एवं तावल्लौकिकप्रयोगानुसारेण[५१४]यागादयो धर्मा इत्य् उक्तम्। अपि च येयं पश्वादिषु धर्मफलत्वप्रसिद्धिः तयापि यागादीनाम् एव धर्मत्वम् अवगम्यत इत्य् आह -- पश्वादीनीति। अयम् अर्थः -- पश्वादीनि तावद् धर्मफलतया प्रसिद्धानि। अतो यस्यैव तानि[५१५]फलानि स एव धर्म इति भवति मतिः। चित्रादिफलतया चैतानि शास्त्राद् अवगतानीति चित्रादयो धर्मा इति उपसंहरति -- तस्माद् इति। न केवलं लोके। वेदे ऽपि यागादिष्व् एव धर्मपदप्रसिद्धिर् १,१६० इति दर्शयता भाष्यकारेण दर्शितं यज्ञेन यज्ञम् अयजन्त देवाः। तानि धर्माणीति। तद् दर्शयति -- धर्माणीति। अस्याम् अपि श्रुतौ यज्ञसमानाधिकरणो धर्मशब्द इति तद्वचनो निश्चीयत इति। कथं पुनर् विलिङ्गो विसङ्ख्यश् च धर्मशब्दः यज्ञसमानाधिकरणतया निर्दिश्यते। तत्सामानाधिकरण्ये हि स धर्म इति भवेत्। एकस्यैव यज्ञस्य प्रकृतत्वात्, पुल्लिङ्गत्वाच् च तस्य, अत आह -- लिङ्गेति। समुज्झितलिङ्गसङ्ख्याविशेषो धर्मशब्द एवात्र भाष्यकृता दर्शितः। तद्वृत्तस्य प्रकृतग्राहित्वात्, अन्यस्य चाप्रकरणान् निश्चीयते यज्ञसमानाधिकरणो धर्मशब्द इति। लिङ्गसंख्ययोश् च छान्दसो व्यत्यय इति भावः। आद्यश् चात्र यज्ञशब्दो यज्ञसाधनलक्षणार्थः। इतरः श्रुत्यर्थ इति
evaṃ tāvallaukikaprayogānusāreṇa[514]yāgādayo dharmā ity uktam. api ca yeyaṃ paśvādiṣu dharmaphalatvaprasiddhiḥ tayāpi yāgādīnām eva dharmatvam avagamyata ity āha -- paśvādīnīti. ayam arthaḥ -- paśvādīni tāvad dharmaphalatayā prasiddhāni. ato yasyaiva tāni[515]phalāni sa eva dharma iti bhavati matiḥ. citrādiphalatayā caitāni śāstrād avagatānīti citrādayo dharmā iti upasaṃharati -- tasmād iti. na kevalaṃ loke. vede 'pi yāgādiṣv eva dharmapadaprasiddhir 1,160 iti darśayatā bhāṣyakāreṇa darśitaṃ yajñena yajñam ayajanta devāḥ. tāni dharmāṇīti. tad darśayati -- dharmāṇīti. asyām api śrutau yajñasamānādhikaraṇo dharmaśabda iti tadvacano niścīyata iti. kathaṃ punar viliṅgo visaṅkhyaś ca dharmaśabdaḥ yajñasamānādhikaraṇatayā nirdiśyate. tatsāmānādhikaraṇye hi sa dharma iti bhavet. ekasyaiva yajñasya prakṛtatvāt, pulliṅgatvāc ca tasya, ata āha -- liṅgeti. samujjhitaliṅgasaṅkhyāviśeṣo dharmaśabda evātra bhāṣyakṛtā darśitaḥ. tadvṛttasya prakṛtagrāhitvāt, anyasya cāprakaraṇān niścīyate yajñasamānādhikaraṇo dharmaśabda iti. liṅgasaṃkhyayoś ca chāndaso vyatyaya iti bhāvaḥ. ādyaś cātra yajñaśabdo yajñasādhanalakṣaṇārthaḥ. itaraḥ śrutyartha iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.