाम् अजातिं तैर् अनुमोदामहे वयम् । विवदामो न तैः सार्धम् अविवादं निबोधत

khyāpyamānām ajātiṃ tair anumodāmahe vayam / vivadāmo na taiḥ sārdham avivādaṃ nibodhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजातस्यैव धर्मस्य जातिम् इच्छन्ति वादिनः । अजातो ह्य् अमृतो धर्मो मर्त्यतां कथम् एष्यति

ajātasyaiva dharmasya jātim icchanti vādinaḥ / ajāto hy amṛto dharmo martyatāṃ katham eṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न भवत्य् अमृतं मर्त्यं न मर्त्यम् अमृतं तथा । प्रकृतेर् अन्यथाभावो न कथञ्चिद् भविष्यति

na bhavaty amṛtaṃ martyaṃ na martyam amṛtaṃ tathā / prakṛter anyathābhāvo na kathañcid bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वभावेनामृतो यस्य धर्मो गच्छति मर्त्यताम् । कृतकेनामृतस् तस्य कथं स्थास्यति निश्चलः

svabhāvenāmṛto yasya dharmo gacchati martyatām / kṛtakenāmṛtas tasya kathaṃ sthāsyati niścalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्माल्लौकिक्यपि प्रकृतिर्न विपर्येति, कासावित्याह- सांसिद्धिकी स्वाभाविकी सहजा अकृता च या । प्रकृतिः सेति विज्ञेया स्वभावं न जहाति या

yasmāllaukikyapi prakṛtirna viparyeti, kāsāvityāha- sāṃsiddhikī svābhāvikī sahajā akṛtā ca yā / prakṛtiḥ seti vijñeyā svabhāvaṃ na jahāti yā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंविषया पुनः सा प्रकृतिर्यस्या अन्यथाभावो वादिभिः कल्प्यते कल्पनायां वा को दोष इत्याह- जरामरणनिर्मुक्ताः सर्वे धर्माः स्वभावतः । जरामरणम् इच्छन्तश् च्यवन्ते तन्मनीषया

kiṃviṣayā punaḥ sā prakṛtiryasyā anyathābhāvo vādibhiḥ kalpyate kalpanāyāṃ vā ko doṣa ityāha- jarāmaraṇanirmuktāḥ sarve dharmāḥ svabhāvataḥ / jarāmaraṇam icchantaś cyavante tanmanīṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं सज्जातिवादिभिः सांख्यैरनुपपन्नमुच्यत इत्याह वैशेषिकः- कारणं यस्य वै कार्यं कारणं तस्य जायते । जायमानं कथम् अजं भिन्नं नित्यं कथं च तत्

kathaṃ sajjātivādibhiḥ sāṃkhyairanupapannamucyata ityāha vaiśeṣikaḥ- kāraṇaṃ yasya vai kāryaṃ kāraṇaṃ tasya jāyate / jāyamānaṃ katham ajaṃ bhinnaṃ nityaṃ kathaṃ ca tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्तस्यैवार्थस्य स्पष्टीकरणार्थमाह- कारणाद् यद्य् अनन्यत्वम् अतः कार्यम् अजं यदि । जायमानाद् धि वै कार्यात् कारणं ते कथं ध्रुवम्

uktasyaivārthasya spaṣṭīkaraṇārthamāha- kāraṇād yady ananyatvam ataḥ kāryam ajaṃ yadi / jāyamānād dhi vai kāryāt kāraṇaṃ te kathaṃ dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं चान्यम्- अजाद् वै जायते यस्य दृष्टान्तस् तस्य नास्ति वै । जाताच् च जायामानस्य न व्यवस्था प्रसज्यते

kiṃ cānyam- ajād vai jāyate yasya dṛṣṭāntas tasya nāsti vai / jātāc ca jāyāmānasya na vyavasthā prasajyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"यत्र त्वस्य सर्वमात्मैवाभूत्"(बृउ।२ । ४ । १८) इति परमार्थतो द्वैताभावः श्रुत्योक्तस्तमाश्रित्याह- हेतोर् आदिः फलं येषाम् आदिर् हेतुः फलस्य च । हेतोः फलस्य चानादिः कथं तैर् उपवर्ण्यते

"yatra tvasya sarvamātmaivābhūt"(bṛ.u.2 / 4 / 18) iti paramārthato dvaitābhāvaḥ śrutyoktastamāśrityāha- hetor ādiḥ phalaṃ yeṣām ādir hetuḥ phalasya ca / hetoḥ phalasya cānādiḥ kathaṃ tair upavarṇyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं तैर्विरुद्धमभ्युपगम्यत इत्युच्यते- हेतोर् आदिः फलं येषाम् आदिर् हेतुः कलस्य च । तथा जन्म भवेत् तेषां पुत्राज् जन्म पितुर् यथा

kathaṃ tairviruddhamabhyupagamyata ityucyate- hetor ādiḥ phalaṃ yeṣām ādir hetuḥ kalasya ca / tathā janma bhavet teṣāṃ putrāj janma pitur yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोक्तो विरोधो न युक्तो ऽभ्युपगन्तुमिति चेन्मन्यसे- संभवे हेतुफलयोर् एषितव्यः क्रमस् त्वया । युगपत्संभवे यस्माद् असंबन्धो विषाणवत्

yathokto virodho na yukto 'bhyupagantumiti cenmanyase- saṃbhave hetuphalayor eṣitavyaḥ kramas tvayā / yugapatsaṃbhave yasmād asaṃbandho viṣāṇavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथमसंबन्धः? इत्याह- फलाद् उत्पद्यमानः सन् न ते हेतुः प्रसिध्यति । अप्रसिद्धः कथं हेतुः फलम् उत्पादयिष्यति

