दृष्टान्तो ऽभिहितो ह्य् एष वैधर्म्येणासुशिक्षितैः । इति। हेतुर् हि पक्षधर्मो भवति। न च सर्वस्यानित्यता शब्दधर्मः, कथम् असौ हेतुः वैधर्म्यदृष्टान्तस् त्व् असौ नित्यत्वस्य। न हि ततो ऽन्यः साध्यविपक्षभाग २,७८ भवति। इह च नित्यता साध्या, तद्विपक्षो ऽनित्यता। तद् युक्तं सर्वं वैधर्म्यदृष्टान्त एवेति। तद् अत्रेदम् आकूतं - यन्नित्यं न भवति तत् सर्वं, नायं सर्वमतो ऽसर्वत्वान् नित्यः शब्द इति। असर्वत्वं हेतुः, अतः सर्वस्यानित्यत्वम् अहेतुर् इति न हेतुसाध्ययोर् विरोध इति। पुनश् चोक्तं - वैधर्म्यवचनम् अपि नेदं समञ्जसमभावनियमस्य विपरीतत्वात् हेत्वभावे ह्य् अत्र सर्वत्वे साध्याभावस्यानित्यत्वस्य प्रदर्शनं कृतम्। साध्याभावे तु वैधर्म्यदृष्टान्ते हेत्वभावो दर्शयितव्यः। व्याप्तिविपर्ययस्यानुमाने वक्ष्यमाणत्वात्। तद् इहानित्यत्वस्य सर्वत्वाद् इति वक्तव्ये सर्वस्यानित्यत्वाद् इति वचनं सुशिक्षितत्वाद् वैधर्म्यवचनस्येति। तद् एतद् अयुक्तं, हेताव् अस्मिन् विवक्षिते ऽक्षपादेन हेतुसाध्ययोर् विरोधो ऽभिहितः। यत्त्वपक्षधर्मत्वान् न हेतुर् इति, तद् दूषणान्तरं भविष्यति। असर्वत्वं वा कथं हेतुः, तद् अपीह सर्वान्तर्गतेर् असिद्धम् एव। अतः कृत्वाचिन्तामात्रेणेदं नैयायिकैर् उक्तं हेताव् अस्मिन् विवक्षिते हेतुप्रतिज्ञयोर् विरोध इति। मा भूद् वा तदुदाहरणम्। इह तु विस्पष्टो विरोधः, यम् एतम् अदृष्ट्वा परैर् बौद्धैर् उक्तं न प्रतिज्ञाहेतुर् विरोधो दूषणम् इति। किलशब्दो ऽरुचौ। अत्रोदाहरणं विस्पष्टत्वाद् विरोधस्येति
dṛṣṭānto 'bhihito hy eṣa vaidharmyeṇāsuśikṣitaiḥ | iti. hetur hi pakṣadharmo bhavati. na ca sarvasyānityatā śabdadharmaḥ, katham asau hetuḥ vaidharmyadṛṣṭāntas tv asau nityatvasya. na hi tato 'nyaḥ sādhyavipakṣabhāga 2,78 bhavati. iha ca nityatā sādhyā, tadvipakṣo 'nityatā. tad yuktaṃ sarvaṃ vaidharmyadṛṣṭānta eveti. tad atredam ākūtaṃ - yannityaṃ na bhavati tat sarvaṃ, nāyaṃ sarvamato 'sarvatvān nityaḥ śabda iti. asarvatvaṃ hetuḥ, ataḥ sarvasyānityatvam ahetur iti na hetusādhyayor virodha iti. punaś coktaṃ - vaidharmyavacanam api nedaṃ samañjasamabhāvaniyamasya viparītatvāt hetvabhāve hy atra sarvatve sādhyābhāvasyānityatvasya pradarśanaṃ kṛtam. sādhyābhāve tu vaidharmyadṛṣṭānte hetvabhāvo darśayitavyaḥ. vyāptiviparyayasyānumāne vakṣyamāṇatvāt. tad ihānityatvasya sarvatvād iti vaktavye sarvasyānityatvād iti vacanaṃ suśikṣitatvād vaidharmyavacanasyeti. tad etad ayuktaṃ, hetāv asmin vivakṣite 'kṣapādena hetusādhyayor virodho 'bhihitaḥ. yattvapakṣadharmatvān na hetur iti, tad dūṣaṇāntaraṃ bhaviṣyati. asarvatvaṃ vā kathaṃ hetuḥ, tad apīha sarvāntargater asiddham eva. ataḥ kṛtvācintāmātreṇedaṃ naiyāyikair uktaṃ hetāv asmin vivakṣite hetupratijñayor virodha iti. mā bhūd vā tadudāharaṇam. iha tu vispaṣṭo virodhaḥ, yam etam adṛṣṭvā parair bauddhair uktaṃ na pratijñāhetur virodho dūṣaṇam iti. kilaśabdo 'rucau. atrodāharaṇaṃ vispaṣṭatvād virodhasyeti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.