आकारप्रचये तावत् परिहारम् आह -- नेति। अयम् अर्थः -- नोत्तरोत्तरविज्ञानेषु प्रचयान्विता आकारा दृश्यन्ते, नीलाद्याकारमात्रप्रतिभानात्। सर्वदा हि नो विषय एवेदम् इति बहिर् निर्भासते। कदाचिद् एव तूद्भूतजिज्ञासस्यानाकारज्ञानप्रतिभानम् इति वर्णितमसकृत्। अतो न ज्ञानारूढम् आकारद्वयं दृश्यत इति संवित्प्रमाणकम् अहं नीलम् इत्य् अनवगतेः। कस् तर्हि घटं जानामीति जानात्यर्थः। नावश्यं विषयबोधेषु जानातिः प्रवर्तते। घटो ऽयम् इत्य् एव प्रतीतेः। यदा तु ज्ञानम् एव जिज्ञासितं भवति तदार्थस्य ज्ञाततावशेन ज्ञानम् अपि प्रतीयेत। तत्र चायं जानातिप्रयोगः। न वैतावता ज्ञानम् एव द्व्याकारं भवति, विदिते बहिर्विषयाकारे पृथग् एवेदम् अनाकारज्ञानम् इति। यद्य् अनाकारस्यैव ज्ञानस्य संवेदनं, कथन् तर्हि नीलाकारं पीताकारं ज्ञानम् इति व्यपदेशो ऽत आह -- विषयेति। अयम् अभिप्रायः -- न तावज् ज्ञानम् आकारवत्तया दृश्यते, बहिराकारत्ववेदनाद् इत्य् उक्तम्। यस् तु नीलाकारं ज्ञानम् इति व्यपदेशः, न तेनाकारवत्ता ज्ञानस्य सिध्यति। विषयो हि नीलादिव्यपदेशभाजनम्। तद्व्यपदेशेनैव च ज्ञानं व्यपदिश्यते न तु तन्नीलम्। २,१४६ कस्य हेतोः परव्यपदेशेन व्यपदिश्यत इति चेद्, न। तं विना व्यपदेष्टुम् अशक्यत्वात्। न हि तद्व्यपदेशम् अन्तरेण निरूपयितुं शक्यम् ईदृशं नामेदं ज्ञानम् इति, स्वयम् अनाकारत्वात् संविदाम् इति
ākārapracaye tāvat parihāram āha -- neti. ayam arthaḥ -- nottarottaravijñāneṣu pracayānvitā ākārā dṛśyante, nīlādyākāramātrapratibhānāt. sarvadā hi no viṣaya evedam iti bahir nirbhāsate. kadācid eva tūdbhūtajijñāsasyānākārajñānapratibhānam iti varṇitamasakṛt. ato na jñānārūḍham ākāradvayaṃ dṛśyata iti saṃvitpramāṇakam ahaṃ nīlam ity anavagateḥ. kas tarhi ghaṭaṃ jānāmīti jānātyarthaḥ. nāvaśyaṃ viṣayabodheṣu jānātiḥ pravartate. ghaṭo 'yam ity eva pratīteḥ. yadā tu jñānam eva jijñāsitaṃ bhavati tadārthasya jñātatāvaśena jñānam api pratīyeta. tatra cāyaṃ jānātiprayogaḥ. na vaitāvatā jñānam eva dvyākāraṃ bhavati, vidite bahirviṣayākāre pṛthag evedam anākārajñānam iti. yady anākārasyaiva jñānasya saṃvedanaṃ, kathan tarhi nīlākāraṃ pītākāraṃ jñānam iti vyapadeśo 'ta āha -- viṣayeti. ayam abhiprāyaḥ -- na tāvaj jñānam ākāravattayā dṛśyate, bahirākāratvavedanād ity uktam. yas tu nīlākāraṃ jñānam iti vyapadeśaḥ, na tenākāravattā jñānasya sidhyati. viṣayo hi nīlādivyapadeśabhājanam. tadvyapadeśenaiva ca jñānaṃ vyapadiśyate na tu tannīlam. 2,146 kasya hetoḥ paravyapadeśena vyapadiśyata iti ced, na. taṃ vinā vyapadeṣṭum aśakyatvāt. na hi tadvyapadeśam antareṇa nirūpayituṃ śakyam īdṛśaṃ nāmedaṃ jñānam iti, svayam anākāratvāt saṃvidām iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.