Matsya Purāṇa 154

महासने मुनिवरो निषसादातुलद्युतिः । यथार्हं चार्घ्यपाद्यं च शैलस्तस्मै न्यवेदयत्

mahāsane munivaro niṣasādātuladyutiḥ / yathārhaṃ cārghyapādyaṃ ca śailastasmai nyavedayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुनिस्तु प्रतिजग्राह तमर्घं विधिवत्तदा । गृहीतार्घं मुनिवरम् अपृच्छच्छ्लक्ष्णया गिरा

munistu pratijagrāha tamarghaṃ vidhivattadā / gṛhītārghaṃ munivaram apṛcchacchlakṣṇayā girā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुशलं तपसः शैलः शनैः फुल्लाननाम्बुजः । मुनिरप्यद्रिराजानम् अपृच्छत्कुशलं तदा

kuśalaṃ tapasaḥ śailaḥ śanaiḥ phullānanāmbujaḥ / munirapyadrirājānam apṛcchatkuśalaṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*नारद उवाच अहो ऽवतारिताः सर्वे संनिवेशे महागिरे । पृथुत्वं मनसा तुल्यं कन्दराणां तथाचल

*nārada uvāca aho 'vatāritāḥ sarve saṃniveśe mahāgire / pṛthutvaṃ manasā tulyaṃ kandarāṇāṃ tathācala

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुत्वं ते गुणौघानां स्थावरादतिरिच्यते । प्रसन्नता च तोयस्य मनसो ऽप्यधिका च ते

gurutvaṃ te guṇaughānāṃ sthāvarādatiricyate / prasannatā ca toyasya manaso 'pyadhikā ca te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न लक्षयामः शैलेन्द्र शिष्यते कन्दरोदरात् । न च लक्ष्मीस्तथा स्वर्गे कुत्राधिकतया स्थिता

na lakṣayāmaḥ śailendra śiṣyate kandarodarāt / na ca lakṣmīstathā svarge kutrādhikatayā sthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानातपोभिर्मुनिभिर् ज्वलनार्कसमप्रभैः । पावनैः पावितो नित्यं त्वत्कन्दरसमाश्रितैः

nānātapobhirmunibhir jvalanārkasamaprabhaiḥ / pāvanaiḥ pāvito nityaṃ tvatkandarasamāśritaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवमत्य विमानानि स्वर्गवासविरागिणः । पितुर्गृह इवासन्ना देवगन्धर्वकिंनराः

avamatya vimānāni svargavāsavirāgiṇaḥ / piturgṛha ivāsannā devagandharvakiṃnarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो धन्यो ऽसि शैलेन्द्र यस्य ते कन्दरं हरः । अध्यास्ते लोकनाथो ऽपि समाधानपरायणः

aho dhanyo 'si śailendra yasya te kandaraṃ haraḥ / adhyāste lokanātho 'pi samādhānaparāyaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तवति देवर्षौ नारदे सादरं गिरा । हिमशैलस्य महिषी मेना मुनिदिदृक्षया

ityuktavati devarṣau nārade sādaraṃ girā / himaśailasya mahiṣī menā munididṛkṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुयाता दुहित्रा तु स्वल्पालिपरिचारिका । लज्जाप्रणयनम्राङ्गी प्रविवेश निवेशनम्

anuyātā duhitrā tu svalpāliparicārikā / lajjāpraṇayanamrāṅgī praviveśa niveśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स्थितो मुनिवरः शैलेन सहितो वशी । दृष्ट्वा तु तेजसो राशिं मुनिं शैलप्रिया तदा

tatra sthito munivaraḥ śailena sahito vaśī / dṛṣṭvā tu tejaso rāśiṃ muniṃ śailapriyā tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ववन्दे गूढवदना पाणिपद्मकृताञ्जलिः । तां विलोक्य महाभागो महर्षिर् अमितद्युतिः

vavande gūḍhavadanā pāṇipadmakṛtāñjaliḥ / tāṃ vilokya mahābhāgo maharṣir amitadyutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आशीर्भिर् अमृतोद्गार-रूपाभिस्तां व्यवर्धयत् । ततो विस्मितचित्ता तु हिमवद्गिरिपुत्रिका

āśīrbhir amṛtodgāra-rūpābhistāṃ vyavardhayat / tato vismitacittā tu himavadgiriputrikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदैक्षन्नारदं देवी मुनिमद्भुतरूपिणम् । एहि वत्सेति चाप्युक्ता ऋषिणा स्निग्धया गिरा

udaikṣannāradaṃ devī munimadbhutarūpiṇam / ehi vatseti cāpyuktā ṛṣiṇā snigdhayā girā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्ठे गृहीत्वा पितरम् उत्सङ्गे समुपाविशत् । उवाच माता तां देवीम् अभिवन्दय पुत्रिके

kaṇṭhe gṛhītvā pitaram utsaṅge samupāviśat / uvāca mātā tāṃ devīm abhivandaya putrike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवन्तं ततो धन्यं पतिमाप्स्यसि संमतम् । इत्युक्ता तु ततो मात्रा वस्त्रान्तपिहितानना

