एवं स्मृतिबाधम् उपपाद्यात्रैवाधिकरणम्[१५७]उदाहरति -- सो ऽयम् इति। इतिरिवार्थे। पाठक्रमस्येव श्रुतिक्रमस्यायथमर्थाद् बाधो ऽवगम्यत इत्य् अर्थः। उक्तं हि क्रमकोपाधिकरणे क्रमकोपो ऽर्थशब्दाभ्याम् -- (५।४।१) इति। अत्र हि अग्निहोत्रं जुहोति यवागूं पचतीत्य् उदाहृत्य विचारयिष्यते -- किं हुत्वा पक्तव्यम्, उत पक्त्वा होतव्यम् इति। अत्र[१५८]पाठप्रामा[१५९]ण्याद् हुत्वा पक्तव्यम् इति पूर्वपक्षित उक्तं पाठक्रमस्यार्थक्रमात् कोपो बाधः। अर्थवशेन ह्य् अत्र पाठक्रमो ऽतिक्रमितव्यः। यथापाठक्रमानुष्ठाने ह्य् अर्थो न संवर्तेत। होमार्थो हि पाकः। स होमाद् उत्तरम्[१६०]अनुष्ठितो ऽनर्थकः स्यात्। होमश् च हवनीयादृते न सिध्येत्। तस्माद् आदौ श्रपणं ततो होम इति। तद्वद् इहापि यद्य् अप्य् अध्ययनानन्तर्यरूपक्त्वाश्रुत्या स्नानस्य क्रमो ऽवगतः, तथाप्य् अध्ययनदृष्टार्थतासामर्थ्येन बाधितव्य इति। तत्परिग्रहे ऽध्ययनविध्यर्थ एव बाधितः स्यात्। श्रुतिक्रमो ऽप्य् अर्थानुसारेण[१६१]बाध्यत एव, अर्थार्थत्वात् सर्वस्येति क्रमकोपाधिकरणे टीकाकारेणोक्तम् इति। १,५० अधिकरणान्तरमत्रैवोदाहरति[१६२]- गुणप्रधानयोर् इति। वक्ष्यति -- अङ्गगुणविरोधे च तादर्थ्यात् (१२।२।२५) इति। अत्र च प्रधानभूतसुत्याकालानुरोधेनाङ्गभूतदीक्षणीयाकालबाधो वक्ष्यते, प्रधानार्थत्वाद् अङ्गानाम्। प्रधानविरोधे सत्यानर्थक्यात्। एवम् इहाप्य् अध्ययनस्नानयोः क्रममधीत्यस्नायाद् इति स्मृतिर् उपदिशति। क्रमश् च क्रमवताम् अङ्गम् इत्य्[१६३]अविवादं सर्ववादिनाम्।[१६४]तद् यद्य् एष क्रमो ऽनुरुध्येत, ततः प्रधानभूतं दृष्टार्थम् अध्ययनम् एव बाधितं भवेत्। न च गुणानुरोधेन प्रधानबाधो युक्त इति
evaṃ smṛtibādham upapādyātraivādhikaraṇam[157]udāharati -- so 'yam iti. itirivārthe. pāṭhakramasyeva śrutikramasyāyathamarthād bādho 'vagamyata ity arthaḥ. uktaṃ hi kramakopādhikaraṇe kramakopo 'rthaśabdābhyām -- (5.4.1) iti. atra hi agnihotraṃ juhoti yavāgūṃ pacatīty udāhṛtya vicārayiṣyate -- kiṃ hutvā paktavyam, uta paktvā hotavyam iti. atra[158]pāṭhaprāmā[159]ṇyād hutvā paktavyam iti pūrvapakṣita uktaṃ pāṭhakramasyārthakramāt kopo bādhaḥ. arthavaśena hy atra pāṭhakramo 'tikramitavyaḥ. yathāpāṭhakramānuṣṭhāne hy artho na saṃvarteta. homārtho hi pākaḥ. sa homād uttaram[160]anuṣṭhito 'narthakaḥ syāt. homaś ca havanīyādṛte na sidhyet. tasmād ādau śrapaṇaṃ tato homa iti. tadvad ihāpi yady apy adhyayanānantaryarūpaktvāśrutyā snānasya kramo 'vagataḥ, tathāpy adhyayanadṛṣṭārthatāsāmarthyena bādhitavya iti. tatparigrahe 'dhyayanavidhyartha eva bādhitaḥ syāt. śrutikramo 'py arthānusāreṇa[161]bādhyata eva, arthārthatvāt sarvasyeti kramakopādhikaraṇe ṭīkākāreṇoktam iti. 1,50 adhikaraṇāntaramatraivodāharati[162]- guṇapradhānayor iti. vakṣyati -- aṅgaguṇavirodhe ca tādarthyāt (12.2.25) iti. atra ca pradhānabhūtasutyākālānurodhenāṅgabhūtadīkṣaṇīyākālabādho vakṣyate, pradhānārthatvād aṅgānām. pradhānavirodhe satyānarthakyāt. evam ihāpy adhyayanasnānayoḥ kramamadhītyasnāyād iti smṛtir upadiśati. kramaś ca kramavatām aṅgam ity[163]avivādaṃ sarvavādinām.[164]tad yady eṣa kramo 'nurudhyeta, tataḥ pradhānabhūtaṃ dṛṣṭārtham adhyayanam eva bādhitaṃ bhavet. na ca guṇānurodhena pradhānabādho yukta iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.