kathamasaṃbandhaḥ? ityāha- phalād utpadyamānaḥ san na te hetuḥ prasidhyati / aprasiddhaḥ kathaṃ hetuḥ phalam utpādayiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि हेतोः फलात् सिद्धिः फलसिद्धिश् च हेतुतः । कतरत् पूर्वनिष्पन्नं यस्य सिद्धिर् अपेक्षया

yadi hetoḥ phalāt siddhiḥ phalasiddhiś ca hetutaḥ / katarat pūrvaniṣpannaṃ yasya siddhir apekṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैतन्न शक्यते वक्तुमिति मन्यसे- अशक्तिर् अपरिज्ञानं क्रमकोपो ऽथ वा पुनः । एवं हि सर्वथा बुद्धैर् अजातिः परिदीपिता

athaitanna śakyate vaktumiti manyase- aśaktir aparijñānaṃ kramakopo 'tha vā punaḥ / evaṃ hi sarvathā buddhair ajātiḥ paridīpitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु हेतुलयोः कार्यकारणभाव इत्यस्माभिरुक्तं शब्दमात्रमाश्रित्य च्छलमिदं त्वयोक्तं पुत्राज्जन्म पितुर्यथा, विषाणवच्चासंबन्ध इत्यादि । न ह्यस्माभिरसिद्धाद्धेतोः फलसिद्धिरसिद्धाद्वा फलाद्धेतुसिद्धरभ्युपगता । किं तर्हि? बीजाङ्कुरवत्कार्यकारणभावो ऽभ्युपगम्यत इति । अत्रोच्यते- बीजाङ्कुराख्यो दृष्टान्तः सदा साध्यसमो हि स । न हि साध्यसमो हेतुः सिद्धौ साध्यस्य युज्यते

nanu hetulayoḥ kāryakāraṇabhāva ityasmābhiruktaṃ śabdamātramāśritya cchalamidaṃ tvayoktaṃ putrājjanma pituryathā, viṣāṇavaccāsaṃbandha ityādi / na hyasmābhirasiddhāddhetoḥ phalasiddhirasiddhādvā phalāddhetusiddharabhyupagatā / kiṃ tarhi? bījāṅkuravatkāryakāraṇabhāvo 'bhyupagamyata iti / atrocyate- bījāṅkurākhyo dṛṣṭāntaḥ sadā sādhyasamo hi sa / na hi sādhyasamo hetuḥ siddhau sādhyasya yujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं बुद्धैरजातिः परिदीपितेत्याह- पूर्वापरापरिज्ञानम् अजातेः परिदीपकम् । जायमानाद् धि वै धर्मात् कथं पूर्वं न गृह्यते

kathaṃ buddhairajātiḥ paridīpitetyāha- pūrvāparāparijñānam ajāteḥ paridīpakam / jāyamānād dhi vai dharmāt kathaṃ pūrvaṃ na gṛhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतश्च न जायते किञ्चित्, यज्जायमानं वस्तु- स्वतो वा परतो वापि न किञ्चिद् वस्तु जायते । सद् असत् सदसद् वापि न किञ्चिद् वस्तु जायते

itaśca na jāyate kiñcit, yajjāyamānaṃ vastu- svato vā parato vāpi na kiñcid vastu jāyate / sad asat sadasad vāpi na kiñcid vastu jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं च हेतुफलयोरनादित्वमभ्युपगच्छता त्वया बलाद्धेतुफलयोरजन्मैवाभ्युपगतं स्यात् । तत्कथम्? हेतुर् न जायते ऽनादेः फलं चापि स्वभावतः । आदिर् न विद्यते यस्य तस्य ह्य् आदिर् न विद्यते

kiṃ ca hetuphalayoranāditvamabhyupagacchatā tvayā balāddhetuphalayorajanmaivābhyupagataṃ syāt / tatkatham? hetur na jāyate 'nādeḥ phalaṃ cāpi svabhāvataḥ / ādir na vidyate yasya tasya hy ādir na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्तस्यैवार्थस्य दृढीकरणचिकीर्षया पुनराक्षिपति- प्रज्ञप्तेः सनिमित्तत्वम् अन्यथा द्वयनाशतः । संक्लेशस्योपलब्धेश् च परतन्त्रास्तिता मता

uktasyaivārthasya dṛḍhīkaraṇacikīrṣayā punarākṣipati- prajñapteḥ sanimittatvam anyathā dvayanāśataḥ / saṃkleśasyopalabdheś ca paratantrāstitā matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रोच्यते- प्रज्ञप्तेः सनिमित्तत्वम् इष्यते युक्तिदर्शनात् । निमित्तस्यानिमित्तत्वम् इष्यते भूतदर्शनात्

atrocyate- prajñapteḥ sanimittatvam iṣyate yuktidarśanāt / nimittasyānimittatvam iṣyate bhūtadarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मान्नास्ति बाह्यं निमित्तमतः- चित्तं न संस्पृशत्य् अर्थं नार्थाभासं तथैव च । अभूतो हि यतश् चार्थो नार्थाभासस् ततः पृथक्

yasmānnāsti bāhyaṃ nimittamataḥ- cittaṃ na saṃspṛśaty arthaṃ nārthābhāsaṃ tathaiva ca / abhūto hi yataś cārtho nārthābhāsas tataḥ pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु विपर्यासस्तर्ह्यसति घटादौ घटाद्याभासता चित्तस्य । तथा च सत्यविपर्यासः क्वचिद्वक्तव्य इति । अत्रोच्यते- निमित्तं न सदा चित्तं संस्पृशत्य् अध्वसु त्रिषु । अनिमित्तो विपर्यासः कथं तस्य भविष्यति

