वक्त्रनपेक्षया स्वशक्त्यैव शब्दे ऽर्थम् आचक्षाणे यत्तावद् आपद्यते तद् दर्शयति -- तत्राज्ञानाद् इति सार्धद्वयेन। यदा हि दृष्टान्तं वक्तुम् अनभिज्ञो वक्ता साध्यहेत्वोस् सहभावमात्रं विवक्षति। यथा -- शब्दो ऽनित्यः कृतकत्वाद् इति प्रयोगे, यथा घटे कृतकत्वनाशित्वेस् त इति। विपरीतावग्रहेण वा न हेतोर् व्याप्यतां विवक्षति। सत्याम् अपि विवक्षायां कुतश्चिद् भ्रमनिमित्तात् न व्याप्तियोग्यं शब्दं वदति। सहभावमात्रम् एव तु पूर्ववद् वदेत्, विपरीतं वा भ्रान्तः यथा नाशिता कृतकत्वेन व्याप्तेति, तदा तावन् न केवलम् इष्टं न सिध्यति अनिष्टम् एव तु व्याप्तिविपर्ययाद् आपद्यते। इष्टस्य ३,७३ कृतकत्वस्य हेतुत्वं न स्यात्। अनिष्टस्यैव तु नाशित्वस्य भवेद् इत्य् एवंजातीयकानिष्टप्रयोगनिवारणाय युक्तो दृष्टान्तप्रयोगनियम इति। एतद् एवोपसंहरति -- तस्माद् इति। हेतुत्वसम्मतः कृतकत्वादिव्याप्यत्वरूपेण वाच्य इत्य् अर्थः
vaktranapekṣayā svaśaktyaiva śabde 'rtham ācakṣāṇe yattāvad āpadyate tad darśayati -- tatrājñānād iti sārdhadvayena. yadā hi dṛṣṭāntaṃ vaktum anabhijño vaktā sādhyahetvos sahabhāvamātraṃ vivakṣati. yathā -- śabdo 'nityaḥ kṛtakatvād iti prayoge, yathā ghaṭe kṛtakatvanāśitves ta iti. viparītāvagraheṇa vā na hetor vyāpyatāṃ vivakṣati. satyām api vivakṣāyāṃ kutaścid bhramanimittāt na vyāptiyogyaṃ śabdaṃ vadati. sahabhāvamātram eva tu pūrvavad vadet, viparītaṃ vā bhrāntaḥ yathā nāśitā kṛtakatvena vyāpteti, tadā tāvan na kevalam iṣṭaṃ na sidhyati aniṣṭam eva tu vyāptiviparyayād āpadyate. iṣṭasya 3,73 kṛtakatvasya hetutvaṃ na syāt. aniṣṭasyaiva tu nāśitvasya bhaved ity evaṃjātīyakāniṣṭaprayoganivāraṇāya yukto dṛṣṭāntaprayoganiyama iti. etad evopasaṃharati -- tasmād iti. hetutvasammataḥ kṛtakatvādivyāpyatvarūpeṇa vācya ity arthaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.