bhagavantaṃ tato dhanyaṃ patimāpsyasi saṃmatam / ityuktā tu tato mātrā vastrāntapihitānanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंचित्कम्पितमूर्धा तु वाक्यं नोवाच किंचन । ततः पुनरुवाचेदं वाक्यं माता सुतां तदा

kiṃcitkampitamūrdhā tu vākyaṃ novāca kiṃcana / tataḥ punaruvācedaṃ vākyaṃ mātā sutāṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वत्से वन्दय देवर्षिं ततो दास्यामि ते शुभम् । रत्नक्रीडनकं रम्यं स्थापितं यच्चिरं मया

vatse vandaya devarṣiṃ tato dāsyāmi te śubham / ratnakrīḍanakaṃ ramyaṃ sthāpitaṃ yacciraṃ mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ता तु ततो वेगाद् उद्धृत्य चरणौ तदा । ववन्दे मूर्ध्नि संधाय करपङ्कजकुड्मलम्

ityuktā tu tato vegād uddhṛtya caraṇau tadā / vavande mūrdhni saṃdhāya karapaṅkajakuḍmalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृते तु वन्दने तस्या माता सखीमुखेन तु । चोदयामास शनकैस् तस्याः सौभाग्यशंसिनाम्

kṛte tu vandane tasyā mātā sakhīmukhena tu / codayāmāsa śanakais tasyāḥ saubhāgyaśaṃsinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरीरलक्षणानां तु विज्ञानाय तु कौतुकात् । स्त्रीस्वभावाद्यद्दुहितुश् चिन्तां हृदि समुद्वहन्

śarīralakṣaṇānāṃ tu vijñānāya tu kautukāt / strīsvabhāvādyadduhituś cintāṃ hṛdi samudvahan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञात्वा तदिङ्गितं शैलो महिष्या हृदयेन तु । अनुद्गीर्णो ऽक्षतिर्मेने रम्यमेतदुपस्थितम्

jñātvā tadiṅgitaṃ śailo mahiṣyā hṛdayena tu / anudgīrṇo 'kṣatirmene ramyametadupasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चोदितः शैलमहिषी-सख्या मुनिवरस्तदा । स्मिताननो महाभागो वाक्यं प्रोवाच नारदः

coditaḥ śailamahiṣī-sakhyā munivarastadā / smitānano mahābhāgo vākyaṃ provāca nāradaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न जातो ऽस्याः पतिर्भद्रे लक्षणैश्च विवर्जिता । उत्तानहस्ता सततं चरणैर्व्यभिचारिभिः । स्वछायया भविष्येयं किमन्यद्बहु भाष्यते

na jāto 'syāḥ patirbhadre lakṣaṇaiśca vivarjitā / uttānahastā satataṃ caraṇairvyabhicāribhiḥ / svachāyayā bhaviṣyeyaṃ kimanyadbahu bhāṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वैतत्संभ्रमाविष्टो ध्वस्तधैर्यो महाबलः । नारदं प्रत्युवाचाथ साश्रुकण्ठो महागिरिः

śrutvaitatsaṃbhramāviṣṭo dhvastadhairyo mahābalaḥ / nāradaṃ pratyuvācātha sāśrukaṇṭho mahāgiriḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*हिमवानुवाच संसारस्यातिदोषस्य दुर्विज्ञेया गतिर्यतः । सृष्ट्यां चावश्यभाविन्यां केनाप्यतिशयात्मना

*himavānuvāca saṃsārasyātidoṣasya durvijñeyā gatiryataḥ / sṛṣṭyāṃ cāvaśyabhāvinyāṃ kenāpyatiśayātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्त्रा प्रणीता मर्यादा स्थिता संसारिणामियम् । यो जायते हि यद्बीजो जनितुः स ह्यसार्थकः

kartrā praṇītā maryādā sthitā saṃsāriṇāmiyam / yo jāyate hi yadbījo janituḥ sa hyasārthakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनिता चापि जातस्य न कश्चिदिति यत्स्फुटम् । स्वकर्मणैव जायन्ते विविधा भूतजातयः

janitā cāpi jātasya na kaściditi yatsphuṭam / svakarmaṇaiva jāyante vividhā bhūtajātayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अण्डजो ह्यण्डजाज्जातः पुनर्जायेत मानवः । मानुषाच्च सरीसृप्यां मनुष्यत्वेन जायते

aṇḍajo hyaṇḍajājjātaḥ punarjāyeta mānavaḥ / mānuṣācca sarīsṛpyāṃ manuṣyatvena jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रापि जातौ श्रेष्ठायां धर्मस्योत्कर्षणेन तु । अपुत्रजन्मिनः शेषाः प्राणिनः समवस्थिताः

tatrāpi jātau śreṣṭhāyāṃ dharmasyotkarṣaṇena tu / aputrajanminaḥ śeṣāḥ prāṇinaḥ samavasthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनुजास्तत्र जायन्ते यतो न गृहधर्मिणः । क्रमेणाश्रमसंप्राप्तिर् ब्रह्मचारिव्रतादनु

