१,११४ यद्य् एकैकाभावमात्रे प्रत्युदाहरणम्, ततः किं जातम् अत आह -- अप्रत्ययितेति। अस्यार्थः -- प्रत्ययितप्रत्युदाहरणे अथाप्रत्ययिताद् इत्युच्यमाने प्रत्ययिताभावमात्रेण प्रत्युदाहरणं देयम्। तत्रैन्द्रियकस्येन्द्रियविषयस्यार्थस्य यत् प्रतिपादकं वाक्यं तस्याप्य् असत्यता भवेत्। प्रत्ययिताभावमात्रेण ह्य् असत्यता दर्शनीया। इन्द्रियविषयम् अपि चानाप्तस्याप्रत्ययितवाक्यम् एवेति किं नासत्यम्। यदि त्व् अनिन्द्रियविषयम् एवाप्रत्ययितवाक्यं प्रत्युदाह्रियते, तन् न। इन्द्रियविषयं वेत्य् अस्यानिन्द्रियविषयं वेत्य् अनेनैव प्रत्युदाहरणाद्, उभयप्रत्युदाहरणे[३७५]च द्व्यङ्गवैकल्यप्रसङ्गात्। एवम् इन्द्रियविषयप्रत्युदाहरणे ऽप्य् अनिन्द्रियविषयं वेत्य् अत्रेन्द्रियविषयाभावमात्रेणासत्यता दर्शनीया। तत्र प्रत्ययितभाषितम् अपि तथाविधं सदसत्यं प्राप्नोति, तस्याप्य् अनिन्द्रियविषयत्वात्। अप्रत्ययितस्याप्य् अनिन्द्रियविषयम् इत्युच्यमाने पूर्ववद् द्व्यङ्गविकलता। अनिन्द्रियत्वपक्ष इति। यदा प्रत्ययितवाक्यस्यानिन्द्रियत्वम् अनिन्द्रियविषयता भवति, तदा तस्याप्य् असत्यत्वं प्राप्नोतीत्यर्थः
1,114 yady ekaikābhāvamātre pratyudāharaṇam, tataḥ kiṃ jātam ata āha -- apratyayiteti. asyārthaḥ -- pratyayitapratyudāharaṇe athāpratyayitād ityucyamāne pratyayitābhāvamātreṇa pratyudāharaṇaṃ deyam. tatraindriyakasyendriyaviṣayasyārthasya yat pratipādakaṃ vākyaṃ tasyāpy asatyatā bhavet. pratyayitābhāvamātreṇa hy asatyatā darśanīyā. indriyaviṣayam api cānāptasyāpratyayitavākyam eveti kiṃ nāsatyam. yadi tv anindriyaviṣayam evāpratyayitavākyaṃ pratyudāhriyate, tan na. indriyaviṣayaṃ vety asyānindriyaviṣayaṃ vety anenaiva pratyudāharaṇād, ubhayapratyudāharaṇe[375]ca dvyaṅgavaikalyaprasaṅgāt. evam indriyaviṣayapratyudāharaṇe 'py anindriyaviṣayaṃ vety atrendriyaviṣayābhāvamātreṇāsatyatā darśanīyā. tatra pratyayitabhāṣitam api tathāvidhaṃ sadasatyaṃ prāpnoti, tasyāpy anindriyaviṣayatvāt. apratyayitasyāpy anindriyaviṣayam ityucyamāne pūrvavad dvyaṅgavikalatā. anindriyatvapakṣa iti. yadā pratyayitavākyasyānindriyatvam anindriyaviṣayatā bhavati, tadā tasyāpy asatyatvaṃ prāpnotītyarthaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.