यत् तूक्तं ज्ञानाकारपक्षे प्रत्यासन्नं सम्बद्धं ग्राह्यं भवति, इतरथासम्बन्धम् अतिदूरवर्ति च ग्राह्यम् अभ्युपगतं भवतीति। तत् परिहरति -- प्रत्यासन्नेति। अयम् अभिप्रायः -- यथा कथञ्चिन्नैकात्म्ये ग्राह्यग्राहकभावः सम्भवतीत्य् उक्तम्। तदा किं कुर्मो ऽसम्बन्धम् असन्निहितं च ग्राह्यम् अनुजानीमो न खलु दूरदेशा(?न्दी।दि)वार्ताभ्यो हृदयम् अनुविपरिवर्तमाना भावा न गृह्यन्त इति शक्यते वक्तुं संविद्विरोधाद् इति। एवं तावद् असम्भवाद् आसत्तिसम्बन्धौ न स्याताम् इत्य् उक्तम्। न वा हीयेत। न हि देशाविभाग एव सर्वत्र सम्बन्धः। विषयविषयिभावो ऽपि हि सम्बन्ध एव। अस्ति चासौ ज्ञानार्थयोः। ज्ञानोत्पत्तौ तदवाप्तेर् इदम् एव च तस्य सन्निधानम् अर्थेन यदुत्पन्ने तस्मिन्न् अर्थो भासत इत्य् अभिप्रायेणाह -- विषयेति। किं पुनर् इदम् अर्थो भासत इति। न ज्ञानाद् अन्यदर्थस्य भासनम्। संवित्तौ वा कथं विषयाकारो भासते। एवं तर्हि नास्ति तदभावे चान्यानवभासनाद् अभाववाद एव। तदवश्यास्थेयम् इदं ज्ञानोत्पत्ताव् अभूतपूर्वो भावानां को ऽपि भेदः सकलप्रमातृप्रत्यात्मवेदनीयः। ते तु भावा ज्ञानाकारा बहिर् वेत्य् अन्यद् एतत्। ये ऽपि फलभूताम् अर्थसंविदं स्वप्रकाशाम् आहुः, तैर् अपि को ऽप्य् अनिर्वचनीयो ऽर्थगतो दर्शयितव्य एव। कथम् २,१७२ अन्यथा संवित्प्रकाशे ऽर्थः सिध्येत्। न ह्य् अन्यप्रकाशे ऽन्यत् सिध्येद्, अतिप्रसङ्गात्। अन्या च संविदान्तरा, अन्यो बहिरर्थः। सो ऽपि भासत इति चेत्, तद्वद् एव तर्हि सो ऽपि स्वप्रकाश एव। संविदायत्तो न स्वप्रकाश इति चेद्, नन्व् इदम् एवास्माभिर् जिज्ञास्यते किम् अस्य संविदायत्तत्वम् इति। स्वरूपं तावत् स्वकारणसामग्र्यायत्तम् एव। प्रकाशो ऽपि तस्य संविद् एव न तदायत्तः। तदवश्यम् अप्राप्तपूर्वस्य काचित् फलोत्पत्ताव् अस्ति प्राप्तिर् इत्य् आस्थेयं यदायत्तो ऽस्य संवेदनं नान्यस्येति विवेकः। सैव चास्माभिर् ज्ञाततादिपदैर् अभिधीयते। अतः सिद्धं विषयत्वेनापि प्रत्यासत्तिसम्बन्धौ स्त इति
yat tūktaṃ jñānākārapakṣe pratyāsannaṃ sambaddhaṃ grāhyaṃ bhavati, itarathāsambandham atidūravarti ca grāhyam abhyupagataṃ bhavatīti. tat pariharati -- pratyāsanneti. ayam abhiprāyaḥ -- yathā kathañcinnaikātmye grāhyagrāhakabhāvaḥ sambhavatīty uktam. tadā kiṃ kurmo 'sambandham asannihitaṃ ca grāhyam anujānīmo na khalu dūradeśā(?ndī/di)vārtābhyo hṛdayam anuviparivartamānā bhāvā na gṛhyanta iti śakyate vaktuṃ saṃvidvirodhād iti. evaṃ tāvad asambhavād āsattisambandhau na syātām ity uktam. na vā hīyeta. na hi deśāvibhāga eva sarvatra sambandhaḥ. viṣayaviṣayibhāvo 'pi hi sambandha eva. asti cāsau jñānārthayoḥ. jñānotpattau tadavāpter idam eva ca tasya sannidhānam arthena yadutpanne tasminn artho bhāsata ity abhiprāyeṇāha -- viṣayeti. kiṃ punar idam artho bhāsata iti. na jñānād anyadarthasya bhāsanam. saṃvittau vā kathaṃ viṣayākāro bhāsate. evaṃ tarhi nāsti tadabhāve cānyānavabhāsanād abhāvavāda eva. tadavaśyāstheyam idaṃ jñānotpattāv abhūtapūrvo bhāvānāṃ ko 'pi bhedaḥ sakalapramātṛpratyātmavedanīyaḥ. te tu bhāvā jñānākārā bahir vety anyad etat. ye 'pi phalabhūtām arthasaṃvidaṃ svaprakāśām āhuḥ, tair api ko 'py anirvacanīyo 'rthagato darśayitavya eva. katham 2,172 anyathā saṃvitprakāśe 'rthaḥ sidhyet. na hy anyaprakāśe 'nyat sidhyed, atiprasaṅgāt. anyā ca saṃvidāntarā, anyo bahirarthaḥ. so 'pi bhāsata iti cet, tadvad eva tarhi so 'pi svaprakāśa eva. saṃvidāyatto na svaprakāśa iti ced, nanv idam evāsmābhir jijñāsyate kim asya saṃvidāyattatvam iti. svarūpaṃ tāvat svakāraṇasāmagryāyattam eva. prakāśo 'pi tasya saṃvid eva na tadāyattaḥ. tadavaśyam aprāptapūrvasya kācit phalotpattāv asti prāptir ity āstheyaṃ yadāyatto 'sya saṃvedanaṃ nānyasyeti vivekaḥ. saiva cāsmābhir jñātatādipadair abhidhīyate. ataḥ siddhaṃ viṣayatvenāpi pratyāsattisambandhau sta iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.