३,११० एतद् एव विवृणोति -- हस्तेति। हस्ताद्यङ्गाश्रितवृत्तय एवार्थविशेषज्ञानाङ्गतया हस्तसंज्ञेत्य् उच्यन्ते। कथं पुनर् इदम् अनुमाम्, न हि हस्तादिसन्निवेशास् सङ्ख्याविशेषादिभिर् अर्थैर् व्याप्ताः। तैर् विनापि कदाचिद् भावात्। किन् तु अङ्गुल्यादिसन्निवेशात् सङ्केतकालभाविशब्दस्मरणेनार्थं प्रतिपद्यमानाः शब्दाद् एव प्रतिपद्यन्ते। तन् न। अन्तरेणापि शब्दसङ्के(?त।तं) व्यवहार एवाव्युत्पन्नस्याङ्गुल्यादिसन्निवेशदर्शिनस् तदर्थावगतेः। न चात्र व्यभिचारः। न हि यादृशे सन्निवेशे व्याप्तिर् अवगता तादृशस्य व्यभिचारो दृश्यते। तद् इदं तेन धर्म्यन्तरेष्व् एषेत्य् अत्र वर्णितम्। अतो ऽनुमानम् एवेदम्। तद् इदम् उक्तं - ते तल्लिङ्गम् इति स्थितिर् इति। सर्वं चेदम् अन्वारुह्य वार्त्तिककारेण दूषणं दत्तम्। न हि यथेष्टविनियोगेन शब्दाद् अर्थप्रतीतिर् भवति। गवादिशब्दा हि निजशक्त्यनुसारेणैव स्वार्थं प्रतिवेदयन्ति। यदृच्छाशब्दास् तु हस्तसंज्ञादितुल्यास्ते सङ्केतानुसारेणार्थं बोधयन्तो ऽनुमानम् एवेति किं तद्भेदप्रतिपादनेनेति
3,110 etad eva vivṛṇoti -- hasteti. hastādyaṅgāśritavṛttaya evārthaviśeṣajñānāṅgatayā hastasaṃjñety ucyante. kathaṃ punar idam anumām, na hi hastādisanniveśās saṅkhyāviśeṣādibhir arthair vyāptāḥ. tair vināpi kadācid bhāvāt. kin tu aṅgulyādisanniveśāt saṅketakālabhāviśabdasmaraṇenārthaṃ pratipadyamānāḥ śabdād eva pratipadyante. tan na. antareṇāpi śabdasaṅke(?ta/taṃ) vyavahāra evāvyutpannasyāṅgulyādisanniveśadarśinas tadarthāvagateḥ. na cātra vyabhicāraḥ. na hi yādṛśe sanniveśe vyāptir avagatā tādṛśasya vyabhicāro dṛśyate. tad idaṃ tena dharmyantareṣv eṣety atra varṇitam. ato 'numānam evedam. tad idam uktaṃ - te talliṅgam iti sthitir iti. sarvaṃ cedam anvāruhya vārttikakāreṇa dūṣaṇaṃ dattam. na hi yatheṣṭaviniyogena śabdād arthapratītir bhavati. gavādiśabdā hi nijaśaktyanusāreṇaiva svārthaṃ prativedayanti. yadṛcchāśabdās tu hastasaṃjñāditulyāste saṅketānusāreṇārthaṃ bodhayanto 'numānam eveti kiṃ tadbhedapratipādaneneti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.