Manu-Smrti (analytic version) 4

दत्तेन मासं तृप्यन्ति विधिवत् पितरो नृनाम् ॥ म्न् ३।२६७[२५७म्] ॥ द्वौ मासौ मत्स्यमांसेन त्रीन् मासान् हारिणेन तु & औरभ्रेणा७थ चतुरः शाकुनेना७थ पञ्च वै ॥ म्न् ३।२६८[२५८म्] ॥ षण्मासांश् छागमांसेन पार्षतेन च सप्त वै & अष्टाव् एनस्य मांसेन रौरवेण नवै७व तु [म्: ऐणेयमांसेन] ॥ म्न् ३।२६९[२५९म्] ॥ दशमासांस् तु तृप्यन्ति वराह-महिषामिषैः & शश-कूर्मयोस् तु मांसेन मासान् एकादशै७व तु ॥ म्न् ३।२७०[२६०म्] ॥ संवत्सरं तु गव्येन पयसा पायसेन च [म्: संवत्सरे] & वार्ध्रीणसस्य मांसेन तृप्तिर् द्वादशवार्षिकी ॥ म्न् ३।२७१[२६१म्] ॥ कालशाकं महाशल्काः खङ्ग-लोहामिषं मधु & आनन्त्यायै७व कल्प्यन्ते मुन्य्-अन्नानि च सर्वशः ॥ म्न् ३।२७२[२६२म्] ॥ यत् किं चिन् मधुना मिश्रं प्रदद्यात् तु त्रयोदशीम् & तद् अप्य् अक्षयम् एव स्याद् वर्षासु च मघासु च ॥ म्न् ३।२७३[२६३म्] ॥ अपि नः स कुले भूयाद् यो नो दद्यात् त्रयोदशीम् & पायसं मधु-सर्पिर्भ्यां प्राक् छाये कुञ्जरस्य च ॥ म्न् ३।२७४[२६४म्] ॥ यद् यद् ददाति विधिवत् सम्यक् श्रद्धासमन्वितः & तत् तत् पितॄणां भवति परत्रा७नन्तम् अक्षयम् ॥ म्न् ३।२७५[२६५म्] ॥ कृष्णपक्षे दशम्यादौ वर्जयित्वा चतुर्दशीम् & श्राद्धे प्रशस्तास् तिथयो यथै९ता न तथे९तराः ॥ म्न् ३।२७६[२६६म्] ॥ युक्षु कुर्वन् दिनर्क्षेषु सर्वान् कामान् समश्नुते & अयुक्षु तु पितॄन् सर्वान् प्रजां प्राप्नोति पुष्कलाम् ॥ म्न् ३।२७७[२६७म्] ॥ यथा चै७वा७परः पक्षः पूर्वपक्षाद् विशिष्यते & तथा श्राद्धस्य पूर्वाह्णाद् अपराह्णो विशिष्यते ॥ म्न् ३।२७८[२६८म्] ॥ प्राचीनावीतिना सम्यग् अपसव्यम् अतन्द्रिणा & पित्र्यम् आ निधनात् कार्यं विधिवद् दर्भ-पाणिना ॥ म्न् ३।२७९[२६९म्] ॥ रात्रौ श्राद्धं न कुर्वीत राक्षसी कीर्तिता हि सा & संध्ययोर् उभयोश् चै७व सूर्ये चै७वा७चिरो१दिते ॥ म्न् ३।२८०[२७०म्] ॥ अनेन विधिना श्राद्धं त्रिर् अब्दस्ये७ह निर्वपेत् & हेमन्त-ग्रीष्म-वर्षासु पाञ्चयज्ञिकम् अन्वहम् ॥ म्न् ३।२८१[२७१म्] ॥ न पैतृयज्ञियो होमो लौकिके ऽग्नौ विधीयते & न दर्शेन विना श्राद्धम् आहिता१ग्नेर् द्विजन्मनः ॥ म्न् ३।२८२[२७२म्] ॥ यद् एव तर्पयत्य् अद्भिः पितॄन् स्नात्वा द्विजोत्तमः & तेनै७व कृत्स्नम् आप्नोति पितृयज्ञक्रियाफलम् ॥ म्न् ३।२८३[२७३म्] ॥ वसून् वदन्ति तु पितॄन् रुद्रांश् चै७व पितामहान् & प्रपितामहांस् तथा०दित्यान् श्रुतिर् एषा सनातनी ॥ म्न् ३।२८४[२७४म्] ॥ विघसाशी भवेन् नित्यं नित्यं वा९मृत-भोजनः & विघसो भुक्तशेषं तु यज्ञशेषं तथा९मृतम् ॥ म्न् ३।२८५[२७५म्] ॥ एतद् वो ऽभिहितं सर्वं विधानं पाञ्चयज्ञिकम् & द्विजातिमुख्यवृत्तीनां विधानं श्रूयताम् इति ॥ म्न् ३।२८६[२७६म्] ॥ चतुर्थम् आयुषो भागम् उषित्वा०द्यं गुरौ द्विजाः & द्वितीयम् आयुषो भागं कृत-दारो गृहे वसेत्