nanu viparyāsastarhyasati ghaṭādau ghaṭādyābhāsatā cittasya / tathā ca satyaviparyāsaḥ kvacidvaktavya iti / atrocyate- nimittaṃ na sadā cittaṃ saṃspṛśaty adhvasu triṣu / animitto viparyāsaḥ kathaṃ tasya bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रज्ञप्तेः सनिमित्तत्वमित्याद्येतदन्तं विज्ञानवादिनो बौद्धस्थ वचनं बाह्यार्थवादिपक्षप्रतिषेधपरमाचार्येणानुमोदितम् । तदेव हेतुं कृत्वा तत्पक्षप्रतिषेधाय तदिदमुच्यते- तस्मान् न जायते चित्तं चित्तदृश्यं न जायते । तस्य पश्यन्ति ये जातिं खे वै पश्यन्ति ते पदम्

prajñapteḥ sanimittatvamityādyetadantaṃ vijñānavādino bauddhastha vacanaṃ bāhyārthavādipakṣapratiṣedhaparamācāryeṇānumoditam / tadeva hetuṃ kṛtvā tatpakṣapratiṣedhāya tadidamucyate- tasmān na jāyate cittaṃ cittadṛśyaṃ na jāyate / tasya paśyanti ye jātiṃ khe vai paśyanti te padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्तैर्हेतुभिरजमेकं ब्रह्मेति सिद्धं यत्पुनरादौ प्रतिज्ञातं तत्फलोपसंहारार्थोयं श्लोकः- अजातं जायते यस्माद् अजातिः प्रकृतिस् ततः । प्रकृतेर् अन्यथाभावो न कथञ्चिद् भविष्यति

uktairhetubhirajamekaṃ brahmeti siddhaṃ yatpunarādau pratijñātaṃ tatphalopasaṃhārārthoyaṃ ślokaḥ- ajātaṃ jāyate yasmād ajātiḥ prakṛtis tataḥ / prakṛter anyathābhāvo na kathañcid bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं चापर आत्मनः संसारमोक्षयोः परमार्थसद्भाववादिनां दोष उच्यते- अनादेर् अन्तवत्त्वं च संसारस्य न सेत्स्यति । अनन्तता चादिमतो मोक्षस्य न भविष्यति

ayaṃ cāpara ātmanaḥ saṃsāramokṣayoḥ paramārthasadbhāvavādināṃ doṣa ucyate- anāder antavattvaṃ ca saṃsārasya na setsyati / anantatā cādimato mokṣasya na bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदावन्ते च यन् नास्ति वर्तमाने ऽपि तत् तथा । वितथैः सदृशाः सन्तो ऽवितथा इव लक्षिताः

ādāvante ca yan nāsti vartamāne 'pi tat tathā / vitathaiḥ sadṛśāḥ santo 'vitathā iva lakṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्रयोजनता तेषां स्वप्ने विप्रतिपद्यते । तस्माद् आद्यन्तवत्त्वेन मिथ्यैव खलु ते स्मृताः

saprayojanatā teṣāṃ svapne vipratipadyate / tasmād ādyantavattvena mithyaiva khalu te smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे धर्मा मृषा स्वप्ने कायस्यान्तनिदर्शनात् । संवृत्ते ऽस्मिन् प्रदेशे वै भूतानां दर्शनं कुतः

sarve dharmā mṛṣā svapne kāyasyāntanidarśanāt / saṃvṛtte 'smin pradeśe vai bhūtānāṃ darśanaṃ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न युक्तं दर्शनं गत्वा कालस्यानियमाद् गतौ । प्रतिबुद्धश् च वै सर्वस् तस्मिन् देशे न विद्यते

na yuktaṃ darśanaṃ gatvā kālasyāniyamād gatau / pratibuddhaś ca vai sarvas tasmin deśe na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मित्राद्यैः सह संमन्त्र्य संबुद्धौ न प्रपद्यते । गृहीतं चापि यत् किञ्चित् प्रतिबुद्धो न पश्यति

mitrādyaiḥ saha saṃmantrya saṃbuddhau na prapadyate / gṛhītaṃ cāpi yat kiñcit pratibuddho na paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्ने चावस्तुकः कायः पृथग् अन्यस्य दर्शनात् । यथा कायस् तथा सर्वं चित्तदृश्यम् अवस्तुकम्

svapne cāvastukaḥ kāyaḥ pṛthag anyasya darśanāt / yathā kāyas tathā sarvaṃ cittadṛśyam avastukam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतश्चासत्वं जाग्रद्वस्तुनः- ग्रहणाज् जागरितवत् तद्धेतुः स्वप्न इष्यते । तद् धेतुत्वात् तु तस्यैव सज्जागरितम् इष्यते

itaścāsatvaṃ jāgradvastunaḥ- grahaṇāj jāgaritavat taddhetuḥ svapna iṣyate / tad dhetutvāt tu tasyaiva sajjāgaritam iṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु स्वप्नकारणत्वे ऽपि जागरितवस्तुनो न स्वप्नवदवस्तुत्वम् । अत्यन्तचलो हि स्वप्नो जागरितं तु स्थिरं लक्ष्यते । सत्यमेवमविवेकिनां स्यात् । विवेकिनां तु न कस्यचिद्वस्तुन उत्पादः प्रसिद्धे ऽतः- उत्पादस्याप्रसिद्धत्वाद् अजं सर्वम् उदाहृतम् । न च भूताद् अभूतस्य संभवो ऽस्ति कथञ्चन

nanu svapnakāraṇatve 'pi jāgaritavastuno na svapnavadavastutvam / atyantacalo hi svapno jāgaritaṃ tu sthiraṃ lakṣyate / satyamevamavivekināṃ syāt / vivekināṃ tu na kasyacidvastuna utpādaḥ prasiddhe 'taḥ- utpādasyāprasiddhatvād ajaṃ sarvam udāhṛtam / na ca bhūtād abhūtasya saṃbhavo 'sti kathañcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननूक्तं त्वयैव स्वप्नो जागरितकार्यमिति तत्कथमुत्पादो ऽप्रसिद्ध इत्युच्यते? शृणु तत्र यथा कार्यकारणभावो ऽस्माभिरभिप्रेत इति- असज् जागरिते दृष्ट्वा स्वप्ने पश्यति तन्मयः । असत्स्वप्ने ऽपि दृष्ट्वा च प्रतिबुद्धौ न पश्यति

