कथं न सिध्यत्य् अत आह -- स्तम्भेति। व्यतिरेकग्राहिप्रत्ययमिथ्यात्वे हि न स्तम्भादिज्ञानेभ्यः साधनज्ञानस्य कश्चिद् विशेषः। तद्वद् एव तु साधनज्ञानम् अपि मिथ्या भवेद् इति। एतद्दोषपरिहारार्थं तु व्यतिरेकग्राहिप्रत्ययव्यतिरिक्ता २,५६ एव प्रत्यया यदि पक्षीक्रियन्ते, ततो व्यतिरेकग्राहिप्रत्ययव्यतिरेकग्राहिणस् तद्व्यतिरेकान् मिथ्यात्वप्रसक्तौ सर्वपूर्वासिद्धिः, पुनर् अपि तदन्यविशेषणे ऽनवस्था। यत्रैव तु परः क्वचिद् अवतिष्ठते तन्मिथ्यात्वात् पूर्वपूर्वाभावो दर्शयितव्य इत्य् आह -- यावद् इति। किञ्चाद्यपक्षात् प्रभृति य एते तदन्यप्रतिज्ञादिभिः पक्षा दर्शिताः, तेषु सर्वेषु विरुद्धाव्यभिचारित्वम् अनुमानविरोधो वेत्य् आह -- विरुद्धेति ॥ ७७ -- ७८ ॥ कथम् एतद् उभयम् इत्य् आह -- इत्थम् इति। इत्थं वक्ष्यमाणप्रकारेण। अत्र प्रतिसाधनं वक्तव्यम् इति। तद् एव प्रतिसाधनं दर्शयति -- बाह्येति। बाह्यार्थालम्बना बुद्धिर् इति धीर् धर्मिणी। सम्यग् इति साध्यो धर्मः, बाधकापेतबुद्धित्वात्, स्वप्नज्ञानादिबाधबुद्धिवत्। इदं च प्रसिद्धावयवत्वेन निरालम्बनानुमानाद् बलवद् इति तस्यानुमानबाधो भवति। यदि तुल्यबलत्वम् एव मन्यते, ततो विरुद्धाव्यभिचारित्वम् इति विवेको दर्शयितव्यः। (स्वार्थिकस् त्व् इति?) यदि तु स्वप्नादिबाधबुद्धिर् अपि मिथ्येति ब्रूयात्, ततस् तेषाम् अबाधितत्वाद् असत्यत्वे दृष्टान्ताभाव इत्य् आह -- सापीति ॥ ७९ -- ८० ॥ किञ्च भिन्नं ज्ञानमात्रं क्षणिकम् इति या बुद्धयः ताः सम्यङ् मिथ्या वा, सत्यत्वे तावदनैकान्तिकत्वम् इत्य् आह -- विज्ञानेति। तन्मिथ्यात्वाभ्युपगमे २,५७ तु सविशेषणपक्षीकृतज्ञानाभावात् पक्षबाध इत्य् आह -- तन्मिथ्येति
kathaṃ na sidhyaty ata āha -- stambheti. vyatirekagrāhipratyayamithyātve hi na stambhādijñānebhyaḥ sādhanajñānasya kaścid viśeṣaḥ. tadvad eva tu sādhanajñānam api mithyā bhaved iti. etaddoṣaparihārārthaṃ tu vyatirekagrāhipratyayavyatiriktā 2,56 eva pratyayā yadi pakṣīkriyante, tato vyatirekagrāhipratyayavyatirekagrāhiṇas tadvyatirekān mithyātvaprasaktau sarvapūrvāsiddhiḥ, punar api tadanyaviśeṣaṇe 'navasthā. yatraiva tu paraḥ kvacid avatiṣṭhate tanmithyātvāt pūrvapūrvābhāvo darśayitavya ity āha -- yāvad iti. kiñcādyapakṣāt prabhṛti ya ete tadanyapratijñādibhiḥ pakṣā darśitāḥ, teṣu sarveṣu viruddhāvyabhicāritvam anumānavirodho vety āha -- viruddheti || 77 -- 78 || katham etad ubhayam ity āha -- ittham iti. itthaṃ vakṣyamāṇaprakāreṇa. atra pratisādhanaṃ vaktavyam iti. tad eva pratisādhanaṃ darśayati -- bāhyeti. bāhyārthālambanā buddhir iti dhīr dharmiṇī. samyag iti sādhyo dharmaḥ, bādhakāpetabuddhitvāt, svapnajñānādibādhabuddhivat. idaṃ ca prasiddhāvayavatvena nirālambanānumānād balavad iti tasyānumānabādho bhavati. yadi tulyabalatvam eva manyate, tato viruddhāvyabhicāritvam iti viveko darśayitavyaḥ. (svārthikas tv iti?) yadi tu svapnādibādhabuddhir api mithyeti brūyāt, tatas teṣām abādhitatvād asatyatve dṛṣṭāntābhāva ity āha -- sāpīti || 79 -- 80 || kiñca bhinnaṃ jñānamātraṃ kṣaṇikam iti yā buddhayaḥ tāḥ samyaṅ mithyā vā, satyatve tāvadanaikāntikatvam ity āha -- vijñāneti. tanmithyātvābhyupagame 2,57 tu saviśeṣaṇapakṣīkṛtajñānābhāvāt pakṣabādha ity āha -- tanmithyeti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.