dattena māsaṃ tṛpyanti vidhivat pitaro nṛnām // Mn 3.267[257M] // dvau māsau matsyamāṃsena trīn māsān hāriṇena tu & aurabhreṇā7tha caturaḥ śākunenā7tha pañca vai // Mn 3.268[258M] // ṣaṇmāsāṃś chāgamāṃsena pārṣatena ca sapta vai & aṣṭāv enasya māṃsena rauraveṇa navai7va tu [M: aiṇeyamāṃsena] // Mn 3.269[259M] // daśamāsāṃs tu tṛpyanti varāha-mahiṣāmiṣaiḥ & śaśa-kūrmayos tu māṃsena māsān ekādaśai7va tu // Mn 3.270[260M] // saṃvatsaraṃ tu gavyena payasā pāyasena ca [M: saṃvatsare] & vārdhrīṇasasya māṃsena tṛptir dvādaśavārṣikī // Mn 3.271[261M] // kālaśākaṃ mahāśalkāḥ khaṅga-lohāmiṣaṃ madhu & ānantyāyai7va kalpyante muny-annāni ca sarvaśaḥ // Mn 3.272[262M] // yat kiṃ cin madhunā miśraṃ pradadyāt tu trayodaśīm & tad apy akṣayam eva syād varṣāsu ca maghāsu ca // Mn 3.273[263M] // api naḥ sa kule bhūyād yo no dadyāt trayodaśīm & pāyasaṃ madhu-sarpirbhyāṃ prāk chāye kuñjarasya ca // Mn 3.274[264M] // yad yad dadāti vidhivat samyak śraddhāsamanvitaḥ & tat tat pitṝṇāṃ bhavati paratrā7nantam akṣayam // Mn 3.275[265M] // kṛṣṇapakṣe daśamyādau varjayitvā caturdaśīm & śrāddhe praśastās tithayo yathai9tā na tathe9tarāḥ // Mn 3.276[266M] // yukṣu kurvan dinarkṣeṣu sarvān kāmān samaśnute & ayukṣu tu pitṝn sarvān prajāṃ prāpnoti puṣkalām // Mn 3.277[267M] // yathā cai7vā7paraḥ pakṣaḥ pūrvapakṣād viśiṣyate & tathā śrāddhasya pūrvāhṇād aparāhṇo viśiṣyate // Mn 3.278[268M] // prācīnāvītinā samyag apasavyam atandriṇā & pitryam ā nidhanāt kāryaṃ vidhivad darbha-pāṇinā // Mn 3.279[269M] // rātrau śrāddhaṃ na kurvīta rākṣasī kīrtitā hi sā & saṃdhyayor ubhayoś cai7va sūrye cai7vā7ciro1dite // Mn 3.280[270M] // anena vidhinā śrāddhaṃ trir abdasye7ha nirvapet & hemanta-grīṣma-varṣāsu pāñcayajñikam anvaham // Mn 3.281[271M] // na paitṛyajñiyo homo laukike 'gnau vidhīyate & na darśena vinā śrāddham āhitā1gner dvijanmanaḥ // Mn 3.282[272M] // yad eva tarpayaty adbhiḥ pitṝn snātvā dvijottamaḥ & tenai7va kṛtsnam āpnoti pitṛyajñakriyāphalam // Mn 3.283[273M] // vasūn vadanti tu pitṝn rudrāṃś cai7va pitāmahān & prapitāmahāṃs tathā0dityān śrutir eṣā sanātanī // Mn 3.284[274M] // vighasāśī bhaven nityaṃ nityaṃ vā9mṛta-bhojanaḥ & vighaso bhuktaśeṣaṃ tu yajñaśeṣaṃ tathā9mṛtam // Mn 3.285[275M] // etad vo 'bhihitaṃ sarvaṃ vidhānaṃ pāñcayajñikam & dvijātimukhyavṛttīnāṃ vidhānaṃ śrūyatām iti // Mn 3.286[276M] // caturtham āyuṣo bhāgam uṣitvā0dyaṃ gurau dvijāḥ & dvitīyam āyuṣo bhāgaṃ kṛta-dāro gṛhe vaset

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्रोहेणै७व भूतानाम् अल्पद्रोहेण वा पुनः & या वृत्तिस् तां समास्थाय विप्रो जीवेद् अनापदि

adroheṇai7va bhūtānām alpadroheṇa vā punaḥ & yā vṛttis tāṃ samāsthāya vipro jīved anāpadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यात्रामात्रप्रसिद्ध्य्-अर्थं स्वैः कर्मभिर् अगर्हितैः & अक्लेशेन शरीरस्य कुर्वीत धनसंचयम्

yātrāmātraprasiddhy-arthaṃ svaiḥ karmabhir agarhitaiḥ & akleśena śarīrasya kurvīta dhanasaṃcayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋता१मृताभ्यां जीवेत् तु मृतेन प्रमृतेन वा & सत्या१नृताभ्याम् अपि वा न श्ववृत्त्या कदा चन

ṛtā1mṛtābhyāṃ jīvet tu mṛtena pramṛtena vā & satyā1nṛtābhyām api vā na śvavṛttyā kadā cana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋतम् उञ्छ-शिलं ज्ञेयम् अमृतं स्याद् अयाचितम् & मृतं तु याचितं भैक्षं प्रमृतं कर्षणं स्मृतम्

ṛtam uñcha-śilaṃ jñeyam amṛtaṃ syād ayācitam & mṛtaṃ tu yācitaṃ bhaikṣaṃ pramṛtaṃ karṣaṇaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्या१नृतं तु वाणिज्यं तेन चै७वा७पि जीव्यते & सेवा श्ववृत्तिर् आख्याता तस्मात् तां परिवर्जयेत्

satyā1nṛtaṃ tu vāṇijyaṃ tena cai7vā7pi jīvyate & sevā śvavṛttir ākhyātā tasmāt tāṃ parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुसूल-धान्यको वा स्यात् कुम्भी-धान्यक एव वा & त्र्यहै१हिको वा९पि भवेद् अश्वस्तनिक एव वा

kusūla-dhānyako vā syāt kumbhī-dhānyaka eva vā & tryahai1hiko vā9pi bhaved aśvastanika eva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्णाम् अपि चै७तेषां द्विजानां गृहमेधिनाम् & ज्यायान् परः परो ज्ञेयो धर्मतो लोकजित्तमः

caturṇām api cai7teṣāṃ dvijānāṃ gṛhamedhinām & jyāyān paraḥ paro jñeyo dharmato lokajittamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षट्-कर्मै७को भवत्य् एषां त्रिभिर् अन्यः प्रवर्तते & द्वाभ्याम् एकश् चतुर्थस् तु ब्रह्मसत्त्रेण जीवति

ṣaṭ-karmai7ko bhavaty eṣāṃ tribhir anyaḥ pravartate & dvābhyām ekaś caturthas tu brahmasattreṇa jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्तयंश् च शिलो१ञ्छाभ्याम् अग्निहोत्र-परायणः & इष्टीः पार्वायणान्तीयाः केवला निर्वपेत् सदा

vartayaṃś ca śilo1ñchābhyām agnihotra-parāyaṇaḥ & iṣṭīḥ pārvāyaṇāntīyāḥ kevalā nirvapet sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न लोकवृत्तं वर्तेत वृत्तिहेतोः कथं चन & अजिह्माम् अशथां शुद्धां जीवेद् ब्राह्मणजीविकाम्

na lokavṛttaṃ varteta vṛttihetoḥ kathaṃ cana & ajihmām aśathāṃ śuddhāṃ jīved brāhmaṇajīvikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संतोषं परम् आस्थाय सुखार्थी संयतो भवेत् & संतोष-मूलं हि सुखं दुःख-मूलं विपर्ययः

saṃtoṣaṃ param āsthāya sukhārthī saṃyato bhavet & saṃtoṣa-mūlaṃ hi sukhaṃ duḥkha-mūlaṃ viparyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो ऽन्यतमया वृत्त्या जीवंस् तु स्नातको द्विजः & स्वर्गा३युष्य-यशस्यानि व्रताणी७मानि धारयेत् [म्: स्वर्ग्या३युष्य-]

ato 'nyatamayā vṛttyā jīvaṃs tu snātako dvijaḥ & svargā3yuṣya-yaśasyāni vratāṇī7māni dhārayet [M: svargyā3yuṣya-]