nanūktaṃ tvayaiva svapno jāgaritakāryamiti tatkathamutpādo 'prasiddha ityucyate? śṛṇu tatra yathā kāryakāraṇabhāvo 'smābhirabhipreta iti- asaj jāgarite dṛṣṭvā svapne paśyati tanmayaḥ / asatsvapne 'pi dṛṣṭvā ca pratibuddhau na paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परमार्थतस्तु न कस्यचित्केनचिदपि प्रकारेण कार्यकारणभाव उपपद्यते कथम्?- नास्त्य् असद्धेतुकम् असत् सदसद्धेतुकं तथा । सच् च सद्धेतुकं नास्ति सद्धेतुकम् असत् कुतः

paramārthatastu na kasyacitkenacidapi prakāreṇa kāryakāraṇabhāva upapadyate katham?- nāsty asaddhetukam asat sadasaddhetukaṃ tathā / sac ca saddhetukaṃ nāsti saddhetukam asat kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनरपि जाग्रत्स्वप्नयोरसतोरपि कार्यकारणभावाशङ्कामपनयन्न् आह- विपर्यासाद् यथा जाग्रद् अचिन्त्यान् भूतवत् स्पृशेत् । तथा स्वप्ने विपर्यासाद् धर्मांस् तत्रैव पश्यति

punarapi jāgratsvapnayorasatorapi kāryakāraṇabhāvāśaṅkāmapanayann āha- viparyāsād yathā jāgrad acintyān bhūtavat spṛśet / tathā svapne viparyāsād dharmāṃs tatraiva paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपलम्भात् समाचाराद् अस्ति वस्तुत्ववादिनाम् । जातिस् तु देशिता बुद्धैर् अजातेस् त्रसतां सदा

upalambhāt samācārād asti vastutvavādinām / jātis tu deśitā buddhair ajātes trasatāṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजातेस् त्रसतां तेषाम् उपलम्भाद् वियन्ति ये । जातिदोषा न सेत्स्यन्ति दोषो ऽप्य् अल्पो भविष्यति

ajātes trasatāṃ teṣām upalambhād viyanti ye / jātidoṣā na setsyanti doṣo 'py alpo bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननूपलम्भसमाचारयोः प्रमाणत्वादस्त्येव द्वैतं वस्त्विति, न; उपलम्भसमाचारयोर्व्यभिचारात् । कथं व्यभिचार इत्युच्यते- उपलम्भात् समाचारान् मायाहस्ती यथोच्यते । उपलम्भात् समाचाराद् अस्ति वस्तु तथोच्यते

nanūpalambhasamācārayoḥ pramāṇatvādastyeva dvaitaṃ vastviti, na; upalambhasamācārayorvyabhicārāt / kathaṃ vyabhicāra ityucyate- upalambhāt samācārān māyāhastī yathocyate / upalambhāt samācārād asti vastu tathocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं पुनः परमार्थसद्वस्तु यदास्पदा जात्याह्यसद्बुद्धय इत्याह- जात्याभासं चलाभासं वस्त्वाभासं तथैव च । अजाचलम् अवस्तुत्वं विज्ञानं शान्तम् अद्वयम्

kiṃ punaḥ paramārthasadvastu yadāspadā jātyāhyasadbuddhaya ityāha- jātyābhāsaṃ calābhāsaṃ vastvābhāsaṃ tathaiva ca / ajācalam avastutvaṃ vijñānaṃ śāntam advayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं न जायते चित्तम् एवं धर्मा अजाः स्मृताः । एवम् एव विजानन्तो न पतन्ति विपर्यये

evaṃ na jāyate cittam evaṃ dharmā ajāḥ smṛtāḥ / evam eva vijānanto na patanti viparyaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोक्तं परमार्थदर्शनं प्रपञ्चयिष्यन्नाह- ऋजुवक्रादिकाभासम् अलातस्पन्दितं यथा । ग्रहणग्राहकाभासं विज्ञानस्पन्दितं तथा

yathoktaṃ paramārthadarśanaṃ prapañcayiṣyannāha- ṛjuvakrādikābhāsam alātaspanditaṃ yathā / grahaṇagrāhakābhāsaṃ vijñānaspanditaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्पन्दमानम् अलातम् अनाभासम् अजं यथा । अस्पन्दमानं विज्ञानम् अनाभासम् अजं तथा

aspandamānam alātam anābhāsam ajaṃ yathā / aspandamānaṃ vijñānam anābhāsam ajaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं च- अलाते स्पन्दमाने वै नाभासा अन्यतो भुवः । न ततो ऽन्यत्र निस्पन्दान् नालातं प्रविशन्ति ते

kiṃ ca- alāte spandamāne vai nābhāsā anyato bhuvaḥ / na tato 'nyatra nispandān nālātaṃ praviśanti te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं च- न निर्गता अलातात् ते द्रव्यत्वाभावयोगतः । विज्ञाने ऽपि तथैव स्युर् आभासस्याविशेषतः

kiṃ ca- na nirgatā alātāt te dravyatvābhāvayogataḥ / vijñāne 'pi tathaiva syur ābhāsasyāviśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं तुल्यत्वमित्याह- विज्ञाने स्पन्दमाने वै नाभासा अन्यतोभुवः । न ततो ऽन्यत्र निस्पन्दान् न विज्ञानं विशन्ति ते