manujāstatra jāyante yato na gṛhadharmiṇaḥ / krameṇāśramasaṃprāptir brahmacārivratādanu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य कर्तुर्नियोगेन संसारो येन वर्धितः । संसारस्य कुतो वृद्धिः सर्वे स्युर्यदतिग्रहाः

tasya karturniyogena saṃsāro yena vardhitaḥ / saṃsārasya kuto vṛddhiḥ sarve syuryadatigrahāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः कर्त्रा तु शास्त्रेषु सुतलाभः प्रशंसितः । प्राणिनां मोहनार्थाय नरकत्राणसंश्रयात्

ataḥ kartrā tu śāstreṣu sutalābhaḥ praśaṃsitaḥ / prāṇināṃ mohanārthāya narakatrāṇasaṃśrayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रिया विरहिता सृष्टिर् जन्तूनां नोपपद्यते । स्त्रीजातिस्तु प्रकृत्यैव कृपणा दैन्यभाषिणी । शास्त्रालोचनसामर्थ्यम् उज्झितं तासु वेधसा

striyā virahitā sṛṣṭir jantūnāṃ nopapadyate / strījātistu prakṛtyaiva kṛpaṇā dainyabhāṣiṇī / śāstrālocanasāmarthyam ujjhitaṃ tāsu vedhasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शास्त्रेषूक्तमसंदिग्धं बहुवारं महाफलम् । दशपुत्रसमा कन्या या न स्याच्छीलवर्जिता

śāstreṣūktamasaṃdigdhaṃ bahuvāraṃ mahāphalam / daśaputrasamā kanyā yā na syācchīlavarjitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाक्यमेतत्फलभ्रष्टं पुंसि ग्लानिकरं परम् । कन्या हि कृपणा शोच्या पितुर्दुःखविवर्धिनी

vākyametatphalabhraṣṭaṃ puṃsi glānikaraṃ param / kanyā hi kṛpaṇā śocyā piturduḥkhavivardhinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यापि स्यात्पूर्णसर्वाढ्या पतिपुत्रधनादिभिः । किं पुनर्दुर्भगा हीना पतिपुत्रधनादिभिः

yāpi syātpūrṇasarvāḍhyā patiputradhanādibhiḥ / kiṃ punardurbhagā hīnā patiputradhanādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं चोक्तवान्सुताया मे शरीरे दोषसंग्रहम् । अहो मुह्यामि शुष्यामि ग्लामि सीदामि नारद

tvaṃ coktavānsutāyā me śarīre doṣasaṃgraham / aho muhyāmi śuṣyāmi glāmi sīdāmi nārada

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयुक्तमथ वक्तव्यम् अप्राप्यमपि सांप्रतम् । अनुग्रहेण मे छिन्द्धि दुःखं कन्याश्रयं मुने

ayuktamatha vaktavyam aprāpyamapi sāṃpratam / anugraheṇa me chinddhi duḥkhaṃ kanyāśrayaṃ mune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिच्छिन्ने ऽप्यसंदिग्धे मनः परिभवाश्रयम् । तृष्णा मुष्णाति निष्णाता फललोभाश्रयाशुभा

paricchinne 'pyasaṃdigdhe manaḥ paribhavāśrayam / tṛṣṇā muṣṇāti niṣṇātā phalalobhāśrayāśubhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीणां हि परमं जन्म कुलानामुभयात्मनाम् । इहामुत्र सुखायोक्तं सत्पतिप्राप्तिसंज्ञितम्

strīṇāṃ hi paramaṃ janma kulānāmubhayātmanām / ihāmutra sukhāyoktaṃ satpatiprāptisaṃjñitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्लभः सत्पतिः स्त्रीणां विगुणो ऽपि पतिः किल । न प्राप्यते विना पुण्यैः पतिर्नार्या कदाचन

durlabhaḥ satpatiḥ strīṇāṃ viguṇo 'pi patiḥ kila / na prāpyate vinā puṇyaiḥ patirnāryā kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतो निःसाधनो धर्मः परिमाणोज्झिता रतिः । धनं जीवितपर्याप्तं पत्यौ नार्याः प्रतिष्ठितम्

yato niḥsādhano dharmaḥ parimāṇojjhitā ratiḥ / dhanaṃ jīvitaparyāptaṃ patyau nāryāḥ pratiṣṭhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्धनो दुर्भगो मूर्खः सर्वलक्षणवर्जितः । दैवतं परमं नार्याः पतिरुक्तः सदैव हि

nirdhano durbhago mūrkhaḥ sarvalakṣaṇavarjitaḥ / daivataṃ paramaṃ nāryāḥ patiruktaḥ sadaiva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वया चोक्तं हि देवर्षे न जातो ऽस्याः पतिः किल । एतद्दौर्भाग्यमतुलम् असंख्यं गुरु दुःसहम्

tvayā coktaṃ hi devarṣe na jāto 'syāḥ patiḥ kila / etaddaurbhāgyamatulam asaṃkhyaṃ guru duḥsaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चराचरे भूतसर्गे यदद्यापि च नो मुने । न स जात इति ब्रूषे तेन मे व्याकुलं मनः

carācare bhūtasarge yadadyāpi ca no mune / na sa jāta iti brūṣe tena me vyākulaṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनुष्यदेवजातीनां शुभाशुभनिवेदकम् । लक्षणं हस्तपादादौ विहितैर्लक्षणैः किल

manuṣyadevajātīnāṃ śubhāśubhanivedakam / lakṣaṇaṃ hastapādādau vihitairlakṣaṇaiḥ kila