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदो१दितं स्वकं कर्म नित्यं कुर्याद् अतन्द्रितः & तद् धि कुर्वन् यथाशक्ति प्राप्नोति परमां गतिम्

vedo1ditaṃ svakaṃ karma nityaṃ kuryād atandritaḥ & tad dhi kurvan yathāśakti prāpnoti paramāṃ gatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ने८हेता७र्थान् प्रसङ्गेन न विरुद्धेन कर्मणा & न विद्यमानेष्व् अर्थेषु ना८र्त्याम् अपि यतस् ततः [म्: न कल्पमानेष्व् अर्थेषु]

ne8hetā7rthān prasaṅgena na viruddhena karmaṇā & na vidyamāneṣv artheṣu nā8rtyām api yatas tataḥ [M: na kalpamāneṣv artheṣu]

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रियार्थेषु सर्वेषु न प्रसज्येत कामतः & अतिप्रसक्तिं चै७तेषां मनसा संनिवर्तयेत्

indriyārtheṣu sarveṣu na prasajyeta kāmataḥ & atiprasaktiṃ cai7teṣāṃ manasā saṃnivartayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वान् परित्यजेद् अर्थान् स्वाध्यायस्य विरोधिनः & यथा तथा९ध्यापयंस् तु सा ह्य् अस्य कृतकृत्यता

sarvān parityajed arthān svādhyāyasya virodhinaḥ & yathā tathā9dhyāpayaṃs tu sā hy asya kṛtakṛtyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वयसः कर्मणो ऽर्थस्य श्रुतस्या७भिजनस्य च & वेष-वाग्-बुद्धि-सारूप्यम् आचरन् विचरेद् इह

vayasaḥ karmaṇo 'rthasya śrutasyā7bhijanasya ca & veṣa-vāg-buddhi-sārūpyam ācaran vicared iha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धि-वृद्धि-कराण्य् आशु धन्यानि च हितानि च & नित्यं शास्त्राण्य् अवेक्षेत निगमांश् चै७व वैदिकान्

buddhi-vṛddhi-karāṇy āśu dhanyāni ca hitāni ca & nityaṃ śāstrāṇy avekṣeta nigamāṃś cai7va vaidikān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा यथा हि पुरुषः शास्त्रं समधिगच्छति & तथा तथा विजानाति विज्ञानं चा७स्य रोचते

yathā yathā hi puruṣaḥ śāstraṃ samadhigacchati & tathā tathā vijānāti vijñānaṃ cā7sya rocate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषियज्ञं देवयज्ञं भूतयज्ञं च सर्वदा & नृयज्ञं पितृयज्ञं च यथाशक्ति न हापयेत्

ṛṣiyajñaṃ devayajñaṃ bhūtayajñaṃ ca sarvadā & nṛyajñaṃ pitṛyajñaṃ ca yathāśakti na hāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतान् एके महायज्ञान् यज्ञशास्त्रविदो जनाः & अनीहमानाः सततम् इन्द्रियेष्व् एव जुह्वति

etān eke mahāyajñān yajñaśāstravido janāḥ & anīhamānāḥ satatam indriyeṣv eva juhvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाच्य् एके जुह्वति प्राणं प्राणे वाचं च सर्वदा & वाचि प्राणे च पश्यन्तो यज्ञनिर्वृत्तिम् अक्षयाम्

vācy eke juhvati prāṇaṃ prāṇe vācaṃ ca sarvadā & vāci prāṇe ca paśyanto yajñanirvṛttim akṣayām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानेनै७वा७परे विप्रा यजन्त्य् एतैर् मखैः सदा [म्: यजन्ते तैर् मखैः सदा] & ज्ञान-मूलां क्रियाम् एषां पश्यन्तो ज्ञानचक्षुषा

jñānenai7vā7pare viprā yajanty etair makhaiḥ sadā [M: yajante tair makhaiḥ sadā] & jñāna-mūlāṃ kriyām eṣāṃ paśyanto jñānacakṣuṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निहोत्रं च जुहुयाद् आद्य्-अन्ते द्यु-निशोः सदा & दर्शेन चा७र्धमासान्ते पौर्णामासेन चै७व हि

agnihotraṃ ca juhuyād ādy-ante dyu-niśoḥ sadā & darśena cā7rdhamāsānte paurṇāmāsena cai7va hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सस्यान्ते नवसस्ये१ष्ट्या तथा र्त्व्-अन्ते द्विजो ऽध्वरैः & पशुना त्व् अयनस्या८दौ समान्ते सौमिकैर् मखैः [म्: अयनान्ते तु समांते]

sasyānte navasasye1ṣṭyā tathā rtv-ante dvijo 'dhvaraiḥ & paśunā tv ayanasyā8dau samānte saumikair makhaiḥ [M: ayanānte tu samāṃte]

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ना७निष्ट्वा नवसस्ये१ष्ट्या पशुना चा७ग्निमान् द्विजः & नवान्नम् अद्यान् मांसं वा दीर्घम् आयुर् जिजीविषुः

nā7niṣṭvā navasasye1ṣṭyā paśunā cā7gnimān dvijaḥ & navānnam adyān māṃsaṃ vā dīrgham āyur jijīviṣuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवेना७नर्चिता ह्य् अस्य पशुहव्येन चा७ग्नयः & प्राणान् एवा७त्तुम् इच्छन्ति नवान्ना३मिषगर्धिनः

navenā7narcitā hy asya paśuhavyena cā7gnayaḥ & prāṇān evā7ttum icchanti navānnā3miṣagardhinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसना१शन-शय्याभिर् अद्भिर् मूल-फलेन वा & ना७स्य कश् चिद् वसेद् गेहे शक्तितो ऽनर्चितो ऽतिथिः

āsanā1śana-śayyābhir adbhir mūla-phalena vā & nā7sya kaś cid vased gehe śaktito 'narcito 'tithiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाषाण्डिनो विकर्मस्थान् बैडाल-व्रतिकाञ् शठान् & हैतुकान् बक-वृत्तींश् च वाङ्-गात्रेणा७पि ना७र्चयेत्

pāṣāṇḍino vikarmasthān baiḍāla-vratikāñ śaṭhān & haitukān baka-vṛttīṃś ca vāṅ-gātreṇā7pi nā7rcayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदविद्या-व्रत-स्नाताञ् श्रोत्रियान् गृहमेधिनः & पूजयेद् धव्य-कव्येन विपरीतांश् च वर्जयेत्

vedavidyā-vrata-snātāñ śrotriyān gṛhamedhinaḥ & pūjayed dhavya-kavyena viparītāṃś ca varjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तितो ऽपचमानेभ्यो दातव्यं गृहमेधिना & संविभागश् च भूतेभ्यः कर्तव्यो ऽनुपरोधतः