kathaṃ tulyatvamityāha- vijñāne spandamāne vai nābhāsā anyatobhuvaḥ / na tato 'nyatra nispandān na vijñānaṃ viśanti te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न निर्गतास् ते विज्ञानाद् द्रव्यत्वाभावयोगतः । कार्यकारणताभावाद् यतो ऽचिन्त्याः सदैव ते

na nirgatās te vijñānād dravyatvābhāvayogataḥ / kāryakāraṇatābhāvād yato 'cintyāḥ sadaiva te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजमेकमात्मतत्त्वमिति स्थितं तत्र यैरपि कार्यकारणभावः कल्प्यते तेषाम् । द्रव्यं द्रव्यस्य हेतुः स्याद् अन्यद् अन्यस्य चैव हि । द्रव्यत्वम् अन्यभावो वा धर्माणां नोपपद्यते

ajamekamātmatattvamiti sthitaṃ tatra yairapi kāryakāraṇabhāvaḥ kalpyate teṣām / dravyaṃ dravyasya hetuḥ syād anyad anyasya caiva hi / dravyatvam anyabhāvo vā dharmāṇāṃ nopapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं न चित्तजा धर्माश् चित्तं वापि न धर्मजम् । एवं हेतुफलाजातिं प्रविशन्ति मनीषिणः

evaṃ na cittajā dharmāś cittaṃ vāpi na dharmajam / evaṃ hetuphalājātiṃ praviśanti manīṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये पुनर्हेतुफलयोरभिनिविष्टास्तेषां किं स्यादित्युच्यते- धर्माधर्माख्यस्य हेतोरहं कर्ता मम धर्माधर्मौ तत्फलं कालान्तरे क्वचित्प्राणिनिकाये जातो भोक्ष्य इति- यावद् धेतुफलावेशस् तावद् धेतुफलोद्भवः । क्षीणे हेतुफलावेशे नास्ति हेतुफलोद्भवः

ye punarhetuphalayorabhiniviṣṭāsteṣāṃ kiṃ syādityucyate- dharmādharmākhyasya hetorahaṃ kartā mama dharmādharmau tatphalaṃ kālāntare kvacitprāṇinikāye jāto bhokṣya iti- yāvad dhetuphalāveśas tāvad dhetuphalodbhavaḥ / kṣīṇe hetuphalāveśe nāsti hetuphalodbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि हेतुफलोद्भवस्तदा को दोष इत्युच्यते- यावद् धेतुफलावेशः संसारस् तावदायतः । क्षीणे हेतुफलावेशे संसारं न प्रपद्यते

yadi hetuphalodbhavastadā ko doṣa ityucyate- yāvad dhetuphalāveśaḥ saṃsāras tāvadāyataḥ / kṣīṇe hetuphalāveśe saṃsāraṃ na prapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नन्वजादात्मनो ऽन्यन्नास्त्येव तत्कथं हेतुफलयोः संसारस्य चोत्पत्तिविनाशावुच्येते त्वया? शृणु- संवृत्या जायते सर्वं शाश्वतं नास्ति तेन वै । सद्भावेन ह्य् अजं सर्वम् उच्छेदस् तेन नास्ति वै

nanvajādātmano 'nyannāstyeva tatkathaṃ hetuphalayoḥ saṃsārasya cotpattivināśāvucyete tvayā? śṛṇu- saṃvṛtyā jāyate sarvaṃ śāśvataṃ nāsti tena vai / sadbhāvena hy ajaṃ sarvam ucchedas tena nāsti vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मा य इति जायन्ते जायन्ते ते न तत्त्वतः । जन्म मायोपमं तेषां सा च माया न विद्यते

dharmā ya iti jāyante jāyante te na tattvataḥ / janma māyopamaṃ teṣāṃ sā ca māyā na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं मायोपमं तेषां धर्माणां जन्मेत्याह- यथा मायामयाद् बीजाज् जायते तन्मयोङ्कुरः । नासौ नित्यो न चोच्छेदी तद्वद् धर्मेषु योजना

kathaṃ māyopamaṃ teṣāṃ dharmāṇāṃ janmetyāha- yathā māyāmayād bījāj jāyate tanmayoṅkuraḥ / nāsau nityo na cocchedī tadvad dharmeṣu yojanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाजेषु सर्वधर्मेषु शाश्वताशाश्वताभिधा । यत्र वर्णा न वर्तन्ते विवेकस् तत्र नोच्यते

nājeṣu sarvadharmeṣu śāśvatāśāśvatābhidhā / yatra varṇā na vartante vivekas tatra nocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा स्वप्ने द्वयाभासं चित्तं चलति मायया । तथा जाग्रद् द्वयाभासं चित्तं चलति मायया

yathā svapne dvayābhāsaṃ cittaṃ calati māyayā / tathā jāgrad dvayābhāsaṃ cittaṃ calati māyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्वयं च द्वयाभासं चित्तं स्वप्ने न संशयः । अद्वयं च द्वयाभासं तथा जाग्रन् न संशयः

advayaṃ ca dvayābhāsaṃ cittaṃ svapne na saṃśayaḥ / advayaṃ ca dvayābhāsaṃ tathā jāgran na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतश्च वाग्गोचरस्याभावो द्वैतस्य- स्वप्नदृक् प्रचरन् स्वप्ने दिक्षु वै दशसु स्थितान् । अण्डजान् स्वेदजान् वापि जीवान् पश्यति यान् सदा

itaśca vāggocarasyābhāvo dvaitasya- svapnadṛk pracaran svapne dikṣu vai daśasu sthitān / aṇḍajān svedajān vāpi jīvān paśyati yān sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्येवं ततः किम्? उच्यते- स्वप्नदृक्चित्तदृश्यास् ते न विद्यन्ते ततः पृथक् । तथा तद् दृश्यम् एवेदं स्वप्नदृक्चित्तम् इष्यते

