किञ् चेदम् अपि चात्र विकल्पनीयं - यो ऽयं धर्मिणो निर्देशकः प्रत्ययशब्दः स किं भावे कर्तरि करणे वा व्युत्पद्यते, कर्मणि वा। पूर्वोक्तेषु तावत् कल्पेषु विरोधः, अकर्मकप्रत्ययासम्भवात्। न हि प्रतीतिर् अस्ति प्रत्येतव्यं नास्तीति सम्भवति। तदनवष्टब्धस्य (?कृ।त)द्रूपस्याप्रकाशात्। एवम् एव कर्तृकरणयोर् अपि वाच्यम्। यदि ज्ञानम् एवार्थप्रकाशे तज्जन्मनि वा कर्तृत्वेनोपचर्यते करणत्वेन वा विवक्षाधीनत्वात् कारकाणां, तथापि तयोः प्रत्याय्येन कर्मकारकेण विनानुपपत्तिः। सो ऽयं स्ववाग्विरोधः। प्रत्यय इत्य् उक्तमात्र एव तत्स्वभावपरामर्शात् प्रत्येतव्याभावः प्रतिषिध्यते माता मे वन्ध्येतिवन्मातृत्वेन वन्ध्यात्वम्। अतो न प्रत्यये पक्षीकृते निरालम्बनत्वं साधयितुं शक्यम्। कर्मव्युत्पत्तौ सिद्धसाधनम् एव। तद् एतत् सर्वम् आह -- तथेति ॥ सिद्धसाधनं विवृणोति -- प्रत्याय्यस्येति। न खलु जडो रूपादिः किञ्चिन्नालम्बत इति
kiñ cedam api cātra vikalpanīyaṃ - yo 'yaṃ dharmiṇo nirdeśakaḥ pratyayaśabdaḥ sa kiṃ bhāve kartari karaṇe vā vyutpadyate, karmaṇi vā. pūrvokteṣu tāvat kalpeṣu virodhaḥ, akarmakapratyayāsambhavāt. na hi pratītir asti pratyetavyaṃ nāstīti sambhavati. tadanavaṣṭabdhasya (?kṛ/ta)drūpasyāprakāśāt. evam eva kartṛkaraṇayor api vācyam. yadi jñānam evārthaprakāśe tajjanmani vā kartṛtvenopacaryate karaṇatvena vā vivakṣādhīnatvāt kārakāṇāṃ, tathāpi tayoḥ pratyāyyena karmakārakeṇa vinānupapattiḥ. so 'yaṃ svavāgvirodhaḥ. pratyaya ity uktamātra eva tatsvabhāvaparāmarśāt pratyetavyābhāvaḥ pratiṣidhyate mātā me vandhyetivanmātṛtvena vandhyātvam. ato na pratyaye pakṣīkṛte nirālambanatvaṃ sādhayituṃ śakyam. karmavyutpattau siddhasādhanam eva. tad etat sarvam āha -- tatheti || siddhasādhanaṃ vivṛṇoti -- pratyāyyasyeti. na khalu jaḍo rūpādiḥ kiñcinnālambata iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.