śaktito 'pacamānebhyo dātavyaṃ gṛhamedhinā & saṃvibhāgaś ca bhūtebhyaḥ kartavyo 'nuparodhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजतो धनम् अन्विच्छेत् संसीदन् स्नातकः क्षुधा & याज्या१न्तेवासिनोर् वा९पि न त्व् अन्यत इति स्थितिः

rājato dhanam anvicchet saṃsīdan snātakaḥ kṣudhā & yājyā1ntevāsinor vā9pi na tv anyata iti sthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न सीदेत् स्नातको विप्रः क्षुधा शक्तः कथं चन & न जीर्ण-मलवद्-वासा भवेच् च विभवे सति

na sīdet snātako vipraḥ kṣudhā śaktaḥ kathaṃ cana & na jīrṇa-malavad-vāsā bhavec ca vibhave sati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कॢप्तकेश-नख-श्मश्रुर् दान्तः शुक्ला१म्बरः शुचिः & स्वाध्याये चै७व युक्तः स्यान् नित्यम् आत्महितेषु च

kḷptakeśa-nakha-śmaśrur dāntaḥ śuklā1mbaraḥ śuciḥ & svādhyāye cai7va yuktaḥ syān nityam ātmahiteṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैणवीं धारयेद् यष्टिं सो१दकं च कमण्डलुम् & यज्ञोपवीतं वेदं च शुभं रौक्मे च कुण्डले

vaiṇavīṃ dhārayed yaṣṭiṃ so1dakaṃ ca kamaṇḍalum & yajñopavītaṃ vedaṃ ca śubhaṃ raukme ca kuṇḍale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ने८क्षेतो७द्यन्तम् आदित्यं ना७स्तं यान्तं कदा चन & नो७पसृष्टं न वारिस्थं न मध्यं नभसो गतम्

ne8kṣeto7dyantam ādityaṃ nā7staṃ yāntaṃ kadā cana & no7pasṛṣṭaṃ na vāristhaṃ na madhyaṃ nabhaso gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न लङ्घयेद् वत्सतन्त्रीं न प्रधावेच् च वर्षति & न चो७दके निरीक्षेत स्वरूपम् इति धारणा

na laṅghayed vatsatantrīṃ na pradhāvec ca varṣati & na co7dake nirīkṣeta svarūpam iti dhāraṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृदं गां दैवतं विप्रं घृतं मधु चतुष्पथम् & प्रदक्षिणानि कुर्वीत प्रज्ञातांश् च वनस्पतीन्

mṛdaṃ gāṃ daivataṃ vipraṃ ghṛtaṃ madhu catuṣpatham & pradakṣiṇāni kurvīta prajñātāṃś ca vanaspatīn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नो७पगच्छेत् प्रमत्तो ऽपि स्त्रियम् आर्तवदर्शने & समानशयने चै७व न शयीत तया सह

no7pagacchet pramatto 'pi striyam ārtavadarśane & samānaśayane cai7va na śayīta tayā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रजसा९भिप्लुतां नारीं नरस्य ह्य् उपगच्छतः & प्रज्ञा तेजो बलं चक्षुर् आयुश् चै७व प्रहीयते

rajasā9bhiplutāṃ nārīṃ narasya hy upagacchataḥ & prajñā tejo balaṃ cakṣur āyuś cai7va prahīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां विवर्जयतस् तस्य रजसा समभिप्लुताम् & प्रज्ञा तेजो बलं चक्षुर् आयुश् चै७व प्रवर्धते

tāṃ vivarjayatas tasya rajasā samabhiplutām & prajñā tejo balaṃ cakṣur āyuś cai7va pravardhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ना७श्नीयाद् भार्यया सार्धं नै७नाम् ईक्षेत चा७श्नतीम् & क्षुवतीं जृम्भमाणां वा न चा८सीनां यथासुखम्

nā7śnīyād bhāryayā sārdhaṃ nai7nām īkṣeta cā7śnatīm & kṣuvatīṃ jṛmbhamāṇāṃ vā na cā8sīnāṃ yathāsukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ना७ञ्जयन्तीं स्वके नेत्रे न चा७भ्यक्ताम् अनावृताम् & न पश्येत् प्रसवन्तीं च तेजस्-कामो द्विजोत्तमः

nā7ñjayantīṃ svake netre na cā7bhyaktām anāvṛtām & na paśyet prasavantīṃ ca tejas-kāmo dvijottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ना७न्नम् अद्याद् एकवासा न नग्नः स्नानम् आचरेत् & न मूत्रं पथि कुर्वीत न भस्मनि न गोव्रजे

nā7nnam adyād ekavāsā na nagnaḥ snānam ācaret & na mūtraṃ pathi kurvīta na bhasmani na govraje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न फालकृष्टे न जले न चित्यां न च पर्वते & न जीर्णदेवायतने न वल्मीके कदा चन

na phālakṛṣṭe na jale na cityāṃ na ca parvate & na jīrṇadevāyatane na valmīke kadā cana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न स-सत्त्वेषु गर्तेषु न गच्छन्न् अपि न स्थितः & न नदीतीरम् आसाद्य न च पर्वतमस्तके

na sa-sattveṣu garteṣu na gacchann api na sthitaḥ & na nadītīram āsādya na ca parvatamastake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाय्व्-अग्नि-विप्रम् आदित्यम् अपः पश्यंस् तथै९व गाः & न कदा चन कुर्वीत विण्-मूत्रस्य विसर्जनम्

vāyv-agni-vipram ādityam apaḥ paśyaṃs tathai9va gāḥ & na kadā cana kurvīta viṇ-mūtrasya visarjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिरस्कृत्यो७च्चरेत् काष्ठ- लोष्ठ-पत्र-तृणा३दिना [म्: तृणादि च] & नियम्य प्रयतो वाचं संवीताङ्गो ऽवगुण्ठितः ॥ म्न् क्४।४९[५०म्] ॥ मूत्रो१च्चार-समुत्सर्गं दिवा कुर्याद् उदङ्-मुखः & दक्षिणा२भिमुखो रात्रौ संध्यायोश् च यथा दिवा ॥ म्न् क्४।५०[५१म्] ॥ छायायाम् अन्धकारे वा रात्राव् अहनि वा द्विजः & यथासुख-मुखः कुर्यात् प्राणबाध-भयेषु च ॥ म्न् क्४।५१[५२म्] ॥ प्रत्य्-अग्निं प्रति-सूर्यं च प्रति-सोमो१दक-द्विजम् & प्रति-गु प्रति-वातं च प्रज्ञा नश्यति मेहतः [क्:प्रति-गां प्रति-वातं] ॥ म्न् क्४।५२[४९म्] ॥ ना७ग्निं मुखेनो७पधमेन् नग्नां ने८क्षेत च स्त्रियम् & ना७मेध्यं प्रक्षिपेद् अग्नौ न च पादौ प्रतापयेत्