yadyevaṃ tataḥ kim? ucyate- svapnadṛkcittadṛśyās te na vidyante tataḥ pṛthak / tathā tad dṛśyam evedaṃ svapnadṛkcittam iṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चरञ् जागरिते जाग्रद् दिक्षु वै दशसु स्थितान् । अण्डजान् स्वेदजान् वापि जीवान् पश्यति यान् सदा

carañ jāgarite jāgrad dikṣu vai daśasu sthitān / aṇḍajān svedajān vāpi jīvān paśyati yān sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाग्रच् चित्तेक्षणीयास् ते न विद्यन्ते ततः पृथक् । तथा तद् दृश्यम् एवेदं जाग्रतश् चित्तम् इष्यते

jāgrac cittekṣaṇīyās te na vidyante tataḥ pṛthak / tathā tad dṛśyam evedaṃ jāgrataś cittam iṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभे ह्य् अन्योन्यदृश्ये ते किं तद् अस्तीति चोच्यते । लक्षणाशून्यम् उभयं तन् मते नैव गृह्यते

ubhe hy anyonyadṛśye te kiṃ tad astīti cocyate / lakṣaṇāśūnyam ubhayaṃ tan mate naiva gṛhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा स्वप्नमयो जीवो जायते म्रियते ऽपि च । तथा जीवा अमी सर्वे भवन्ति न भवन्ति च

yathā svapnamayo jīvo jāyate mriyate 'pi ca / tathā jīvā amī sarve bhavanti na bhavanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा मायामयो जीवो जायते म्रियते ऽपि च । तथा जीवा अमी सर्वे भवन्ति न भवन्ति च

yathā māyāmayo jīvo jāyate mriyate 'pi ca / tathā jīvā amī sarve bhavanti na bhavanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा निर्मितको जीवो जायते म्रियते ऽपि च । तथा जीवा अमी सर्वे भवन्ति न भवन्ति च

yathā nirmitako jīvo jāyate mriyate 'pi ca / tathā jīvā amī sarve bhavanti na bhavanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कश्चिज् जायते जीवः संभवो ऽस्य न विद्यते । एतत् तद् उत्तमं सत्यं यत्र किञ्चिन् न जायते

na kaścij jāyate jīvaḥ saṃbhavo 'sya na vidyate / etat tad uttamaṃ satyaṃ yatra kiñcin na jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तस्पन्दिकम् एवेदं ग्राह्यग्राहकवद् द्वयम् । चित्तं निर्विषयं नित्यम् असङ्गं तेन कीर्तितम्

cittaspandikam evedaṃ grāhyagrāhakavad dvayam / cittaṃ nirviṣayaṃ nityam asaṅgaṃ tena kīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु निर्विषयत्वेन चेदसङ्गत्वं चित्तस्य न निःसङ्गता भवति यस्माच्छास्ता शास्त्रं शिष्यश्चेत्येवमादेर्विषयस्य विद्यमानत्वात् । नैष दोषः ; कस्मात्- यो ऽस्ति कल्पितसंवृत्या परमार्थेन नास्त्य् असौ । परतन्त्राभिसंवृत्या स्यान् नास्ति परमार्थतः

nanu nirviṣayatvena cedasaṅgatvaṃ cittasya na niḥsaṅgatā bhavati yasmācchāstā śāstraṃ śiṣyaścetyevamāderviṣayasya vidyamānatvāt / naiṣa doṣaḥ ; kasmāt- yo 'sti kalpitasaṃvṛtyā paramārthena nāsty asau / paratantrābhisaṃvṛtyā syān nāsti paramārthataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु शास्त्रादीनां संवृतित्वे ऽज इतीयमपि कल्पनां संवृतिः स्यात्? सत्यमेवम्- अजः कल्पितसंवृत्या परमार्थेन नाप्य् अजः । परतन्त्रादिनिष्पत्त्या संवृत्या जायते तु सः

nanu śāstrādīnāṃ saṃvṛtitve 'ja itīyamapi kalpanāṃ saṃvṛtiḥ syāt? satyamevam- ajaḥ kalpitasaṃvṛtyā paramārthena nāpy ajaḥ / paratantrādiniṣpattyā saṃvṛtyā jāyate tu saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मादसद्विषयस्तस्मात्- अभूताभिनिवेशो ऽस्ति द्वयं तत्र न विद्यते । द्वयाभावं स बुद्ध्वैव निर्निमित्तो न जायते

yasmādasadviṣayastasmāt- abhūtābhiniveśo 'sti dvayaṃ tatra na vidyate / dvayābhāvaṃ sa buddhvaiva nirnimitto na jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा न लभते हेतून् उत्तमाधममध्यमान् । तदा न जायते चित्तं हेत्वभावे फलं कुतः

yadā na labhate hetūn uttamādhamamadhyamān / tadā na jāyate cittaṃ hetvabhāve phalaṃ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेत्वभावे चित्तं नोत्पद्यत इति ह्युक्तम् । स पुनरनुत्पत्तिश्चित्तस्य कीदृशीत्युच्यते- अनिमित्तस्य चित्तस्य यानुत्पत्तिः समाद्वया । अजातस्यैव सर्वस्य चित्तदृश्यं हि तद्यतः

hetvabhāve cittaṃ notpadyata iti hyuktam / sa punaranutpattiścittasya kīdṛśītyucyate- animittasya cittasya yānutpattiḥ samādvayā / ajātasyaiva sarvasya cittadṛśyaṃ hi tadyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोक्तेन न्यायेन जन्मनिमित्तस्य द्वयस्याभावात्- बुद्ध्वा निमित्ततां सत्यां हेतुं पृथग् अनाप्नुवन् । वीतशोकं तथाकामम् अभयं पदम् अश्नुते

