अपि च न ज्ञातुं शक्यत इत्य् उक्त्वा वचनादृत इति पुनरपवादो भाष्यकारेणाश्रितः। अतो ऽवगम्यते अतीन्द्रियज्ञानम् एव भाष्यकारो वारयति, न तु सर्वज्ञानम्। अतीन्द्रियं हि वचनादृते ज्ञातुम् अशक्यम् इत्यभिप्रायेणाह -- वचनाद् इति। अपि च भावाभावात्मकस्य जगतः पूर्वो भागो भावप्रमाणैर् उत्तरो भागो ऽभावप्रमाणेनावगम्यते इति षड्भिः प्रमाणैः षोढा भिन्नं सर्वं प्रमेयम् अवगम्यत एवेति नायम् ईदृशः सर्वज्ञो निराकार्य एवेत्य् आह -- यदीति। नन्व् अवगतं तावद् नानेन सर्वज्ञो निराक्रियत इति। किं नामानेन क्रियते। पूर्वेण तावत् पौरुषेयापौरुषेयवाक्ययोर् मिथ्यात्वे हेतुसदसद्भावो दर्शितः। अंशे च साध्यविकलता। तद् एतावतैव पर्यवसिते किम्[३९३]अशक्यम् इत्यादिनाशङ्क्य निराक्रियते इति न ज्ञायते। उच्यते -- प्रत्ययितवाक्यम् अतीन्द्रियविषयम् अप्रमाणम् इत्य् उक्तम्। तत्रेदम् आशङ्क्यते किम् इदं प्रत्ययितवचनम् अतीन्द्रियविषयम् इति। अप्रतिहतदर्शनशक्तिर् एव ह्य् आप्तः, स खलु काष्ठाप्राप्तज्ञानप्रकर्षो धर्माधर्माव् अप्य् अपरोक्षम् ईक्षत एव, अतश् च न चोदनैवेत्यवधारणम् उपपद्यते। तत्रेदम् उत्तरम् अशक्यं हीति। नायम् एतावान् अतिशयः कस्यचित् पुरुषस्य यदतीन्द्रियं विषयं द्रष्टुं वचनम् अन्तरेण शक्नोतीति। इदं च सूत्रकारेणैव प्रत्यक्षसूत्रे १,११९ वक्ष्यमाणम् अनागतावेक्षणेन भाष्यकृता प्रतिज्ञासमर्थनार्थम् उक्तम्, तद् एव तु[३९४]न्यायकथायाः क्षेत्रम् इति तत्रैव विस्तरेण[३९५]सर्वज्ञं निराकरिष्यामः
api ca na jñātuṃ śakyata ity uktvā vacanādṛta iti punarapavādo bhāṣyakāreṇāśritaḥ. ato 'vagamyate atīndriyajñānam eva bhāṣyakāro vārayati, na tu sarvajñānam. atīndriyaṃ hi vacanādṛte jñātum aśakyam ityabhiprāyeṇāha -- vacanād iti. api ca bhāvābhāvātmakasya jagataḥ pūrvo bhāgo bhāvapramāṇair uttaro bhāgo 'bhāvapramāṇenāvagamyate iti ṣaḍbhiḥ pramāṇaiḥ ṣoḍhā bhinnaṃ sarvaṃ prameyam avagamyata eveti nāyam īdṛśaḥ sarvajño nirākārya evety āha -- yadīti. nanv avagataṃ tāvad nānena sarvajño nirākriyata iti. kiṃ nāmānena kriyate. pūrveṇa tāvat pauruṣeyāpauruṣeyavākyayor mithyātve hetusadasadbhāvo darśitaḥ. aṃśe ca sādhyavikalatā. tad etāvataiva paryavasite kim[393]aśakyam ityādināśaṅkya nirākriyate iti na jñāyate. ucyate -- pratyayitavākyam atīndriyaviṣayam apramāṇam ity uktam. tatredam āśaṅkyate kim idaṃ pratyayitavacanam atīndriyaviṣayam iti. apratihatadarśanaśaktir eva hy āptaḥ, sa khalu kāṣṭhāprāptajñānaprakarṣo dharmādharmāv apy aparokṣam īkṣata eva, ataś ca na codanaivetyavadhāraṇam upapadyate. tatredam uttaram aśakyaṃ hīti. nāyam etāvān atiśayaḥ kasyacit puruṣasya yadatīndriyaṃ viṣayaṃ draṣṭuṃ vacanam antareṇa śaknotīti. idaṃ ca sūtrakāreṇaiva pratyakṣasūtre 1,119 vakṣyamāṇam anāgatāvekṣaṇena bhāṣyakṛtā pratijñāsamarthanārtham uktam, tad eva tu[394]nyāyakathāyāḥ kṣetram iti tatraiva vistareṇa[395]sarvajñaṃ nirākariṣyāmaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.