tiraskṛtyo7ccaret kāṣṭha- loṣṭha-patra-tṛṇā3dinā [M: tṛṇādi ca] & niyamya prayato vācaṃ saṃvītāṅgo 'vaguṇṭhitaḥ // Mn K4.49[50M] // mūtro1ccāra-samutsargaṃ divā kuryād udaṅ-mukhaḥ & dakṣiṇā2bhimukho rātrau saṃdhyāyoś ca yathā divā // Mn K4.50[51M] // chāyāyām andhakāre vā rātrāv ahani vā dvijaḥ & yathāsukha-mukhaḥ kuryāt prāṇabādha-bhayeṣu ca // Mn K4.51[52M] // praty-agniṃ prati-sūryaṃ ca prati-somo1daka-dvijam & prati-gu prati-vātaṃ ca prajñā naśyati mehataḥ [K:prati-gāṃ prati-vātaṃ] // Mn K4.52[49M] // nā7gniṃ mukheno7padhamen nagnāṃ ne8kṣeta ca striyam & nā7medhyaṃ prakṣiped agnau na ca pādau pratāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधस्तान् नो७पदध्याच् च न चै७नम् अभिलङ्घयेत् & न चै७नं पादतः कुर्यान् न प्राणा३बाधम् आचरेत्

adhastān no7padadhyāc ca na cai7nam abhilaṅghayet & na cai7naṃ pādataḥ kuryān na prāṇā3bādham ācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ना७श्नीयात् संधिवेलायां न गच्छेन् ना७पि संविशेत् & न चै७व प्रलिखेद् भूमिं ना८त्मनो ऽपहरेत् स्रजम्

nā7śnīyāt saṃdhivelāyāṃ na gacchen nā7pi saṃviśet & na cai7va pralikhed bhūmiṃ nā8tmano 'paharet srajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ना७प्सु मूत्रं पुरीषं वा ष्ठीवनं वा समुत्सृजेत् & अमेध्यलिप्तम् अन्यद् वा लोहितं वा विषाणि वा

nā7psu mūtraṃ purīṣaṃ vā ṣṭhīvanaṃ vā samutsṛjet & amedhyaliptam anyad vā lohitaṃ vā viṣāṇi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नै७कः सुप्याच् छून्यगेहे न श्रेयांसं प्रबोधयेत् [शून्यगृहे स्वप्यान्] & नो७दक्यया९भिभाषेत यज्ञं गच्छेन् न चा७वृतः

nai7kaḥ supyāc chūnyagehe na śreyāṃsaṃ prabodhayet [śūnyagṛhe svapyān] & no7dakyayā9bhibhāṣeta yajñaṃ gacchen na cā7vṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्न्यगारे गवां गोष्ठे ब्राह्मणानां च संनिधौ & स्वाध्याये भोजने चै७व दक्षिनं पाणिम् उद्धरेत्

agnyagāre gavāṃ goṣṭhe brāhmaṇānāṃ ca saṃnidhau & svādhyāye bhojane cai7va dakṣinaṃ pāṇim uddharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न वारयेद् गां धयन्तीं न चा८चक्षीत कस्य चित् & न दिवी७न्द्रायुधं दृष्ट्वा कस्य चिद् दर्शयेद् बुधः

na vārayed gāṃ dhayantīṃ na cā8cakṣīta kasya cit & na divī7ndrāyudhaṃ dṛṣṭvā kasya cid darśayed budhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ना७धर्मिके वसेद् ग्रामे न व्याधि-बहुले भृशम् & नै७कः प्रपद्येता७ध्वानं न चिरं पर्वते वसेत्

nā7dharmike vased grāme na vyādhi-bahule bhṛśam & nai7kaḥ prapadyetā7dhvānaṃ na ciraṃ parvate vaset

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न शूद्रराज्ये निवसेन् ना७धार्मिकजनावृते & न पाषण्डिगणाक्रान्ते नो७पस्षृटे ऽन्त्यजैर् नृभिः

na śūdrarājye nivasen nā7dhārmikajanāvṛte & na pāṣaṇḍigaṇākrānte no7pasṣṛṭe 'ntyajair nṛbhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न भुञ्जीतो७द्धृत-स्नेहं ना७तिसौहित्यम् आचरेत् & ना७तिप्रगे ना७तिसायं न सायं प्रातर्-आशितः

na bhuñjīto7ddhṛta-snehaṃ nā7tisauhityam ācaret & nā7tiprage nā7tisāyaṃ na sāyaṃ prātar-āśitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कुर्वीत वृथाचेष्टां न वार्य् अञ्जलिना पिबेत् & नो७त्सङ्गे भक्षयेद् भक्ष्यान् न जातु स्यात् कुतूहली

na kurvīta vṛthāceṣṭāṃ na vāry añjalinā pibet & no7tsaṅge bhakṣayed bhakṣyān na jātu syāt kutūhalī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न नृत्येद् अथ वा गायेन् न वादित्राणि वादयेत्] [म्: न नृत्येन् नै७व गायेच् च न वादित्राणि वादयेत्] & ना८स्फोटयेन् न च क्ष्वेडेन् न च रक्तो विरावयेत् [म्: न च रक्तो विरोधयेत्]

na nṛtyed atha vā gāyen na vāditrāṇi vādayet] [M: na nṛtyen nai7va gāyec ca na vāditrāṇi vādayet] & nā8sphoṭayen na ca kṣveḍen na ca rakto virāvayet [M: na ca rakto virodhayet]