yathoktena nyāyena janmanimittasya dvayasyābhāvāt- buddhvā nimittatāṃ satyāṃ hetuṃ pṛthag anāpnuvan / vītaśokaṃ tathākāmam abhayaṃ padam aśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभूताभिनिवेशाद् धि सदृशे तत् प्रवर्तते । वस्त्वभावं स बुध्वैव निःसङ्गं विनिवर्तते

abhūtābhiniveśād dhi sadṛśe tat pravartate / vastvabhāvaṃ sa budhvaiva niḥsaṅgaṃ vinivartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवृत्तस्याप्रवृत्तस्य निश्चला हि तथा स्थितिः । विषयः स हि बुद्धानां तत् साम्यम् अजम् अद्वयम्

nivṛttasyāpravṛttasya niścalā hi tathā sthitiḥ / viṣayaḥ sa hi buddhānāṃ tat sāmyam ajam advayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनरपि कीदृशश्चासौ बुद्धानां विषय इत्याह- अजम् अनिद्रम् अस्वप्नं प्रभातं भवति स्वयम् । सकृद्विभातो ह्य् एवैष धर्म धातुस्वभावतः

punarapi kīdṛśaścāsau buddhānāṃ viṣaya ityāha- ajam anidram asvapnaṃ prabhātaṃ bhavati svayam / sakṛdvibhāto hy evaiṣa dharma dhātusvabhāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुच्यमानमपि परमार्थतत्त्वं कस्माल्लौकिकैर्न गृह्यत इत्युच्यते- सुखम् आव्रियते नित्यं दुःखं विव्रियते सदा । यस्य कस्य च धर्मस्य ग्रहेण भगवान् असौ

evamucyamānamapi paramārthatattvaṃ kasmāllaukikairna gṛhyata ityucyate- sukham āvriyate nityaṃ duḥkhaṃ vivriyate sadā / yasya kasya ca dharmasya graheṇa bhagavān asau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ति नास्तीत्यादिसूक्ष्मविषया अपि पण्डितानां ग्रहा भगवतः परमात्मन आवरण एव किमुत मूढजनानां बुद्धिलक्षणा इत्येवमर्थं प्रदर्शयन्नाह- अस्ति नास्त्य् अस्ति नास्तीति नास्ति नास्तीति वा पुनः । चलस्थिरोभयाभावैर् आवृणोत्ये व बालिशः

asti nāstītyādisūkṣmaviṣayā api paṇḍitānāṃ grahā bhagavataḥ paramātmana āvaraṇa eva kimuta mūḍhajanānāṃ buddhilakṣaṇā ityevamarthaṃ pradarśayannāha- asti nāsty asti nāstīti nāsti nāstīti vā punaḥ / calasthirobhayābhāvair āvṛṇotye va bāliśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कीदृक्पुनः परमार्थतत्त्वं यदवबोधादबालिशः पण्डितो भवतीत्याह- कोठ्यश् चतस्र एतास् तु ग्रहैर् यासां सदा वृतः । भगवान् आभिर् अस्पृष्टो येन दृष्टः स सर्वदृक्

kīdṛkpunaḥ paramārthatattvaṃ yadavabodhādabāliśaḥ paṇḍito bhavatītyāha- koṭhyaś catasra etās tu grahair yāsāṃ sadā vṛtaḥ / bhagavān ābhir aspṛṣṭo yena dṛṣṭaḥ sa sarvadṛk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्य सर्वज्ञतां कृत्स्नां ब्राह्मण्यं पदम् अद्वयम् । अनापन्नादिमध्यान्तं किम् अतः परम् ईहते

prāpya sarvajñatāṃ kṛtsnāṃ brāhmaṇyaṃ padam advayam / anāpannādimadhyāntaṃ kim ataḥ param īhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विप्राणां विनयो ह्य् एष शमः प्राकृत उच्यते । दमः प्रकृतिदान्तत्वाद् एवं विद्वाञ् शमं व्रजेत्

viprāṇāṃ vinayo hy eṣa śamaḥ prākṛta ucyate / damaḥ prakṛtidāntatvād evaṃ vidvāñ śamaṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमन्योन्यविरुद्धत्वात्संसारकारणानि रागद्वेषदोषास्पदानि प्रावादुकानां दर्शनानि । अतो मिथ्यादर्शनानि तानीति तद्युक्तिभिरेव दर्शयित्वा चतुष्कोटिवर्जितत्वाद्राहादिदोषानास्पदं स्वभावशान्तमद्वैतदर्शनमेव सम्यग्दर्शमित्युपसंहृतम् । अथेदानीं स्वप्रक्रियाप्रदर्शनार्थ आरम्भः- सवस्तु सोपलम्भं च द्वयं लौकिकम् इष्यते । अवस्तु सोपलम्भं च शुद्धं लौकिकम् इष्यते

evamanyonyaviruddhatvātsaṃsārakāraṇāni rāgadveṣadoṣāspadāni prāvādukānāṃ darśanāni / ato mithyādarśanāni tānīti tadyuktibhireva darśayitvā catuṣkoṭivarjitatvādrāhādidoṣānāspadaṃ svabhāvaśāntamadvaitadarśanameva samyagdarśamityupasaṃhṛtam / athedānīṃ svaprakriyāpradarśanārtha ārambhaḥ- savastu sopalambhaṃ ca dvayaṃ laukikam iṣyate / avastu sopalambhaṃ ca śuddhaṃ laukikam iṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवस्त्व् अनुपलम्भं च लोकोत्तरम् इति स्मृतम् । ज्ञानं ज्ञेयं च विज्ञेयं सदा बुद्धैः प्रकीर्तितम्

avastv anupalambhaṃ ca lokottaram iti smṛtam / jñānaṃ jñeyaṃ ca vijñeyaṃ sadā buddhaiḥ prakīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञाने च त्रिविधे ज्ञेये क्रमेण विदिते स्वयम् । सर्वज्ञता हि सर्वत्र भवतीह महाधियः

