अत्र भाष्यकारेण लोके येष्व् अर्थेषु प्रसिद्धानि पदानि तानि सति सम्भवे तदर्थान्य् एव सूत्रेष्व् इत्य् अवगन्तव्यम् इति प्रवृत्तिर् उपदर्शिता। तथा नाध्याहारादिभिर् इत्यादिना निवृत्तिः। तद् इह प्रवृत्तिनिवृत्ती तावत् स्वरूपतो दर्शिते। प्रवृत्तिपुरस्सरी च निवृत्तिः। तथा प्रसिद्धानि पदानीति १,११ पदान्य् अग्रे ऽभिधाय तदर्थान्य् एव सूत्रेष्व् इति पश्चात् सूत्राणि दर्शितानि। तद् इह सर्वत्र वार्त्तिककारः पदविन्यासविशेषेण तात्पर्यम् आह -- प्रवृत्तिर् इति। प्रवृत्तिनिवृत्ती शब्दौ प्रयुञ्जानो द्विधैव प्रवृत्तिनिवृत्तिभ्यां सूत्राणि प्रवर्तन्त इति भाष्यकृतोक्तम् इति दर्शयति। तयोश् च क्रमविशेषेण भाष्यकारस्यापि प्रवृत्तिपूर्विका निवृत्तिर् व्युत्पाद्येति दर्शयति। तथा पदसूत्रयोः पौर्वापर्यविवक्षया भाष्यकारस्यापि पदार्थपूर्वको वाक्यार्थो ऽभिमत इति[१६]सूचयति। तद् अयम् अर्थः -- येयं प्रसिद्धार्थग्रहणं कर्तव्यम् इति प्रवृत्तिः, सा तेषु पदेषु प्रसिद्धार्थो ग्रहीतव्य इति यावत्। या च वाक्यदोषाणाम् अध्याहारादीना निवृत्तिः, सा सूत्रेषु नैषाम् अध्याहारादिभिर् अर्थव[१७]र्णनं कार्यम् इति। अत्र भाष्यं सति सम्भव इति। तस्यार्थम् आह -- वेदवाक्याविरुद्धेष्व् इति। वेदवाक्याविरुद्धेषु पदेषु सूत्रेषु च प्रसिद्धार्थग्रहणप्रवृत्तिर् अध्याहारादिनिवृत्तिश् च, न तु सर्वेषु विरुद्धेष्व् अपि केषुचित् पदेषु सूत्रेषु च। तत्र विपरीते प्रवृत्तिनिवृत्ती। तद् इदं सति सम्भव इत्य् अनेनोक्तम्। एवं[१८]वेदाविरोधसम्भवे कार्यम् इदं नान्यथेति
atra bhāṣyakāreṇa loke yeṣv artheṣu prasiddhāni padāni tāni sati sambhave tadarthāny eva sūtreṣv ity avagantavyam iti pravṛttir upadarśitā. tathā nādhyāhārādibhir ityādinā nivṛttiḥ. tad iha pravṛttinivṛttī tāvat svarūpato darśite. pravṛttipurassarī ca nivṛttiḥ. tathā prasiddhāni padānīti 1,11 padāny agre 'bhidhāya tadarthāny eva sūtreṣv iti paścāt sūtrāṇi darśitāni. tad iha sarvatra vārttikakāraḥ padavinyāsaviśeṣeṇa tātparyam āha -- pravṛttir iti. pravṛttinivṛttī śabdau prayuñjāno dvidhaiva pravṛttinivṛttibhyāṃ sūtrāṇi pravartanta iti bhāṣyakṛtoktam iti darśayati. tayoś ca kramaviśeṣeṇa bhāṣyakārasyāpi pravṛttipūrvikā nivṛttir vyutpādyeti darśayati. tathā padasūtrayoḥ paurvāparyavivakṣayā bhāṣyakārasyāpi padārthapūrvako vākyārtho 'bhimata iti[16]sūcayati. tad ayam arthaḥ -- yeyaṃ prasiddhārthagrahaṇaṃ kartavyam iti pravṛttiḥ, sā teṣu padeṣu prasiddhārtho grahītavya iti yāvat. yā ca vākyadoṣāṇām adhyāhārādīnā nivṛttiḥ, sā sūtreṣu naiṣām adhyāhārādibhir arthava[17]rṇanaṃ kāryam iti. atra bhāṣyaṃ sati sambhava iti. tasyārtham āha -- vedavākyāviruddheṣv iti. vedavākyāviruddheṣu padeṣu sūtreṣu ca prasiddhārthagrahaṇapravṛttir adhyāhārādinivṛttiś ca, na tu sarveṣu viruddheṣv api keṣucit padeṣu sūtreṣu ca. tatra viparīte pravṛttinivṛttī. tad idaṃ sati sambhava ity anenoktam. evaṃ[18]vedāvirodhasambhave kāryam idaṃ nānyatheti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.