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न पादौ धावयेत् कांस्ये कदा चिद् अपि भाजने & न भिन्नभाण्डे भुञ्जीत न भावप्रतिदूषिते

na pādau dhāvayet kāṃsye kadā cid api bhājane & na bhinnabhāṇḍe bhuñjīta na bhāvapratidūṣite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपानहौ च वासश् च धृतम् अन्यैर् न धारयेत् & उपवीतम् अलङ्कारं स्रजं करकम् एव च

upānahau ca vāsaś ca dhṛtam anyair na dhārayet & upavītam alaṅkāraṃ srajaṃ karakam eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ना७विनीतैर् भजेद् धुर्यैर् न च क्षुध्-व्याधि-पीडितैः [म्: ना७विनीतैर् व्रजेद्] & न भिन्न-शृङ्गा१क्षि-खुरैर् न वालधिविरूपितैः

nā7vinītair bhajed dhuryair na ca kṣudh-vyādhi-pīḍitaiḥ [M: nā7vinītair vrajed] & na bhinna-śṛṅgā1kṣi-khurair na vāladhivirūpitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनीतैस् तु व्रजेन् नित्यम् आशुगैर् लक्षणान्वितैः & वर्ण-रूपो१पसंपन्नैः प्रतोदेना८तुदन् भृशम् [म्: प्रतोदेना८क्षिपन्]

vinītais tu vrajen nityam āśugair lakṣaṇānvitaiḥ & varṇa-rūpo1pasaṃpannaiḥ pratodenā8tudan bhṛśam [M: pratodenā8kṣipan]

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालातपः प्रेतधूमो वर्ज्यं भिन्नं तथा०सनम् & न छिन्द्यान् नख-रोमाणि दन्तैर् नो७त्पाटयेन् नखान् [म्: न च्छिन्द्यान्]

bālātapaḥ pretadhūmo varjyaṃ bhinnaṃ tathā0sanam & na chindyān nakha-romāṇi dantair no7tpāṭayen nakhān [M: na cchindyān]

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न मृल्-लोष्ठं च मृद्नीयान् न छिन्द्यात् करजैस् तृणम् [म्: च्छिन्द्यात्] & न कर्म निष्फलं कुर्यान् ना८यत्याम् असुखो१दयम्

na mṛl-loṣṭhaṃ ca mṛdnīyān na chindyāt karajais tṛṇam [M: cchindyāt] & na karma niṣphalaṃ kuryān nā8yatyām asukho1dayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोष्ठमर्दी तृणच्छेदी नखखादी च यो नरः & स विनाशं व्रजत्य् आशु सूचका९शुचिर् एव च [म्: सूचको ऽशुचिर् एव च]

loṣṭhamardī tṛṇacchedī nakhakhādī ca yo naraḥ & sa vināśaṃ vrajaty āśu sūcakā9śucir eva ca [M: sūcako 'śucir eva ca]

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न विगर्ह्य कथां कुर्याद् बहिर् माल्यं न धारयेत् [म्: न विगृह्य कथां कुर्याद्] & गवां च यानं पृष्ठेन सर्वथै९व विगर्हितम्

na vigarhya kathāṃ kuryād bahir mālyaṃ na dhārayet [M: na vigṛhya kathāṃ kuryād] & gavāṃ ca yānaṃ pṛṣṭhena sarvathai9va vigarhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्वारेण च ना७तीयाद् ग्रामं वा वेश्म वा०वृतम् & रात्रौ च वृक्षमूलानि दूरतः परिवर्जयेत्

advāreṇa ca nā7tīyād grāmaṃ vā veśma vā0vṛtam & rātrau ca vṛkṣamūlāni dūrataḥ parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ना७क्षैर् दीव्येत् कदा चित् तु स्वयं नो७पानहौ हरेत् & शयनस्थो न भुञ्जीत न पाणिस्थं न चा८सने

nā7kṣair dīvyet kadā cit tu svayaṃ no7pānahau haret & śayanastho na bhuñjīta na pāṇisthaṃ na cā8sane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं च तिलसंबद्धं ना७द्याद् अस्तम् इते रवौ & न च नग्नः शयीते७ह न चो७च्छिष्टः क्व चिद् व्रजेत्

sarvaṃ ca tilasaṃbaddhaṃ nā7dyād astam ite ravau & na ca nagnaḥ śayīte7ha na co7cchiṣṭaḥ kva cid vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्द्र-पादस् तु भुञ्जीत ना८र्द्र-पादस् तु संविशेत् & आर्द्र-पादस् तु भुञ्जानो दीर्घम् आयुर् अवाप्नुयात्

ārdra-pādas tu bhuñjīta nā8rdra-pādas tu saṃviśet & ārdra-pādas tu bhuñjāno dīrgham āyur avāpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अचक्षुर्विषयं दुर्गं न प्रपद्येत कर्हि चित् & न विण्-मूत्रम् उदीक्षेत न बाहुभ्यां नदीं तरेत्

acakṣurviṣayaṃ durgaṃ na prapadyeta karhi cit & na viṇ-mūtram udīkṣeta na bāhubhyāṃ nadīṃ taret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधितिष्ठेन् न केशांस् तु न भस्मा१स्थि-कपालिकाः & न कार्पासा१स्थि न तुषान् दीर्घम् आयुर् जिजीविषुः

adhitiṣṭhen na keśāṃs tu na bhasmā1sthi-kapālikāḥ & na kārpāsā1sthi na tuṣān dīrgham āyur jijīviṣuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न संवसेच् च पतितैर् न चाण्डालैर् न पुल्कसैः & न मूर्खैर् ना७वलिप्तैश् च ना७न्त्यैर् ना७न्त्यावसायिभिः

na saṃvasec ca patitair na cāṇḍālair na pulkasaiḥ & na mūrkhair nā7valiptaiś ca nā7ntyair nā7ntyāvasāyibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न शूद्राय मतिं दद्यान् नो७च्छिष्टं न हविष्कृतम् & न चा७स्यो७पदिशेद् धर्मं न चा७स्य व्रतम् आदिशेत्

na śūdrāya matiṃ dadyān no7cchiṣṭaṃ na haviṣkṛtam & na cā7syo7padiśed dharmaṃ na cā7sya vratam ādiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ह्य् अस्य धर्मम् आचष्टे यश् चै७वा८दिशति व्रतम् & सो ऽसंवृतं नाम तमः सह तेनै७व मज्जति

yo hy asya dharmam ācaṣṭe yaś cai7vā8diśati vratam & so 'saṃvṛtaṃ nāma tamaḥ saha tenai7va majjati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न संहताभ्यां पाणिभ्यां कण्डूयेद् आत्मनः शिरः & न स्पृशेच् चै७तद् उच्छिष्टो न च स्नायाद् विना ततः

na saṃhatābhyāṃ pāṇibhyāṃ kaṇḍūyed ātmanaḥ śiraḥ & na spṛśec cai7tad ucchiṣṭo na ca snāyād vinā tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केशग्रहान् प्रहारांश् च शिरस्य् एतान् विवर्जयेत् & शिरःस्नातश् च तैलेन ना७ङ्गं किं चिद् अपि स्पृशेत्

