बौद्धोक्ताभेदहेतुनिरासो ऽपि तैर् न कृत इत्य् आह -- परोक्ता इति। तान् एवाभेदहेतून् उपन्यस्यति -- शब्दानुमानयोर् इति सार्धद्वयेन। अस्यार्थः -- यथा धूमाद् अग्न्यनुमानम् अन्वयव्यतिरेकजम्, एकस्य च धूमस्य प्रत्यक्षदर्शनात्, ३,११६ सम्बन्धपूर्वकं च भवति, एवं शब्दाद् अपि ज्ञानं जायमानम् एवं जायते। प्रत्यक्षाच् च तदन्यत् प्रमाणं, प्रत्यक्षादृष्टं चार्थं बोधयति, सामान्यविषयं च शाब्दं, त्रैकाल्याश्रयं च। अतो न भिद्यते। इदं च साधनवाक्यस्यार्थकथनम्। साधनप्रयोगास् त्व् एवं दर्शयितव्याः -- शाब्दं ज्ञानम् अनुमानम् अन्वयव्यतिरेकजत्वात् अग्न्यनुमानवद् इति। एकप्रत्यक्षदर्शनोत्पत्तेः, तद्वद् एव सम्बन्धपूर्वकत्वं (?वा।च) हेतुः। ताव् एव साध्यदृष्टान्तौ। न च वाच्यम् अन्वयव्यतिरेकजत्वात् सम्बन्धपूर्वकत्वं न भिद्यते, अन्वयव्यतिरेकात्मकत्वाद् अनुमानसम्बन्धस्येति। पूर्वं हि सम्बन्धविशेषजत्वं हेतुर् उक्तः इदानीं त्व् अविवक्षितविशेषं सम्बन्धसामान्यपूर्वकत्वम् इति। एवम् उत्तरेष्व् अपि त्रिषु पूर्ववत्साध्यदृष्टान्तयोजना कार्या। चतुर्थे त्व् अग्न्यनुमानं प्रदर्शनमात्रम्। भविष्यद्वृत्तवृ(?त्त्य।ष्ट्य)नुमाने अपि दर्शयितव्ये इति ॥ ३५ - ३७ ॥ मीमांसकैकदेशिनां भेदहेतुम् इदानीं दूषयितुम् उपन्यस्यति -- कैश्चिद् इति। विषयान्तरम् एव दर्शयति -- पूर्वाभ्याम् इति। अयम् अभिप्रायः -- यद्यदपरिच्छिन्ने प्रवर्तते तत् ततो भिद्यते, अनुमानम् इव प्रत्यक्षात्। शास्त्रं च पूर्वद्वयापरिच्छिन्ने ऽर्थे प्रवर्तते। ततस् ताभ्यां भिद्यते। किं पुनः प्रत्यक्षाद् भेदप्रतिपादनेन प्रयोजनम्, न हि तदभेदः कैश्चिद् आश्रितः, यन् निराक्रियते। उच्यते। अस्त्य् एव केषाञ्चिद् विभ्रमः, श्रोत्रव्यापाराश्रयाज् जायमानम् इदं शाब्दं श्रोत्रप्रत्यक्षम् एव, तदन्वयव्यतिरेकानुविधानात्। अत एव बधिरस्य न भवतीति। तद् अनेन प्रत्यक्षतो भेदप्रतिपादनेन निराक्रियते। एवं हि मन्यते -- विद्यमानोपलम्भनं प्रत्यक्षम् इति दर्शितम्। इदं तु शाब्दं त्रिकालार्थविषयम् अतः कथं प्रत्यक्षो ऽन्तर्भविष्यति। बधिरस् तु शब्दाश्रवणाद् अर्थं न जानाति, नार्थाश्रवणात्। प्रयोगश् च भवति -- शाब्दं प्रत्यक्षाद् भिन्नं, तदपरिच्छिन्नविषयत्वाद् अनुमानवद् इति
bauddhoktābhedahetunirāso 'pi tair na kṛta ity āha -- paroktā iti. tān evābhedahetūn upanyasyati -- śabdānumānayor iti sārdhadvayena. asyārthaḥ -- yathā dhūmād agnyanumānam anvayavyatirekajam, ekasya ca dhūmasya pratyakṣadarśanāt, 3,116 sambandhapūrvakaṃ ca bhavati, evaṃ śabdād api jñānaṃ jāyamānam evaṃ jāyate. pratyakṣāc ca tadanyat pramāṇaṃ, pratyakṣādṛṣṭaṃ cārthaṃ bodhayati, sāmānyaviṣayaṃ ca śābdaṃ, traikālyāśrayaṃ ca. ato na bhidyate. idaṃ ca sādhanavākyasyārthakathanam. sādhanaprayogās tv evaṃ darśayitavyāḥ -- śābdaṃ jñānam anumānam anvayavyatirekajatvāt agnyanumānavad iti. ekapratyakṣadarśanotpatteḥ, tadvad eva sambandhapūrvakatvaṃ (?vā/ca) hetuḥ. tāv eva sādhyadṛṣṭāntau. na ca vācyam anvayavyatirekajatvāt sambandhapūrvakatvaṃ na bhidyate, anvayavyatirekātmakatvād anumānasambandhasyeti. pūrvaṃ hi sambandhaviśeṣajatvaṃ hetur uktaḥ idānīṃ tv avivakṣitaviśeṣaṃ sambandhasāmānyapūrvakatvam iti. evam uttareṣv api triṣu pūrvavatsādhyadṛṣṭāntayojanā kāryā. caturthe tv agnyanumānaṃ pradarśanamātram. bhaviṣyadvṛttavṛ(?ttya/ṣṭya)numāne api darśayitavye iti || 35 - 37 || mīmāṃsakaikadeśināṃ bhedahetum idānīṃ dūṣayitum upanyasyati -- kaiścid iti. viṣayāntaram eva darśayati -- pūrvābhyām iti. ayam abhiprāyaḥ -- yadyadaparicchinne pravartate tat tato bhidyate, anumānam iva pratyakṣāt. śāstraṃ ca pūrvadvayāparicchinne 'rthe pravartate. tatas tābhyāṃ bhidyate. kiṃ punaḥ pratyakṣād bhedapratipādanena prayojanam, na hi tadabhedaḥ kaiścid āśritaḥ, yan nirākriyate. ucyate. asty eva keṣāñcid vibhramaḥ, śrotravyāpārāśrayāj jāyamānam idaṃ śābdaṃ śrotrapratyakṣam eva, tadanvayavyatirekānuvidhānāt. ata eva badhirasya na bhavatīti. tad anena pratyakṣato bhedapratipādanena nirākriyate. evaṃ hi manyate -- vidyamānopalambhanaṃ pratyakṣam iti darśitam. idaṃ tu śābdaṃ trikālārthaviṣayam ataḥ kathaṃ pratyakṣo 'ntarbhaviṣyati. badhiras tu śabdāśravaṇād arthaṃ na jānāti, nārthāśravaṇāt. prayogaś ca bhavati -- śābdaṃ pratyakṣād bhinnaṃ, tadaparicchinnaviṣayatvād anumānavad iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.