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेयम् उत्तानहस्तेति त्वयोक्ता मुनिपुंगव । उत्तानहस्तता प्रोक्ता याचतामेव नित्यदा

seyam uttānahasteti tvayoktā munipuṃgava / uttānahastatā proktā yācatāmeva nityadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुभोदयानां धन्यानां न कदाचित्प्रयच्छताम् । स्वछाययास्याश्चरणौ त्वयोक्तौ व्यभिचारिणौ

śubhodayānāṃ dhanyānāṃ na kadācitprayacchatām / svachāyayāsyāścaraṇau tvayoktau vyabhicāriṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रापि श्रेयसां ह्याशा मुने न प्रतिभाति नः । शरीरलक्षणाश्चान्ये पृथक्फलनिवेदिनः

tatrāpi śreyasāṃ hyāśā mune na pratibhāti naḥ / śarīralakṣaṇāścānye pṛthakphalanivedinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौभाग्यधनपुत्रायुः पतिलाभानुशंसनम् । तैश्च सर्वैर्विहीनेयं त्वमात्थ मुनिपुंगव

saubhāgyadhanaputrāyuḥ patilābhānuśaṃsanam / taiśca sarvairvihīneyaṃ tvamāttha munipuṃgava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं मे सर्वं विजानासि सत्यवागसि चाप्यतः । मुह्यामि मुनिशार्दूल हृदयं दीर्यतीव मे

tvaṃ me sarvaṃ vijānāsi satyavāgasi cāpyataḥ / muhyāmi muniśārdūla hṛdayaṃ dīryatīva me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा विरतः शैलो महादुःखविचारणात् । श्रुत्वैतदखिलं तस्माच् छैलराजमुखाम्बुजात् । स्मितपूर्वमुवाचेदं नारदो देवचोदितः

ityuktvā virataḥ śailo mahāduḥkhavicāraṇāt / śrutvaitadakhilaṃ tasmāc chailarājamukhāmbujāt / smitapūrvamuvācedaṃ nārado devacoditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*नारद उवाच हर्षस्थाने ऽपि महति त्वया दुःखं निरूप्यते । अपरिच्छिन्नवाक्यार्थे मोहं यासि महागिरे

*nārada uvāca harṣasthāne 'pi mahati tvayā duḥkhaṃ nirūpyate / aparicchinnavākyārthe mohaṃ yāsi mahāgire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमां शृणु गिरं मत्तो रहस्यपरिनिष्ठिताम् । समाहितो महाशैल मयोक्तस्य विचारणे

imāṃ śṛṇu giraṃ matto rahasyapariniṣṭhitām / samāhito mahāśaila mayoktasya vicāraṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न जातो ऽस्याः पतिर्देव्या यन्मयोक्तं हिमाचल । न स जातो महादेवो भूतभव्यभवोद्भवः । शरण्यः शाश्वतः शास्ता शंकरः परमेश्वरः

na jāto 'syāḥ patirdevyā yanmayoktaṃ himācala / na sa jāto mahādevo bhūtabhavyabhavodbhavaḥ / śaraṇyaḥ śāśvataḥ śāstā śaṃkaraḥ parameśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मविष्ण्विन्द्रमुनयो जन्ममृत्युजरार्दिताः । तस्यैते परमेशस्य सर्वे क्रीडनका गिरे

brahmaviṣṇvindramunayo janmamṛtyujarārditāḥ / tasyaite parameśasya sarve krīḍanakā gire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आस्ते ब्रह्मा तदिच्छातः सम्भूतो भुवनप्रभुः । विष्णुर्युगे युगे जातो नानाजातिर्महातनुः

