एवं तावद् यद् उक्तं सत्य् अपि द्व्यात्मकत्वे न द्व्यात्मकं गृह्यत इति, तन् निराकृतम्। इदानीं द्व्याकारम् एव ज्ञानं गृह्यत इति यद् बौद्धैर् उक्तं तद् दूषयितुम् उपन्यस्यति -- उत्तरोत्तरेति। एवं हि बौद्धा मन्यन्त -- स्वसंवेद्यैज्ञानस्य द्विरूपता। तद् धि जानामि घटम् इत्य् एवोत्पद्यते। तत्र जानामीति २,१४४ ग्राहकांशः। घटम् इति च ग्राह्यांशः। तद् एवं स्वसंवेद्ये ऽपि ज्ञानस्य द्विरूपत्वे यो नाम मूढो न सम्प्रतिपद्यते, तत्प्रतिबोधनार्थम् उत्तरोत्तरविज्ञानविशेषनिर्देशो बौद्धैर् अभिमतः। एवं हि निर्दिशन्ति घटज्ञानं जानामीति। तद् इह पूर्वेण विषयाकारेण ग्राहकाकारेण च रूषितो द्वितीयज्ञानस्य ग्राहकाकारः प्रचितो निर्भासते। तदाद्यस्य द्विरूपत्वे घटते। त्व् आद्यं ग्राह्याकारमात्रं वा ग्राहकाकारमात्रं वा भवेत्, ततो द्वितीयाद्य् अपि तद्गोचरं तदाकारम् एव भवेत्। तत्राद्यस्य ग्राह्यमात्रत्वे द्वितीयम् अपि ज्ञानं घट इत्य् एवोत्पद्यते। तत्र शब्दत्रयेण निर्देशो नोपपद्येत घटज्ञानं जानामीति। न ह्य् अनातुराणाम् अनर्थको नाम निर्देशो भवति। एवं च तृतीयादिज्ञानेषु चतुष्टयादिभिर् निर्देशो दर्शयितव्यः। तस्माद् उत्तरोत्तरज्ञानविशेषाद् अवगम्यते अस्ति ग्राहकाकारसंवित्तिर् अपीति। यद् अपि चेदम् अपरं द्व्याकारवेदने कारणम् उक्तं - स्मृतेर् उत्तरकालं च न ह्य् असाव् अविभावितः । इति। यथा खल्व् अयं स घट इति ग्राह्यं स्मरति, एवं घटज्ञानम् अज्ञासिषम् इति जानातिवाच्यं ग्राहकांशम् अपि। न चानवगतपूर्वार्थविषया स्मृतिः सम्भवतीति पूर्वानुभवप्रतिबन्धात् स्मरणाद् आनुमानिकी पूर्वं ग्राहकाकारसंवित्तिः कल्प्यत इत्य् आह -- स्मरणाद् इति
evaṃ tāvad yad uktaṃ saty api dvyātmakatve na dvyātmakaṃ gṛhyata iti, tan nirākṛtam. idānīṃ dvyākāram eva jñānaṃ gṛhyata iti yad bauddhair uktaṃ tad dūṣayitum upanyasyati -- uttarottareti. evaṃ hi bauddhā manyanta -- svasaṃvedyaijñānasya dvirūpatā. tad dhi jānāmi ghaṭam ity evotpadyate. tatra jānāmīti 2,144 grāhakāṃśaḥ. ghaṭam iti ca grāhyāṃśaḥ. tad evaṃ svasaṃvedye 'pi jñānasya dvirūpatve yo nāma mūḍho na sampratipadyate, tatpratibodhanārtham uttarottaravijñānaviśeṣanirdeśo bauddhair abhimataḥ. evaṃ hi nirdiśanti ghaṭajñānaṃ jānāmīti. tad iha pūrveṇa viṣayākāreṇa grāhakākāreṇa ca rūṣito dvitīyajñānasya grāhakākāraḥ pracito nirbhāsate. tadādyasya dvirūpatve ghaṭate. tv ādyaṃ grāhyākāramātraṃ vā grāhakākāramātraṃ vā bhavet, tato dvitīyādy api tadgocaraṃ tadākāram eva bhavet. tatrādyasya grāhyamātratve dvitīyam api jñānaṃ ghaṭa ity evotpadyate. tatra śabdatrayeṇa nirdeśo nopapadyeta ghaṭajñānaṃ jānāmīti. na hy anāturāṇām anarthako nāma nirdeśo bhavati. evaṃ ca tṛtīyādijñāneṣu catuṣṭayādibhir nirdeśo darśayitavyaḥ. tasmād uttarottarajñānaviśeṣād avagamyate asti grāhakākārasaṃvittir apīti. yad api cedam aparaṃ dvyākāravedane kāraṇam uktaṃ - smṛter uttarakālaṃ ca na hy asāv avibhāvitaḥ | iti. yathā khalv ayaṃ sa ghaṭa iti grāhyaṃ smarati, evaṃ ghaṭajñānam ajñāsiṣam iti jānātivācyaṃ grāhakāṃśam api. na cānavagatapūrvārthaviṣayā smṛtiḥ sambhavatīti pūrvānubhavapratibandhāt smaraṇād ānumānikī pūrvaṃ grāhakākārasaṃvittiḥ kalpyata ity āha -- smaraṇād iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.