तत्र प्रत्यक्षसम्बन्धं तावद् उदाहरति -- प्रत्यक्षेति युध्यते ऽन्तेन। यदा हि ययोर् एवाग्निधूमविशेषयोः, गोमयेन्धनो यम् अग्निः -- गोमयम् इन्धनम् अस्येति ३,८६ बहुव्रीहिः, तज्जन्यो ऽयं धूमविशेष इति च प्राक् प्रत्यक्षेण मतिं कृत्वा पुनश् च कियता विलम्बनेनान्यत्र क्वचिद् गत्वा गतस् सन् तद्देशस्थेन तेनैव धूमविशेषेण तम् एवाग्निविशेषं बुध्यते, तदा तत्प्रत्यक्षदृष्टसम्बन्धम् अनुमानं भवतीत्य् अर्थः। अनेन च विशेषदृष्टम् एव प्रत्यक्षदृष्टशब्देनोच्यत इति व्याख्यातम्। प्रत्यक्षशब्देन हि विशेषो लक्ष्यते। प्रत्यक्षेण ह्य् अयम् एवंविधो ऽवान्तरविशेषो गोमयेन्धनतज्जन्यत्वादिरूपश् शक्यते ऽवगन्तुम्। न प्रमाणान्तरेण। तद्द्वारेण त्व् अनुमानस्यापि तादृशो विशेषो विषयो भवतीति युक्तैव प्रत्यक्षशब्देन विशेषलक्षणा। विशेषदृष्टं च सामान्यतो दृष्टस्य भवति प्रतियोगीति द्वैविध्योपपत्तिर् इति भावः। ननु विशेषदृष्टं नाम (न) प्रमाणभेदः। न चेदं प्रमाणम्, गृहीतविषयत्वात्। तद्देशस्थितेनैव हि धूमेन तस्मिन्न् एव देशे स एव गोमयेन्धनजन्याग्निर् अनुमीयते। अतो देशभेदाभावाद् अप्रामाण्यम् एव, अत आह -- तस्येति पादत्रयेण। तस्यैवंविधस्य प्रत्यक्षदृष्टस्य सन्दिह्यमानसद्भाववस्तुबोधात् प्रमाणता भवति। यद्य् अपि देशभेदो नास्ति। कालभेदात् तु संशयानस्य संशयोच्छेदद्वारेण प्रामाण्यम् अविहतम् इति। एतच् च विन्ध्यवासिनापि विशेषदृष्टत्वेनोदाहृतम् इत्य् आह -- विशेषदृष्टम् इति
tatra pratyakṣasambandhaṃ tāvad udāharati -- pratyakṣeti yudhyate 'ntena. yadā hi yayor evāgnidhūmaviśeṣayoḥ, gomayendhano yam agniḥ -- gomayam indhanam asyeti 3,86 bahuvrīhiḥ, tajjanyo 'yaṃ dhūmaviśeṣa iti ca prāk pratyakṣeṇa matiṃ kṛtvā punaś ca kiyatā vilambanenānyatra kvacid gatvā gatas san taddeśasthena tenaiva dhūmaviśeṣeṇa tam evāgniviśeṣaṃ budhyate, tadā tatpratyakṣadṛṣṭasambandham anumānaṃ bhavatīty arthaḥ. anena ca viśeṣadṛṣṭam eva pratyakṣadṛṣṭaśabdenocyata iti vyākhyātam. pratyakṣaśabdena hi viśeṣo lakṣyate. pratyakṣeṇa hy ayam evaṃvidho 'vāntaraviśeṣo gomayendhanatajjanyatvādirūpaś śakyate 'vagantum. na pramāṇāntareṇa. taddvāreṇa tv anumānasyāpi tādṛśo viśeṣo viṣayo bhavatīti yuktaiva pratyakṣaśabdena viśeṣalakṣaṇā. viśeṣadṛṣṭaṃ ca sāmānyato dṛṣṭasya bhavati pratiyogīti dvaividhyopapattir iti bhāvaḥ. nanu viśeṣadṛṣṭaṃ nāma (na) pramāṇabhedaḥ. na cedaṃ pramāṇam, gṛhītaviṣayatvāt. taddeśasthitenaiva hi dhūmena tasminn eva deśe sa eva gomayendhanajanyāgnir anumīyate. ato deśabhedābhāvād aprāmāṇyam eva, ata āha -- tasyeti pādatrayeṇa. tasyaivaṃvidhasya pratyakṣadṛṣṭasya sandihyamānasadbhāvavastubodhāt pramāṇatā bhavati. yady api deśabhedo nāsti. kālabhedāt tu saṃśayānasya saṃśayocchedadvāreṇa prāmāṇyam avihatam iti. etac ca vindhyavāsināpi viśeṣadṛṣṭatvenodāhṛtam ity āha -- viśeṣadṛṣṭam iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.