āste brahmā tadicchātaḥ sambhūto bhuvanaprabhuḥ / viṣṇuryuge yuge jāto nānājātirmahātanuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्यसे मायया जातं विष्णुं चापि युगे युगे । आत्मनो न विनाशो ऽस्ति स्थावरान्ते ऽपि भूधर

manyase māyayā jātaṃ viṣṇuṃ cāpi yuge yuge / ātmano na vināśo 'sti sthāvarānte 'pi bhūdhara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसारे जायमानस्य भ्रियमाणस्य देहिनः । नश्यते देह एवात्र नात्मनो नाश उच्यते

saṃsāre jāyamānasya bhriyamāṇasya dehinaḥ / naśyate deha evātra nātmano nāśa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मादिस्थावरान्तो ऽयं संसारो यः प्रकीर्तितः । स जन्ममृत्युदुःखार्तो ह्य् अवशः परिवर्तते

brahmādisthāvarānto 'yaṃ saṃsāro yaḥ prakīrtitaḥ / sa janmamṛtyuduḥkhārto hy avaśaḥ parivartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महादेवो ऽचलः स्थाणुर् न जातो जनको ऽजरः । भविष्यति पतिः सो ऽस्या जगन्नाथो निरामयः

mahādevo 'calaḥ sthāṇur na jāto janako 'jaraḥ / bhaviṣyati patiḥ so 'syā jagannātho nirāmayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदुक्तं च मया देवी लक्षणैर्वर्जिता तव । शृणु तस्यापि वाक्यस्य सम्यक्त्वेन विचारणम्

yaduktaṃ ca mayā devī lakṣaṇairvarjitā tava / śṛṇu tasyāpi vākyasya samyaktvena vicāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्षणं दैविको ह्यङ्कः शरीरावयवाश्रयः । सर्वायुर्धनसौभाग्य-परिमाणप्रकाशकः

lakṣaṇaṃ daiviko hyaṅkaḥ śarīrāvayavāśrayaḥ / sarvāyurdhanasaubhāgya-parimāṇaprakāśakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तस्याप्रमेयस्य सौभाग्यस्यास्य भूधर । नैवाङ्को लक्षणाकारः शरीरे संविधीयते

anantasyāprameyasya saubhāgyasyāsya bhūdhara / naivāṅko lakṣaṇākāraḥ śarīre saṃvidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो ऽस्या लक्षणं गात्रे शैल नास्ति महामते । यथाहमुक्तवानस्या ह्य् उत्तानकरतां सदा

ato 'syā lakṣaṇaṃ gātre śaila nāsti mahāmate / yathāhamuktavānasyā hy uttānakaratāṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तानो वरदः पाणिर् एष देव्याः सदैव तु । सुरासुरमुनिव्रात-वरदेयं भविष्यति

uttāno varadaḥ pāṇir eṣa devyāḥ sadaiva tu / surāsuramunivrāta-varadeyaṃ bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा प्रोक्तं तदा पादौ स्वच्छायाव्यभिचारिणौ । अस्याः शृणु ममात्रापि वाग्युक्तिं शैलसत्तम

yathā proktaṃ tadā pādau svacchāyāvyabhicāriṇau / asyāḥ śṛṇu mamātrāpi vāgyuktiṃ śailasattama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चरणौ पद्मसंकाशाव् अस्याः स्वच्छनखोज्ज्वलौ । सुरासुराणां नमतां किरीटमणिकान्तिभिः

caraṇau padmasaṃkāśāv asyāḥ svacchanakhojjvalau / surāsurāṇāṃ namatāṃ kirīṭamaṇikāntibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचित्रवर्णैर्भासन्तौ स्वच्छायाप्रतिबिम्बितौ । भार्या जगद्गुरोर्ह्येषा वृषाङ्कस्य महीधर

vicitravarṇairbhāsantau svacchāyāpratibimbitau / bhāryā jagadgurorhyeṣā vṛṣāṅkasya mahīdhara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जननी लोकधर्मस्य सम्भूता भूतभावनी । शिवेयं पावनायैव त्वत्क्षेत्रे पावकद्युतिः

jananī lokadharmasya sambhūtā bhūtabhāvanī / śiveyaṃ pāvanāyaiva tvatkṣetre pāvakadyutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यथा शीघ्रमेवैषां योगं यायात्पिनाकिना । तथा विधेयं विधिवत् त्वया शैलेन्द्रसत्तम । अत्यन्तं हि महत्कार्यं देवानां हिमभूधर

tadyathā śīghramevaiṣāṃ yogaṃ yāyātpinākinā / tathā vidheyaṃ vidhivat tvayā śailendrasattama / atyantaṃ hi mahatkāryaṃ devānāṃ himabhūdhara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*सूत उवाच एवं श्रुत्वा तु शैलेन्द्रो नारदात्सर्वमेव हि । आत्मानं स पुनर्जातं मेने मेनापतिस्तदा

*sūta uvāca evaṃ śrutvā tu śailendro nāradātsarvameva hi / ātmānaṃ sa punarjātaṃ mene menāpatistadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमस्कृत्य वृषाङ्काय तदा देवाय धीमते । उवाच सो ऽपि संहृष्टो नारदं तु हिमाचलः

namaskṛtya vṛṣāṅkāya tadā devāya dhīmate / uvāca so 'pi saṃhṛṣṭo nāradaṃ tu himācalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*हिमवानुवाच दुस्तरान्नरकाद्घोराद् उद्धृतो ऽस्मि त्वया मुने । पातालादहमुद्धृत्य सप्तलोकाधिपः कृतः

