१,१६७ यस् तु वदति -- ब्राह्मणहननादिषु निषेधाधिकारेषु ह्य् अर्थवादोपात्ता यातनाविशेषाः तं शतेन यातयाद् इत्यादयः साध्यतया श्रूयन्ते। तैश् च मिलितैव निषिध्यमानक्रियाधिकारिणं विशिनष्टि। अतः संवलिताधिकार एवायं, शतादियातनापरिहारकामो हननाभिप्रवृत्तो न कुर्याद् इति। दृष्टं चार्थवादोपात्तम् अधिकारिविशेषणं रात्रिसत्रे। तद् इहाधिकारिहेत्वपेक्षायाम् अगृह्यमाणे विशेषे तद् अपि हेतुतया स्वीक्रियत इति। तद् अयुक्तम्। अगृह्यमाणे विशेष एवं नाम। न चेह तदग्रहणम्। स्वपदवाक्यान्तरोपात्तयोर् महाविशेषात्। रात्रिसत्रे हि फलान्तराश्रवणाद् अर्थवादोपात्तप्रतिष्ठाब्रह्मवर्चसादीनां चागृह्यमाणविशेषाणां च युगपदुपस्थानात् सर्वार्थवादोपात्तफलार्थिन एवाधिकार इति युक्तं कल्पयितुम्।[५२६]एवं जातेष्टाव् अपि समस्तार्थवादोपात्तपूतादिविशेषाणाम् अगृह्यमाणविशेषत्वात् पुत्रजन्मनश् चाधिकारिविशेषणानुरूपेणाश्रयणाद् युगपद् एव सर्वविशेषणविशिष्टो ऽधिकारीति कथ्यते। इह तु न कलञ्जं भक्षयेद् इति समानपदोपात्तो भक्षयतिर् अधिकारिविशेषणतयावगत इति नाधिकारिहेत्वन्तरापेक्षा। एवं ब्राह्मणहननादिप्रतिषेधेष्व् अपीति न क्वचिद् आर्थवादिकफलविशेषणापेक्षा।[५२७]यदि तूच्यते -- नञर्थविशेषणतयैव धात्वर्थो ऽवगतो यावदधिकारिविशेषणतया कल्प्यते, तावदर्थवादोपात्तविशेषणान्य् उपस्थितानीति विशेषाग्रहणम्[५२८]इति। न, एवम् अपि विपरीतविशेषणापत्तेः। धात्वर्थो हि[५२९]यदा विषयविशेषणतयावगतः[५३०]पुरुषगुणतयावकल्प्यते। अर्थवादोपात्तानि त्व् अनन्यत्रोपयुक्तानीति तद्विशिष्टाधिकारिकल्पनैव न्याय्येति न संवलिताधिकारसिद्धिः। एवञ् च विषयविशेषणस्यैव भक्षयतेर् गलेपातिकयाधिकारिविशेषणत्वम् इत्य् उपेक्षितव्यम्। यद् अपि शतेन यातयाद् इत्यादिविध्युपनिबन्धनं साध्यत्वाम् आचक्षते, तद् अप्य् अयुक्तम्। अविधिविषयत्वात् फलानां साध्यभावस्य। वक्ष्यते च तस्य लिप्सार्थलक्षणेति। काम्यतयैव फलानि श्रुतिभिर् उपनीयन्ते, किम् अत्र विधिश्रुत्या। अत एव रात्रिसत्रे प्रतिष्ठाकाम इति विपरिणामाश्रयणं प्रतिष्ठादीनां साध्यतासिद्ध्यर्थं, न तु प्रतितिष्ठेयुर् इति विध्याश्रयणम् इति यत् किञ्चिद् एतत्। अतः सिद्धं निषेधप्रमाणकम् अनर्थत्वम् इति
1,167 yas tu vadati -- brāhmaṇahananādiṣu niṣedhādhikāreṣu hy arthavādopāttā yātanāviśeṣāḥ taṃ śatena yātayād ityādayaḥ sādhyatayā śrūyante. taiś ca militaiva niṣidhyamānakriyādhikāriṇaṃ viśinaṣṭi. ataḥ saṃvalitādhikāra evāyaṃ, śatādiyātanāparihārakāmo hananābhipravṛtto na kuryād iti. dṛṣṭaṃ cārthavādopāttam adhikāriviśeṣaṇaṃ rātrisatre. tad ihādhikārihetvapekṣāyām agṛhyamāṇe viśeṣe tad api hetutayā svīkriyata iti. tad ayuktam. agṛhyamāṇe viśeṣa evaṃ nāma. na ceha tadagrahaṇam. svapadavākyāntaropāttayor mahāviśeṣāt. rātrisatre hi phalāntarāśravaṇād arthavādopāttapratiṣṭhābrahmavarcasādīnāṃ cāgṛhyamāṇaviśeṣāṇāṃ ca yugapadupasthānāt sarvārthavādopāttaphalārthina evādhikāra iti yuktaṃ kalpayitum.[526]evaṃ jāteṣṭāv api samastārthavādopāttapūtādiviśeṣāṇām agṛhyamāṇaviśeṣatvāt putrajanmanaś cādhikāriviśeṣaṇānurūpeṇāśrayaṇād yugapad eva sarvaviśeṣaṇaviśiṣṭo 'dhikārīti kathyate. iha tu na kalañjaṃ bhakṣayed iti samānapadopātto bhakṣayatir adhikāriviśeṣaṇatayāvagata iti nādhikārihetvantarāpekṣā. evaṃ brāhmaṇahananādipratiṣedheṣv apīti na kvacid ārthavādikaphalaviśeṣaṇāpekṣā.[527]yadi tūcyate -- nañarthaviśeṣaṇatayaiva dhātvartho 'vagato yāvadadhikāriviśeṣaṇatayā kalpyate, tāvadarthavādopāttaviśeṣaṇāny upasthitānīti viśeṣāgrahaṇam[528]iti. na, evam api viparītaviśeṣaṇāpatteḥ. dhātvartho hi[529]yadā viṣayaviśeṣaṇatayāvagataḥ[530]puruṣaguṇatayāvakalpyate. arthavādopāttāni tv ananyatropayuktānīti tadviśiṣṭādhikārikalpanaiva nyāyyeti na saṃvalitādhikārasiddhiḥ. evañ ca viṣayaviśeṣaṇasyaiva bhakṣayater galepātikayādhikāriviśeṣaṇatvam ity upekṣitavyam. yad api śatena yātayād ityādividhyupanibandhanaṃ sādhyatvām ācakṣate, tad apy ayuktam. avidhiviṣayatvāt phalānāṃ sādhyabhāvasya. vakṣyate ca tasya lipsārthalakṣaṇeti. kāmyatayaiva phalāni śrutibhir upanīyante, kim atra vidhiśrutyā. ata eva rātrisatre pratiṣṭhākāma iti vipariṇāmāśrayaṇaṃ pratiṣṭhādīnāṃ sādhyatāsiddhyarthaṃ, na tu pratitiṣṭheyur iti vidhyāśrayaṇam iti yat kiñcid etat. ataḥ siddhaṃ niṣedhapramāṇakam anarthatvam iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.