अपि च कल्पनापोढवादिनाम् अपि कल्पनाज्ञानं स्वसंवेदने प्रत्यक्षम् इष्टम् एव। यद् एवम् आहुः -- कल्पनापि स्वसंवित्ताविष्टा नार्थे विकल्पनात् इति। एवं हि मन्यन्ते -- न कल्पना स्वसंवित्तिर् आत्मानं विकल्पयति, बहिरर्थविकल्पावभासित्वात्। असाधारणस्य च कल्पनात्मनो ऽपि कल्पनास्पदत्वात्। अत्राप्य् आहुः -- नैनम् इयम् अभिलापेन संसृजति तथा वृत्तेर् आत्मनि विरोधात् इति। तेषाम् अतः स्वसंवित्तिर् नाभिजल्पानुषङ्गिणी इति च। तद् इदं कल्पनास्वसंवेदनं प्रत्यक्षं नोपपद्येत। तद् अपि हि निर्विकल्पकप्रत्ययान्तरिताक्षव्यापारम् एव। अथ तत्र रूढ्या प्रत्यक्षशब्दो वर्तत इत्य् उच्यते, तद् गोत्वादिबहिर्विषयप्रकाशे ऽपि समानं, न परं स्वसंवित्ताव् इत्य् अभिप्रायेणाह -- कल्पनेति। यदि मतम् अस्ति तत्रेन्द्रियजं निर्विकल्पकज्ञानं समनन्तरप्रत्ययः। तद् एव मन इत्य् आचक्षते। यथाहुः -- तच् चतुर्विधम् इन्द्रिय(?ज)म् इन्द्रियजं समनन्तरप्रत्ययोद्भवं मानसम् इति। मनो ऽपि चेन्द्रियम् इति मनोधीनतया प्रत्यक्षं भविष्यतीति। तद् गोत्वादिबोधे ऽपि समानम्। तद्बोधे ऽपि वयं मनोव्यापारम् आतिष्ठामह एव। मनःस्वरूपे तु विवदामः। तत् तावद् अन्यद् एवेत्य् आह -- मन इति
api ca kalpanāpoḍhavādinām api kalpanājñānaṃ svasaṃvedane pratyakṣam iṣṭam eva. yad evam āhuḥ -- kalpanāpi svasaṃvittāviṣṭā nārthe vikalpanāt iti. evaṃ hi manyante -- na kalpanā svasaṃvittir ātmānaṃ vikalpayati, bahirarthavikalpāvabhāsitvāt. asādhāraṇasya ca kalpanātmano 'pi kalpanāspadatvāt. atrāpy āhuḥ -- nainam iyam abhilāpena saṃsṛjati tathā vṛtter ātmani virodhāt iti. teṣām ataḥ svasaṃvittir nābhijalpānuṣaṅgiṇī iti ca. tad idaṃ kalpanāsvasaṃvedanaṃ pratyakṣaṃ nopapadyeta. tad api hi nirvikalpakapratyayāntaritākṣavyāpāram eva. atha tatra rūḍhyā pratyakṣaśabdo vartata ity ucyate, tad gotvādibahirviṣayaprakāśe 'pi samānaṃ, na paraṃ svasaṃvittāv ity abhiprāyeṇāha -- kalpaneti. yadi matam asti tatrendriyajaṃ nirvikalpakajñānaṃ samanantarapratyayaḥ. tad eva mana ity ācakṣate. yathāhuḥ -- tac caturvidham indriya(?ja)m indriyajaṃ samanantarapratyayodbhavaṃ mānasam iti. mano 'pi cendriyam iti manodhīnatayā pratyakṣaṃ bhaviṣyatīti. tad gotvādibodhe 'pi samānam. tadbodhe 'pi vayaṃ manovyāpāram ātiṣṭhāmaha eva. manaḥsvarūpe tu vivadāmaḥ. tat tāvad anyad evety āha -- mana iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.