jñāne ca trividhe jñeye krameṇa vidite svayam / sarvajñatā hi sarvatra bhavatīha mahādhiyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लौकिकादीनां क्रमेण ज्ञेयत्वेन निर्देशादस्तित्वाशङ्का परमार्थतो मा भूदित्याह- हेयज्ञेयाप्यपाक्यानि विज्ञेयान्य् अग्रयाणतः । तेषाम् अन्यत्र विज्ञेयाद् उपलम्भस् त्रिषु स्मृतः

laukikādīnāṃ krameṇa jñeyatvena nirdeśādastitvāśaṅkā paramārthato mā bhūdityāha- heyajñeyāpyapākyāni vijñeyāny agrayāṇataḥ / teṣām anyatra vijñeyād upalambhas triṣu smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परमार्थतस्तु- प्रकृत्याकाशवज् ज्ञेयाः सर्वे धर्मा अनादयः । विद्यते न हि नानात्वं तेषां क्वचन किञ्चनः

paramārthatastu- prakṛtyākāśavaj jñeyāḥ sarve dharmā anādayaḥ / vidyate na hi nānātvaṃ teṣāṃ kvacana kiñcanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञेयतापि धर्माणां संवृत्यैव न परमार्थत इत्याह- आदिबुद्धाः प्रकृत्यैव सर्वे धर्माः सुनिश्चिताः । यस्यैवं भवति क्षान्तिः सो ऽमृतत्वाय कल्पते

jñeyatāpi dharmāṇāṃ saṃvṛtyaiva na paramārthata ityāha- ādibuddhāḥ prakṛtyaiva sarve dharmāḥ suniścitāḥ / yasyaivaṃ bhavati kṣāntiḥ so 'mṛtatvāya kalpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा नापि शान्तिकर्तव्यतात्मनीत्याह- आदिशान्ता ह्य् अनुत्पन्नाः प्रकृत्यैव सुनिर्वृताः । सर्वे धर्माः समाभिन्ना अजं साम्यं विशारदम्

tathā nāpi śāntikartavyatātmanītyāha- ādiśāntā hy anutpannāḥ prakṛtyaiva sunirvṛtāḥ / sarve dharmāḥ samābhinnā ajaṃ sāmyaṃ viśāradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये यथोक्तं परमार्थतत्त्वं प्रतिपन्नास्त एवाकृपणा लोके कृपणा एवान्य इत्याह- वैशारद्यं तु वै नास्ति भेदे विचरतां सदा । भेदनिम्नाः पृथग्वादास् तस्मात् ते कृपणाः स्मृताः

ye yathoktaṃ paramārthatattvaṃ pratipannāsta evākṛpaṇā loke kṛpaṇā evānya ityāha- vaiśāradyaṃ tu vai nāsti bhede vicaratāṃ sadā / bhedanimnāḥ pṛthagvādās tasmāt te kṛpaṇāḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदिदं परमार्थतत्त्वममहात्मभिरपण्डितैर्वेदान्तबहिःष्ठैः क्षुद्रैरल्पप्रज्ञैरनवगाह्यमित्याह- अजे साम्ये तु ये केचिद् भविष्यन्ति सुनिश्चिताः । ते हि लोके महाज्ञानास् तच् च लोको न गाहते

yadidaṃ paramārthatattvamamahātmabhirapaṇḍitairvedāntabahiḥṣṭhaiḥ kṣudrairalpaprajñairanavagāhyamityāha- aje sāmye tu ye kecid bhaviṣyanti suniścitāḥ / te hi loke mahājñānās tac ca loko na gāhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं महाज्ञानत्वमित्याह- अजेष्व् अजम् असंक्रान्तं धर्मेषु ज्ञानम् इष्यते । यतो न क्रमते ज्ञानम् असङ्गं तेन कीर्तितम्

kathaṃ mahājñānatvamityāha- ajeṣv ajam asaṃkrāntaṃ dharmeṣu jñānam iṣyate / yato na kramate jñānam asaṅgaṃ tena kīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अणुमात्रे ऽपि वैधर्म्ये जायमाने ऽविपश्चितः । असङ्गता सदा नास्ति किमुतावरणच्युतिः

aṇumātre 'pi vaidharmye jāyamāne 'vipaścitaḥ / asaṅgatā sadā nāsti kimutāvaraṇacyutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषामावरणच्युतिर्नास्तीति ब्रुवतां स्वसिद्धान्ते ऽभ्युपगतं तर्हि धर्माणामावरणम् । नेत्युच्यते । अलब्धावरणाः सर्वे धर्माः प्रकृतिनिर्मलाः । आदौ बुद्धास् तथा मुक्ता बुध्यन्त इति नायकाः

teṣāmāvaraṇacyutirnāstīti bruvatāṃ svasiddhānte 'bhyupagataṃ tarhi dharmāṇāmāvaraṇam / netyucyate / alabdhāvaraṇāḥ sarve dharmāḥ prakṛtinirmalāḥ / ādau buddhās tathā muktā budhyanta iti nāyakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमते न हि बुद्धस्य ज्ञानं धर्मेषु तायिनः । सर्वे धर्मास् तथा ज्ञानं नैतद् बुद्धेन भाषितम्

kramate na hi buddhasya jñānaṃ dharmeṣu tāyinaḥ / sarve dharmās tathā jñānaṃ naitad buddhena bhāṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शास्त्रसमाप्तौ परमार्थतत्त्वस्तुत्यर्थं नमस्कार उच्यते- दुर्दर्शम् अतिगम्भीरम् अजं साम्यं विशारदम् । बुद्ध्वा पदम् अनानात्वं नमस्कुर्मो यथाबलम्

śāstrasamāptau paramārthatattvastutyarthaṃ namaskāra ucyate- durdarśam atigambhīram ajaṃ sāmyaṃ viśāradam / buddhvā padam anānātvaṃ namaskurmo yathābalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.