*himavānuvāca dustarānnarakādghorād uddhṛto 'smi tvayā mune / pātālādahamuddhṛtya saptalokādhipaḥ kṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिमाचलो ऽस्मि विख्यातस् त्वया मुनिवराधुना । हिमाचले ऽचलगुणां प्रापितो ऽस्मि समुन्नतिम्

himācalo 'smi vikhyātas tvayā munivarādhunā / himācale 'calaguṇāṃ prāpito 'smi samunnatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनन्ददिवसाहारि हृदयं मे ऽधुना मुने । नाध्यवस्यति कृत्यानां प्रविभागविचारणम् । यदि वाचामधीशः स्यां त्वद्गुणानां विचारणे

ānandadivasāhāri hṛdayaṃ me 'dhunā mune / nādhyavasyati kṛtyānāṃ pravibhāgavicāraṇam / yadi vācāmadhīśaḥ syāṃ tvadguṇānāṃ vicāraṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवद्विधानां नियतम् अमोघं दर्शनं मुने । तवास्मान्प्रति चापल्यं व्यक्तं मम महामुने

bhavadvidhānāṃ niyatam amoghaṃ darśanaṃ mune / tavāsmānprati cāpalyaṃ vyaktaṃ mama mahāmune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवद्भिरेव कृत्यो ऽहं निवासायात्मरूपिणाम् । मुनीनां देवतानां च स्वयंकर्तापि कल्मषम्

bhavadbhireva kṛtyo 'haṃ nivāsāyātmarūpiṇām / munīnāṃ devatānāṃ ca svayaṃkartāpi kalmaṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि वस्तुन्येकस्मिन्न् आज्ञा मे सम्प्रदीयताम् । इत्युक्तवति शैलेन्द्रे स तदा हर्षनिर्भरे

tathāpi vastunyekasminn ājñā me sampradīyatām / ityuktavati śailendre sa tadā harṣanirbhare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च नारदो वाक्यं कृतं सर्वमिति प्रभो । सुरकार्ये य एवार्थस् तवापि सुमहत्तरः

tathā ca nārado vākyaṃ kṛtaṃ sarvamiti prabho / surakārye ya evārthas tavāpi sumahattaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा नारदः शीघ्रं जगाम त्रिदिवं प्रति । स गत्वा शक्रभवनम् अमरेशं ददर्श ह

ityuktvā nāradaḥ śīghraṃ jagāma tridivaṃ prati / sa gatvā śakrabhavanam amareśaṃ dadarśa ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽभिरूपे स मुनिर् उपविष्टो महासने । पृष्टः शक्रेण प्रोवाच हिमजासंश्रयां कथाम्

tato 'bhirūpe sa munir upaviṣṭo mahāsane / pṛṣṭaḥ śakreṇa provāca himajāsaṃśrayāṃ kathām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*नारद उवाच समूह्य यत्तु कर्तव्यं तन्मया कृतमेव हि । किं तु पञ्चशरस्यैव समयो ऽयमुपस्थितः

*nārada uvāca samūhya yattu kartavyaṃ tanmayā kṛtameva hi / kiṃ tu pañcaśarasyaiva samayo 'yamupasthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तो देवराजस्तु मुनिना कार्यदर्शिना । चूताङ्कुरास्त्रं सस्मार भगवान्पाकशासनः

ityukto devarājastu muninā kāryadarśinā / cūtāṅkurāstraṃ sasmāra bhagavānpākaśāsanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्मृतस्तु तदा क्षिप्रं सहस्राक्षेण धीमता । उपतस्थे रतियुतः सविलासो झषध्वजः । प्रादुर्भूतं तु तं दृष्ट्वा शक्रः प्रोवाच सादरम्

saṃsmṛtastu tadā kṣipraṃ sahasrākṣeṇa dhīmatā / upatasthe ratiyutaḥ savilāso jhaṣadhvajaḥ / prādurbhūtaṃ tu taṃ dṛṣṭvā śakraḥ provāca sādaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*शक्र उवाच उपदेशेन बहुना किं त्वां प्रति वदे प्रियम् । मनोभवो ऽसि तेन त्वं वेत्सि भूतमनोगतम्

*śakra uvāca upadeśena bahunā kiṃ tvāṃ prati vade priyam / manobhavo 'si tena tvaṃ vetsi bhūtamanogatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यथार्थकमेव त्वं कुरु नाकसदां प्रियम् । शंकरं योजय क्षिप्रं गिरिपुत्र्या मनोभव । संयुतो मधुना चैव ऋतुराजेन दुर्जय

tadyathārthakameva tvaṃ kuru nākasadāṃ priyam / śaṃkaraṃ yojaya kṣipraṃ giriputryā manobhava / saṃyuto madhunā caiva ṛturājena durjaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तो मदनस्तेन शक्रेण स्वार्थसिद्धये । प्रोवाच पञ्चबाणो ऽथ वाक्यं भीतः शतक्रतुम्

ityukto madanastena śakreṇa svārthasiddhaye / provāca pañcabāṇo 'tha vākyaṃ bhītaḥ śatakratum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*काम उवाच अनया देवसामग्र्या मुनिदानवभीमया । दुःसाध्यः शंकरो देवः किं न वेत्सि जगत्प्रभो