keśagrahān prahārāṃś ca śirasy etān vivarjayet & śiraḥsnātaś ca tailena nā7ṅgaṃ kiṃ cid api spṛśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न राज्ञः प्रतिगृह्णीयाद् अराजन्यप्रसूतितः & सूना-चक्र-ध्वजवतां वेशेनै७व च जीवताम्

na rājñaḥ pratigṛhṇīyād arājanyaprasūtitaḥ & sūnā-cakra-dhvajavatāṃ veśenai7va ca jīvatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशसूना-समं चक्रं दशचक्र-समो ध्वजः & दशध्वज-समो वेशो दशवेश-समो नृपः

daśasūnā-samaṃ cakraṃ daśacakra-samo dhvajaḥ & daśadhvaja-samo veśo daśaveśa-samo nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दश सूणासहस्राणि यो वाहयति सौनिकः & तेन तुल्यः स्मृतो राजा घोरस् तस्य प्रतिग्रहः

daśa sūṇāsahasrāṇi yo vāhayati saunikaḥ & tena tulyaḥ smṛto rājā ghoras tasya pratigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो राज्ञः प्रतिगृह्णाति लुब्धस्यो७च्छास्त्रवर्तिनः & स पर्यायेण याती७मान् नरकान् एकविंशतिम्

yo rājñaḥ pratigṛhṇāti lubdhasyo7cchāstravartinaḥ & sa paryāyeṇa yātī7mān narakān ekaviṃśatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तामिस्रम् अन्धतामिस्रं महारौरव-रौरवौ & नरकं कालसूत्रं च महानरकम् एव च

tāmisram andhatāmisraṃ mahāraurava-rauravau & narakaṃ kālasūtraṃ ca mahānarakam eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संजीवनं महावीचिं तपनं संप्रतापनम् & संहातं च स-काकोलं कुड्मलं प्रतिमूर्तिकम् [म्: पूतिमृत्तिकम्]

saṃjīvanaṃ mahāvīciṃ tapanaṃ saṃpratāpanam & saṃhātaṃ ca sa-kākolaṃ kuḍmalaṃ pratimūrtikam [M: pūtimṛttikam]

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोहशङ्कुम् ऋजीषं च पन्थानं शाल्मलीं नदीम् & असिपत्रवनं चै७व लोहदारकम् एव च

lohaśaṅkum ṛjīṣaṃ ca panthānaṃ śālmalīṃ nadīm & asipatravanaṃ cai7va lohadārakam eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद् विदन्तो विद्वांसो ब्राह्मणा ब्रह्मवादिनः & न राज्ञः प्रतिगृह्णन्ति प्रेत्य श्रेयो ऽभिकाङ्क्षिणः

etad vidanto vidvāṃso brāhmaṇā brahmavādinaḥ & na rājñaḥ pratigṛhṇanti pretya śreyo 'bhikāṅkṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येत धर्मा१र्थौ चा७नुचिन्तयेत् & कायक्लेशांश् च तन्-मूलान् वेदतत्त्वार्थम् एव च

brāhme muhūrte budhyeta dharmā1rthau cā7nucintayet & kāyakleśāṃś ca tan-mūlān vedatattvārtham eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्थाया८वश्यकं कृत्वा कृत-शौचः समाहितः & पूर्वां संध्यां जपंस् तिष्ठेत् स्वकाले चा७परां चिरम्

utthāyā8vaśyakaṃ kṛtvā kṛta-śaucaḥ samāhitaḥ & pūrvāṃ saṃdhyāṃ japaṃs tiṣṭhet svakāle cā7parāṃ ciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषयो दीर्घसंध्यत्वाद् दीर्घम् आयुर् अवाप्नुयुः & प्रज्ञां यशश् च कीर्तिं च ब्रह्मवर्चसम् एव च

ṛṣayo dīrghasaṃdhyatvād dīrgham āyur avāpnuyuḥ & prajñāṃ yaśaś ca kīrtiṃ ca brahmavarcasam eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रावण्यां प्रौष्ठपद्यां वा९प्य् उपाकृत्य यथाविधि & युक्तश् छन्दांस्य् अधीयीत मासान् विप्रो ऽर्धपञ्चमान्

śrāvaṇyāṃ prauṣṭhapadyāṃ vā9py upākṛtya yathāvidhi & yuktaś chandāṃsy adhīyīta māsān vipro 'rdhapañcamān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्ये तु छन्दसां कुर्याद् बहिर् उत्सर्जनं द्विजः & माघशुक्लस्य वा प्राप्ते पूर्वाह्णे प्रथमे ऽहनि

puṣye tu chandasāṃ kuryād bahir utsarjanaṃ dvijaḥ & māghaśuklasya vā prāpte pūrvāhṇe prathame 'hani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाशास्त्रं तु कृत्वै९वम् उत्सर्गं छन्दसां बहिः & विरमेत् पक्षिणीं रात्रिं तद् एवै७कम् अहर्-निशम्

yathāśāstraṃ tu kṛtvai9vam utsargaṃ chandasāṃ bahiḥ & viramet pakṣiṇīṃ rātriṃ tad evai7kam ahar-niśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत ऊर्ध्वं तु छन्दांसि शुक्लेषु नियतः पठेत् & वेदाङ्गानि च सर्वाणि कृष्णपक्षेषु संपठेत्

ata ūrdhvaṃ tu chandāṃsi śukleṣu niyataḥ paṭhet & vedāṅgāni ca sarvāṇi kṛṣṇapakṣeṣu saṃpaṭhet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ना७विस्पष्टम् अधीयीत न शूद्रजनसन्निधौ & न निशान्ते परिश्रान्तो ब्रह्मा७धीत्य पुनः स्वपेत्

nā7vispaṣṭam adhīyīta na śūdrajanasannidhau & na niśānte pariśrānto brahmā7dhītya punaḥ svapet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथो२दितेन विधिना नित्यं छन्दस्कृतं पठेत् & ब्रह्म छन्दस्कृतं चै७व द्विजो युक्तो ह्य् अनापदि

yatho2ditena vidhinā nityaṃ chandaskṛtaṃ paṭhet & brahma chandaskṛtaṃ cai7va dvijo yukto hy anāpadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमान् नित्यम् अनध्यायान् अधीयानो विवर्जयेत् & अध्यापनं च कुर्वाणः शिष्याणां विधिपूर्वकम्

