किम् इति न कल्पना, अत आह -- तद् इति। यदि वैचित्र्यम् अर्थाधीनतया विदितप्रतिबन्धं भवेद्, एवम् अर्थम् अनुमापयेत्। अत्यन्तापरिदृष्टपूर्वेण त्व् अर्थेन न क्वचिद् वैचित्र्याधानं दृष्टम् इति न तद्दर्शनेन तदनुमानं युक्तम्। कार्यदर्शनबलेन कुतश्चिद् एव समनन्तरप्रत्ययविशेषात् किञ्चिदाकारं ज्ञानं जायत इति न नोपपन्नम्। विलक्षणा हि ते उपादानविशेषा विलक्षणशक्तय इति न किञ्चिद् दुष्यतीति कार्यदर्शनबलानुसारिण्याम् एव च कारणव्यवस्थायां सुष्वा(?)पादाव् अप्य् आकाराभावसिद्धिः। कार्याभावेन कारणाभावानुमानात्। भवति तु तास्व् अपि दशासु स्वच्छसंवित्सन्तानः परस्ताज् ज्ञानदर्शनाद्, अनुपादानकारणस्य तस्यानुपपत्तेः। कथम् अनाकाराद् आकारवतो निष्पत्तिर् इति चेत्, कथं विसदृशाद् विसदृशस्योत्पत्तिः। तत्रापि शक्तिभेद एव कार्यदर्शनबलानुमेयो निबन्धनम्। कश्चिद् एवेह मूर्धादावन्ते प्रत्ययभेद २,११४ आविरस्ति, यः परस्तान्मूर्च्छोच्छेदे नीलाद्याकारप्रत्ययम् उपजनयति। स तस्यायम् अचिन्तनीयो महिमा कार्यदर्शनप्रमाणको न मीमांस्यत इति सूक्तम् अर्थसद्भावो न गृहीत इति। अपि च यदि साकारो ऽर्थः तदधीनं च ज्ञानानां वैचित्र्यं, कथं तर्हि मूर्छादाव् अन्तिमेन निराकारेण ज्ञानेन परस्ताद् भाविनो ज्ञानजातस्याकारो वैचित्र्यं वोपपद्यते। न हि तद् उभयम् अप्य् अर्थजन्यं, सत्य् एव तस्मिन्न् अभावात्। मूर्छायाम् अपि ह्य् अर्थ आसीद् एव। न च तेनासाव् आकारो दर्शितः। अतो व्यभिचारिणः समनन्तरप्रत्ययविशेषाद् एव निराकाराद् अपि वैचित्र्याकारयोर् उत्पत्तिर् अभ्युपगन्तव्या। एवञ् च सर्वत्रैव तथाभ्युपगन्तुम् उचितम्। किम् अर्थग्रहेण। पठन्ति च। अर्थग्रहः कथं सत्यम् इति। तद् एतद् आह -- निराकारेणेति
kim iti na kalpanā, ata āha -- tad iti. yadi vaicitryam arthādhīnatayā viditapratibandhaṃ bhaved, evam artham anumāpayet. atyantāparidṛṣṭapūrveṇa tv arthena na kvacid vaicitryādhānaṃ dṛṣṭam iti na taddarśanena tadanumānaṃ yuktam. kāryadarśanabalena kutaścid eva samanantarapratyayaviśeṣāt kiñcidākāraṃ jñānaṃ jāyata iti na nopapannam. vilakṣaṇā hi te upādānaviśeṣā vilakṣaṇaśaktaya iti na kiñcid duṣyatīti kāryadarśanabalānusāriṇyām eva ca kāraṇavyavasthāyāṃ suṣvā(?)pādāv apy ākārābhāvasiddhiḥ. kāryābhāvena kāraṇābhāvānumānāt. bhavati tu tāsv api daśāsu svacchasaṃvitsantānaḥ parastāj jñānadarśanād, anupādānakāraṇasya tasyānupapatteḥ. katham anākārād ākāravato niṣpattir iti cet, kathaṃ visadṛśād visadṛśasyotpattiḥ. tatrāpi śaktibheda eva kāryadarśanabalānumeyo nibandhanam. kaścid eveha mūrdhādāvante pratyayabheda 2,114 āvirasti, yaḥ parastānmūrcchocchede nīlādyākārapratyayam upajanayati. sa tasyāyam acintanīyo mahimā kāryadarśanapramāṇako na mīmāṃsyata iti sūktam arthasadbhāvo na gṛhīta iti. api ca yadi sākāro 'rthaḥ tadadhīnaṃ ca jñānānāṃ vaicitryaṃ, kathaṃ tarhi mūrchādāv antimena nirākāreṇa jñānena parastād bhāvino jñānajātasyākāro vaicitryaṃ vopapadyate. na hi tad ubhayam apy arthajanyaṃ, saty eva tasminn abhāvāt. mūrchāyām api hy artha āsīd eva. na ca tenāsāv ākāro darśitaḥ. ato vyabhicāriṇaḥ samanantarapratyayaviśeṣād eva nirākārād api vaicitryākārayor utpattir abhyupagantavyā. evañ ca sarvatraiva tathābhyupagantum ucitam. kim arthagraheṇa. paṭhanti ca. arthagrahaḥ kathaṃ satyam iti. tad etad āha -- nirākāreṇeti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.