३,८८ तत्र वस्तुत्वप्रसाधनार्थं तावद् हेतुम् आह -- धूमाद् अग्न्यनुमानस्येति। बौद्धा ह्य् अवस्तुसामान्यालम्बनम् अनुमानम् आचक्षते। सामान्यस्य विकल्पाकारमात्राभ्युपगमात्। अत एव भ्रान्तिर् एवानुमानं, सम्बन्धबलेन स्वलक्षणरूपम् उपस्थापयतीति प्रमाणम् इत्य् आहुः। तान् एव प्रतीदम् उच्यते -- वस्त्व् आलम्बनम् अनुमानम् अभावान्यप्रमाणत्वात् यथा स्वार्थे श्रोत्रादिबुद्धिः। या हि स्वविषये श्रोत्रादिभिर् इन्द्रियैर् बुद्धिर् जन्यते, सा वस्त्व् आलम्बनैव। येन च यदिन्द्रियं सन्निकृष्यते स तस्य स्वार्थः प्राप्यकारित्वाद् इन्द्रियाणाम्। तद् इह मृगतृष्णादिज्ञाननिराकरणार्थं स्वार्थविशेषणम्। अविशेषेणोपादाने तु नाभावान्यप्रमाणत्वस्य वस्त्वालम्बनतया व्याप्तिः कथिता भवेत्। भ्रान्तीनाम् उभयविकलत्वात्। न हि ताः प्रमाणम्। न च वस्त्व् आलम्बनाः। अन्यसम्प्रयुक्तेन्द्रियस्य हि ता अन्यविषया जायन्ते। ईदृशम् एव ज्ञानम् अवस्त्वालम्बनं, न पुनरत्यन्तासदर्थम्। एवं वस्त्वालम्बनत्वे ऽनुमानस्य साधिते अर्थात् सामान्यं वस्त्व् इत्य् उक्तं भवति। इदं चावस्त्वालम्बनत्वम् अनुमानस्यार्थपदं प्रयुञ्जानेन भाष्यकारेण निराकृतम्। अनर्थविषयम् अनुमानम् इति बौद्धा मन्यन्ते। यद्वद् इति(?) स्वप्रतिभासे ऽनर्थे ऽर्थाध्यवसायेन प्रवर्तमाना भ्रान्तिर् अप्य् अर्थसम्बन्धेन प्रवृत्तेस् तदव्यभिचारात् प्रमाणम् अनुमानम् इति, तेषाम् इदम् उत्तरम् अर्थस् सामान्यम् अनुमानस्य विषयो बाह्य एव। न विकल्पाकारमात्रम् इत्य् आकृतिग्रन्थे विस्तरेण प्रतिपादयिष्यत इति
3,88 tatra vastutvaprasādhanārthaṃ tāvad hetum āha -- dhūmād agnyanumānasyeti. bauddhā hy avastusāmānyālambanam anumānam ācakṣate. sāmānyasya vikalpākāramātrābhyupagamāt. ata eva bhrāntir evānumānaṃ, sambandhabalena svalakṣaṇarūpam upasthāpayatīti pramāṇam ity āhuḥ. tān eva pratīdam ucyate -- vastv ālambanam anumānam abhāvānyapramāṇatvāt yathā svārthe śrotrādibuddhiḥ. yā hi svaviṣaye śrotrādibhir indriyair buddhir janyate, sā vastv ālambanaiva. yena ca yadindriyaṃ sannikṛṣyate sa tasya svārthaḥ prāpyakāritvād indriyāṇām. tad iha mṛgatṛṣṇādijñānanirākaraṇārthaṃ svārthaviśeṣaṇam. aviśeṣeṇopādāne tu nābhāvānyapramāṇatvasya vastvālambanatayā vyāptiḥ kathitā bhavet. bhrāntīnām ubhayavikalatvāt. na hi tāḥ pramāṇam. na ca vastv ālambanāḥ. anyasamprayuktendriyasya hi tā anyaviṣayā jāyante. īdṛśam eva jñānam avastvālambanaṃ, na punaratyantāsadartham. evaṃ vastvālambanatve 'numānasya sādhite arthāt sāmānyaṃ vastv ity uktaṃ bhavati. idaṃ cāvastvālambanatvam anumānasyārthapadaṃ prayuñjānena bhāṣyakāreṇa nirākṛtam. anarthaviṣayam anumānam iti bauddhā manyante. yadvad iti(?) svapratibhāse 'narthe 'rthādhyavasāyena pravartamānā bhrāntir apy arthasambandhena pravṛttes tadavyabhicārāt pramāṇam anumānam iti, teṣām idam uttaram arthas sāmānyam anumānasya viṣayo bāhya eva. na vikalpākāramātram ity ākṛtigranthe vistareṇa pratipādayiṣyata iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.