*kāma uvāca anayā devasāmagryā munidānavabhīmayā / duḥsādhyaḥ śaṃkaro devaḥ kiṃ na vetsi jagatprabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य देवस्य वेत्थ त्वं कारणं तु यदव्ययम् । प्रायः प्रसादः कोपो ऽपि सर्वो हि महतां महान्

tasya devasya vettha tvaṃ kāraṇaṃ tu yadavyayam / prāyaḥ prasādaḥ kopo 'pi sarvo hi mahatāṃ mahān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वोपभोगसारा हि सुन्दर्यः स्वर्गसंभवाः । अध्याश्रितं च यत्सौख्यं भवता नष्टचेष्टितम्

sarvopabhogasārā hi sundaryaḥ svargasaṃbhavāḥ / adhyāśritaṃ ca yatsaukhyaṃ bhavatā naṣṭaceṣṭitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादादथ विभ्रश्येद् ईशं प्रति विचिन्त्यताम् । प्रागेव चेह दृश्यन्ते भूतानां कार्यसंभवाः

pramādādatha vibhraśyed īśaṃ prati vicintyatām / prāgeva ceha dṛśyante bhūtānāṃ kāryasaṃbhavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषं काङ्क्षतां शक्र सामान्याद्भ्रंशनं फलम् । श्रुत्वैतद्वचनं शक्रस् तमुवाचामरैर्युतः

viśeṣaṃ kāṅkṣatāṃ śakra sāmānyādbhraṃśanaṃ phalam / śrutvaitadvacanaṃ śakras tamuvācāmarairyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*शक्र उवाच वयं प्रमाणास्ते ह्यत्र रतिकान्त न संशयः । संदेशेन विना शक्तिर् अपकारस्य नेष्यते । कस्यचिच् च क्वचिद्दृष्टं सामर्थ्यं न तु सर्वतः

*śakra uvāca vayaṃ pramāṇāste hyatra ratikānta na saṃśayaḥ / saṃdeśena vinā śaktir apakārasya neṣyate / kasyacic ca kvaciddṛṣṭaṃ sāmarthyaṃ na tu sarvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तः प्रययौ कामः सखायं मधुमाश्रितः । रतियुक्तो जगामाशु प्रस्थं तु हिमभूभृतः

ityuktaḥ prayayau kāmaḥ sakhāyaṃ madhumāśritaḥ / ratiyukto jagāmāśu prasthaṃ tu himabhūbhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तु तत्राकरोच्चिन्तां कार्यस्योपायपूर्विकाम् । महार्था ये हि निष्कम्पा मनस्तेषां सुदुर्जयम्

sa tu tatrākaroccintāṃ kāryasyopāyapūrvikām / mahārthā ye hi niṣkampā manasteṣāṃ sudurjayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदादावेव संक्षोभ्य नियतं सुजयो भवेत् । संसिद्धिं प्राप्नुयुश्चैव पूर्वं संशोध्य मानसम्

tadādāveva saṃkṣobhya niyataṃ sujayo bhavet / saṃsiddhiṃ prāpnuyuścaiva pūrvaṃ saṃśodhya mānasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं च विविधैर्भावैर् द्वेषानुगमनं विना । क्रोधः क्रूरतरासङ्गाद् भीषणेर्ष्यां महासखीम्

kathaṃ ca vividhairbhāvair dveṣānugamanaṃ vinā / krodhaḥ krūratarāsaṅgād bhīṣaṇerṣyāṃ mahāsakhīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चापल्यमूर्ध्नि विध्वस्त-धैर्याधारां महाबलाम् । तामस्य विनियोक्ष्यामि मनसो विकृतिं पराम्

cāpalyamūrdhni vidhvasta-dhairyādhārāṃ mahābalām / tāmasya viniyokṣyāmi manaso vikṛtiṃ parām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिधाय धैर्यद्वाराणि संतोषमपकृष्य च । अवगन्तुं हि मां तत्र न कश्चिदतिपण्डितः

pidhāya dhairyadvārāṇi saṃtoṣamapakṛṣya ca / avagantuṃ hi māṃ tatra na kaścidatipaṇḍitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पमात्रावस्थाने वैरूप्यं मनसो भवेत् । पश्चान्मूलक्रियारम्भ-गम्भीरावर्तदुस्तरः

vikalpamātrāvasthāne vairūpyaṃ manaso bhavet / paścānmūlakriyārambha-gambhīrāvartadustaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिष्यामि हरस्याहं तपस्तस्य स्थिरात्मनः । इन्द्रियग्राममावृत्य रम्यसाधनसंविधिः

hariṣyāmi harasyāhaṃ tapastasya sthirātmanaḥ / indriyagrāmamāvṛtya ramyasādhanasaṃvidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्तयित्वेति मदनो भूतभर्तुस्तदाश्रमम् । जगाम जगतीसारं सरलद्रुमवेदिकम्

cintayitveti madano bhūtabhartustadāśramam / jagāma jagatīsāraṃ saraladrumavedikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शान्तसत्त्वसमाकीर्णम् अचलप्राणिसंकुलम् । नानापुष्पलताजालं गगनस्थगणेश्वरम्

