तस्माद् उपेक्ष्यैव तावद् ग्रन्थव्याख्यां भाष्यकाराभिप्रायम् अभिदध्महे इत्य् आह -- तस्माद् इति। तम् एवाभिप्रायं वर्णयति -- अभ्युपेत्येति वाक्यतान्तेन। अयम् अर्थः -- परमताभिप्रायेणापिचेत्यादि भाष्ये वक्तृज्ञान एव वाक्यं प्रमाणम्, अर्थे तु न तस्य व्यापार इत्य् उक्तम्। तद् अभ्युपगच्छामः। भवतु पुंवाक्यं बाह्य एवार्थे प्रमाणं न वक्तृज्ञाने। बाह्यार्थापेक्षयैव चाप्रामाण्यवादिनो दृष्टान्तो ऽस्तु नाम। तथापि दूषणम् उच्यते -- व्यवधाने ऽपीति। यद्य् अपि ज्ञानव्यवहिते ऽर्थे ऽप्रमाणम् एव पुंवाक्यं, तथापि तद्विषयप्रामाण्याभ्युपगमेनैव ब्रूमः साधारणानैकान्तिको हेतुर् इति। सत्येष्व् अप्य् आप्तवाक्येषु वाक्यत्वस्य हेतोर् दृष्टत्वाद् इतीदम् अत्र सामान्यतोदृष्टानुमानदूषणं भाष्यकारस्य मनसि विपरिवर्तते। अनेनैवाभिप्रायेण भाष्यम् अपि गमयितव्यम् इति भावः। नन्व् १,१५२ अतीन्द्रियार्थवे सत्य् अपि वाक्यत्वाद् इति विशेषयिष्यामः। पौरुषेयवचनं सर्वम् अतीन्द्रियार्थम् अप्रमाणम् इति नानैकान्तिकत्वम् अत आह - अतीन्द्रियेति। अतीन्द्रिये ऽपि हि यदा कश्चिद् यदृच्छया अदृष्टपूर्वार्थे वाक्यं प्रणयति, यथेन्द्रो ऽस्तीत्य् एको वदति, अन्यो नास्तीति। तत्र द्वयोर् अन्यतरेण नियोगतः सत्येन भवितव्यम् इत्य् एकस्य वाक्यस्य सत्यता। न हीन्द्रसदसद्भावयोर् अन्यतरद् अपि प्रमाणान्तरेणावधारितम्। अतो ऽनाप्तवाक्यम् अपि क्वचिद् यदृच्छया प्रयुक्तम् अतीन्द्रियार्थविषयम् एव सत्यं दृष्टम् इति विशिष्टे ऽपि हेताव् अनैकान्तिकत्वम् एवेति
tasmād upekṣyaiva tāvad granthavyākhyāṃ bhāṣyakārābhiprāyam abhidadhmahe ity āha -- tasmād iti. tam evābhiprāyaṃ varṇayati -- abhyupetyeti vākyatāntena. ayam arthaḥ -- paramatābhiprāyeṇāpicetyādi bhāṣye vaktṛjñāna eva vākyaṃ pramāṇam, arthe tu na tasya vyāpāra ity uktam. tad abhyupagacchāmaḥ. bhavatu puṃvākyaṃ bāhya evārthe pramāṇaṃ na vaktṛjñāne. bāhyārthāpekṣayaiva cāprāmāṇyavādino dṛṣṭānto 'stu nāma. tathāpi dūṣaṇam ucyate -- vyavadhāne 'pīti. yady api jñānavyavahite 'rthe 'pramāṇam eva puṃvākyaṃ, tathāpi tadviṣayaprāmāṇyābhyupagamenaiva brūmaḥ sādhāraṇānaikāntiko hetur iti. satyeṣv apy āptavākyeṣu vākyatvasya hetor dṛṣṭatvād itīdam atra sāmānyatodṛṣṭānumānadūṣaṇaṃ bhāṣyakārasya manasi viparivartate. anenaivābhiprāyeṇa bhāṣyam api gamayitavyam iti bhāvaḥ. nanv 1,152 atīndriyārthave saty api vākyatvād iti viśeṣayiṣyāmaḥ. pauruṣeyavacanaṃ sarvam atīndriyārtham apramāṇam iti nānaikāntikatvam ata āha - atīndriyeti. atīndriye 'pi hi yadā kaścid yadṛcchayā adṛṣṭapūrvārthe vākyaṃ praṇayati, yathendro 'stīty eko vadati, anyo nāstīti. tatra dvayor anyatareṇa niyogataḥ satyena bhavitavyam ity ekasya vākyasya satyatā. na hīndrasadasadbhāvayor anyatarad api pramāṇāntareṇāvadhāritam. ato 'nāptavākyam api kvacid yadṛcchayā prayuktam atīndriyārthaviṣayam eva satyaṃ dṛṣṭam iti viśiṣṭe 'pi hetāv anaikāntikatvam eveti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.