अस्तु तावद् अवयवेष्व् अवान्तरावयवसामान्ययोगात् सादृश्यम्, विनापि तु तानि तत्र तत्र सदृशबोधो दृष्टः। स कथम् उपपद्यते अत आह -- एवम् इति। नेदम् अवयवसामान्यग्रहणं तन्त्रम्। यद् एव तु किञ्चिद् गुणादिसामान्यं सदृशधियम् उपजनयति तद् एव सादृश्यम् अतो नात्रैकरूप्यम् एव। विचित्रता तु सादृश्यस्य यथादर्शनम् अङ्गीकर्तव्यम्। तद् यथा -- जातिसादृश्यम् अग्निर् वै ब्राह्मण इति, अग्निसदृश इत्य् अर्थः। किम् अनयोस् सादृश्यम्, एकस्माद् ब्रह्मणो मुखाज् जातिर् उत्पत्तिर् इत्य् अर्थः। इदं च तद्सिद्धिसूत्रे वक्ष्यते। कुतः पुनर् अनयोस् समानाभिजननत्वम् अवगम्यते। श्रुतेः। एवं ह्य् आह -- प्रजापतिर् मुखतस् त्रिवृतं छन्दसां निरमिमीत अग्निं देवतानां ब्राह्मणं मनुष्याणाम् इति। लोके च समानाभिजननयोर् दर्शयितव्यम्। गुणसामान्यं तु चित्रादौ सुप्रकाशम् एव लोके, वेदे च आदित्यो यूप इति। ३,१४७ द्रव्यसादृश्यं समालङ्कारधारिणोर् लोके, वेदे च लोहितोष्णीषा ऋत्विजः प्रचरन्तीति। क्रियासादृश्यम् अध्ययनादिसामान्याल् लोके, वेदे च यज्ञविहङ्गमयोर् निपत्यादानसामान्यात्। एवं ह्य् आह -- यथा वै श्येनो निपत्यादत्ते, एवम् अयं द्विषन्तं भ्रातृव्यं निपत्यादत्ते इति। शक्तिसादृश्यं तु भीमो मल्ल इति लोके, वेदे च सोमपूतीकयोः। अवगम्यते हि पूतीकानां सोमशक्तिर् अर्थवादात्। तत्कार्यत्वेनावगमात्। कार्यस्य च कारणानुविधायिशक्तिकत्वात्। उक्तं च -- सोमस्य यो ऽंशः परापतत् स पूतीको ऽभवद् इति। स्वधर्मसादृश्यं केचित् त्रिशिखाः केचित् पञ्चशिखा इति लोके त्रिशिखादीनाम् अन्योन्यसादृश्यं, वेदे च वसिष्ठात्र्यादीनां नराशंसो द्वितीयः प्रयाज इति। धर्मनियम एव हि तत्र सादृश्यम्, प्रकृतिविकृतिकर्मणोश् च धर्मसामान्यम् एव सादृश्यम् इत्य् उक्तम् एव। एते च जात्यादय एकैकशो द्विशस्त्रिशस् समस्तशश् च समाना भवन्तस् सादृश्यस्य विचित्रताम् आपादयन्तीति
astu tāvad avayaveṣv avāntarāvayavasāmānyayogāt sādṛśyam, vināpi tu tāni tatra tatra sadṛśabodho dṛṣṭaḥ. sa katham upapadyate ata āha -- evam iti. nedam avayavasāmānyagrahaṇaṃ tantram. yad eva tu kiñcid guṇādisāmānyaṃ sadṛśadhiyam upajanayati tad eva sādṛśyam ato nātraikarūpyam eva. vicitratā tu sādṛśyasya yathādarśanam aṅgīkartavyam. tad yathā -- jātisādṛśyam agnir vai brāhmaṇa iti, agnisadṛśa ity arthaḥ. kim anayos sādṛśyam, ekasmād brahmaṇo mukhāj jātir utpattir ity arthaḥ. idaṃ ca tadsiddhisūtre vakṣyate. kutaḥ punar anayos samānābhijananatvam avagamyate. śruteḥ. evaṃ hy āha -- prajāpatir mukhatas trivṛtaṃ chandasāṃ niramimīta agniṃ devatānāṃ brāhmaṇaṃ manuṣyāṇām iti. loke ca samānābhijananayor darśayitavyam. guṇasāmānyaṃ tu citrādau suprakāśam eva loke, vede ca ādityo yūpa iti. 3,147 dravyasādṛśyaṃ samālaṅkāradhāriṇor loke, vede ca lohitoṣṇīṣā ṛtvijaḥ pracarantīti. kriyāsādṛśyam adhyayanādisāmānyāl loke, vede ca yajñavihaṅgamayor nipatyādānasāmānyāt. evaṃ hy āha -- yathā vai śyeno nipatyādatte, evam ayaṃ dviṣantaṃ bhrātṛvyaṃ nipatyādatte iti. śaktisādṛśyaṃ tu bhīmo malla iti loke, vede ca somapūtīkayoḥ. avagamyate hi pūtīkānāṃ somaśaktir arthavādāt. tatkāryatvenāvagamāt. kāryasya ca kāraṇānuvidhāyiśaktikatvāt. uktaṃ ca -- somasya yo 'ṃśaḥ parāpatat sa pūtīko 'bhavad iti. svadharmasādṛśyaṃ kecit triśikhāḥ kecit pañcaśikhā iti loke triśikhādīnām anyonyasādṛśyaṃ, vede ca vasiṣṭhātryādīnāṃ narāśaṃso dvitīyaḥ prayāja iti. dharmaniyama eva hi tatra sādṛśyam, prakṛtivikṛtikarmaṇoś ca dharmasāmānyam eva sādṛśyam ity uktam eva. ete ca jātyādaya ekaikaśo dviśastriśas samastaśaś ca samānā bhavantas sādṛśyasya vicitratām āpādayantīti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.