śāntasattvasamākīrṇam acalaprāṇisaṃkulam / nānāpuṣpalatājālaṃ gaganasthagaṇeśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्व्यग्रवृषभाध्युष्ट-नीलशाद्वलसानुकम् । तत्रापश्यत्त्रिनेत्रस्य रम्यं कंचिद्द्वितीयकम्

nirvyagravṛṣabhādhyuṣṭa-nīlaśādvalasānukam / tatrāpaśyattrinetrasya ramyaṃ kaṃciddvitīyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीरकं लोकवीरेशम् ईशानसदृशद्युतिम् । यक्षकुङ्कुमकिञ्जल्क-पुञ्जपिङ्गजटासटम्

vīrakaṃ lokavīreśam īśānasadṛśadyutim / yakṣakuṅkumakiñjalka-puñjapiṅgajaṭāsaṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेत्रपाणिनम् अव्यग्रम् उग्रभोगीन्द्रभूषणम् । ततो निमीलितोन्निद्र-पद्मपत्राभलोचनम्

vetrapāṇinam avyagram ugrabhogīndrabhūṣaṇam / tato nimīlitonnidra-padmapatrābhalocanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रेक्षमाणमृजुस्थानं नासिकाग्रं सुलोचनैः । श्रवस्तरससिंहेन्द्र-चर्मलम्बोत्तरीयकम्

prekṣamāṇamṛjusthānaṃ nāsikāgraṃ sulocanaiḥ / śravastarasasiṃhendra-carmalambottarīyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रवणाहिफलन्मुक्त-निःश्वासानलपिङ्गलम् । प्रेङ्खत्कपालपर्यन्त-तुम्बिलम्बिजटाचयम्

śravaṇāhiphalanmukta-niḥśvāsānalapiṅgalam / preṅkhatkapālaparyanta-tumbilambijaṭācayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतवासुकिपर्यङ्क-नाभिमूलनिवेशितम् । ब्रह्माञ्जलिस्थपुच्छाग्र-निबद्धोरगभूषणम्

kṛtavāsukiparyaṅka-nābhimūlaniveśitam / brahmāñjalisthapucchāgra-nibaddhoragabhūṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददर्श शंकरं कामः क्रमप्राप्तान्तिकं शनैः । ततो भ्रमरझङ्कार-मालम्बिद्रुमसानुकम्

dadarśa śaṃkaraṃ kāmaḥ kramaprāptāntikaṃ śanaiḥ / tato bhramarajhaṅkāra-mālambidrumasānukam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविष्टः कर्णरन्ध्रेण भवस्य मदनो मनः । शंकरस्तमथाकर्ण्य मधुरं मदनाश्रयम्

praviṣṭaḥ karṇarandhreṇa bhavasya madano manaḥ / śaṃkarastamathākarṇya madhuraṃ madanāśrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सस्मार दक्षदुहितारं दयितां रक्तमानसः । ततः सा तस्य शनकैस् तिरोभूयातिनिर्मला

sasmāra dakṣaduhitāraṃ dayitāṃ raktamānasaḥ / tataḥ sā tasya śanakais tirobhūyātinirmalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाधिभावना तस्थौ लक्ष्यप्रत्यक्षरूपिणी । ततस्तन्मयतां यातः प्रत्यूहापिहिताशयः

samādhibhāvanā tasthau lakṣyapratyakṣarūpiṇī / tatastanmayatāṃ yātaḥ pratyūhāpihitāśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वशित्वेन बुबोधेशो विकृतिं मदनात्मिकाम् । ईषत्कोपसमाविष्टो धैर्यमालम्ब्य धूर्जटिः

vaśitvena bubodheśo vikṛtiṃ madanātmikām / īṣatkopasamāviṣṭo dhairyamālambya dhūrjaṭiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरासे मदनस्थित्या योगमायासमाव्रतः । स तया माययाविष्टो जज्वाल मदनस्ततः

nirāse madanasthityā yogamāyāsamāvrataḥ / sa tayā māyayāviṣṭo jajvāla madanastataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इच्छाशरीरो दुर्जेयो रोषदोषमहाश्रयः । हृदयान्निर्गतः सो ऽथ वासनाव्यसनात्मकः

icchāśarīro durjeyo roṣadoṣamahāśrayaḥ / hṛdayānnirgataḥ so 'tha vāsanāvyasanātmakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहिःस्थलं समालम्ब्य ह्य् उपतस्थौ झषध्वजः । अनुयातो ऽथ हृद्येन मित्रेण मधुना सह

bahiḥsthalaṃ samālambya hy upatasthau jhaṣadhvajaḥ / anuyāto 'tha hṛdyena mitreṇa madhunā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.