imān nityam anadhyāyān adhīyāno vivarjayet & adhyāpanaṃ ca kurvāṇaḥ śiṣyāṇāṃ vidhipūrvakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णश्रवे ऽनिले रात्रौ दिवा पांसुसमूहने & एतौ वर्षास्व् अनध्यायाव् अध्यायज्ञाः प्रचक्षते

karṇaśrave 'nile rātrau divā pāṃsusamūhane & etau varṣāsv anadhyāyāv adhyāyajñāḥ pracakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्युत्-स्तनित-वर्षेषु महो२ल्कानां च संप्लवे & आकालिकम् अनध्यायम् एतेषु मनुर् अब्रवीत्

vidyut-stanita-varṣeṣu maho2lkānāṃ ca saṃplave & ākālikam anadhyāyam eteṣu manur abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतांस् त्व् अभ्युदितान् विद्याद् यदा प्रादुष्कृताग्निषु & तदा विद्याद् अनध्यायम् अनृतौ चा७भ्रदर्शने

etāṃs tv abhyuditān vidyād yadā prāduṣkṛtāgniṣu & tadā vidyād anadhyāyam anṛtau cā7bhradarśane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्घाते भूमिचलने ज्योतिषां चो७पसर्जने & एतान् आकालिकान् विद्याद् अनध्यायान् ऋताव् अपि

nirghāte bhūmicalane jyotiṣāṃ co7pasarjane & etān ākālikān vidyād anadhyāyān ṛtāv api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रादुष्कृतेष्व् अग्निषु तु विद्युत्-स्तनित-निःस्वने & स-ज्योतिः स्याद् अनध्यायः शेषे रात्रौ यथा दिवा

prāduṣkṛteṣv agniṣu tu vidyut-stanita-niḥsvane & sa-jyotiḥ syād anadhyāyaḥ śeṣe rātrau yathā divā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्या१नध्याय एव स्याद् ग्रामेषु नगरेषु च & धर्मनैपुण्य-कामानां पूतिगन्धे च सर्वदा [म्: सर्वशः]

nityā1nadhyāya eva syād grāmeṣu nagareṣu ca & dharmanaipuṇya-kāmānāṃ pūtigandhe ca sarvadā [M: sarvaśaḥ]

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर्गत-शवे ग्रामे वृषलस्य च सन्निधौ & अनध्यायो रुद्यमाने समवाये जनस्य च

antargata-śave grāme vṛṣalasya ca sannidhau & anadhyāyo rudyamāne samavāye janasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदके मध्यरात्रे च विण्-मूत्रस्य विसर्जने & उच्छिष्टः श्राद्धभुक् चै७व मनसा९पि न चिन्तयेत्

udake madhyarātre ca viṇ-mūtrasya visarjane & ucchiṣṭaḥ śrāddhabhuk cai7va manasā9pi na cintayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिगृह्य द्विजो विद्वान् एकोद्दिष्टस्य केतनम्] [म्: एकोद्दिष्ट-निकेतनम्] & त्र्यहं न कीर्तयेद् ब्रह्म राज्ञो राहोश् च सूतके

pratigṛhya dvijo vidvān ekoddiṣṭasya ketanam] [M: ekoddiṣṭa-niketanam] & tryahaṃ na kīrtayed brahma rājño rāhoś ca sūtake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावद् एकानुदिष्टस्य गन्धो लेपश् च तिष्ठति & विप्रस्य विदुषो देहे तावद् ब्रह्म न कीर्तयेत्

yāvad ekānudiṣṭasya gandho lepaś ca tiṣṭhati & viprasya viduṣo dehe tāvad brahma na kīrtayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शयानः प्रौढ-पादश् च कृत्वा चै७वा७वसक्थिकाम् & ना७धीयीता८मिषं जग्ध्वा सूतकान्नाद्यम् एव च

śayānaḥ prauḍha-pādaś ca kṛtvā cai7vā7vasakthikām & nā7dhīyītā8miṣaṃ jagdhvā sūtakānnādyam eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीहारे बाणशब्दे च संध्ययोर् एव चो७भयोः & अमावास्या-चतुर्दश्योः पौर्णमास्य्-अष्टकासु च

nīhāre bāṇaśabde ca saṃdhyayor eva co7bhayoḥ & amāvāsyā-caturdaśyoḥ paurṇamāsy-aṣṭakāsu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमावास्या गुरुं हन्ति शिष्यं हन्ति चतुर्दशी & ब्रह्मा७ष्टक-पौर्णमास्यौ तस्मात् ताः परिवर्जयेत्

amāvāsyā guruṃ hanti śiṣyaṃ hanti caturdaśī & brahmā7ṣṭaka-paurṇamāsyau tasmāt tāḥ parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पांसुवर्षे दिशां दाहे गोमायुविरुते तथा & श्व-खरो१ष्ट्रे च रुवति पङ्क्तौ च न पठेद् द्विजः

pāṃsuvarṣe diśāṃ dāhe gomāyuvirute tathā & śva-kharo1ṣṭre ca ruvati paṅktau ca na paṭhed dvijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ना७धीयीत श्मशानान्ते ग्रामान्ते गोव्रजे ऽपि वा & वसित्वा मैथुनं वासः श्राद्धिकं प्रतिगृह्य च

nā7dhīyīta śmaśānānte grāmānte govraje 'pi vā & vasitvā maithunaṃ vāsaḥ śrāddhikaṃ pratigṛhya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणि वा यदि वा९प्राणि यत् किं चिच् छ्राद्धिकं भवेत् & तद् आलभ्या७प्य् अनध्यायः पाण्य्-आस्यो हि द्विजः स्मृतः

prāṇi vā yadi vā9prāṇi yat kiṃ cic chrāddhikaṃ bhavet & tad ālabhyā7py anadhyāyaḥ pāṇy-āsyo hi dvijaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चोरैर् उपद्रुते ग्रामे संभ्रमे चा७ग्निकारिते [म्: चौरैर् उपप्लुते, संभ्रमे] & आकालिकम् अनध्यायं विद्यात् सर्वाद्भुतेषु च

corair upadrute grāme saṃbhrame cā7gnikārite [M: caurair upaplute, saṃbhrame] & ākālikam anadhyāyaṃ vidyāt sarvādbhuteṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपाकर्मणि चो७त्सर्गे त्रिरात्रं क्षेपणं स्मृतम् & अष्टकासु त्व् अहोरात्रम् ऋत्वन्तासु च रात्रिषु

upākarmaṇi co7tsarge trirātraṃ kṣepaṇaṃ smṛtam & aṣṭakāsu tv ahorātram ṛtvantāsu ca rātriṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ना७धीयीता७श्वम् आरूढो न वृक्षं न च हस्तिनम् & न नावं न खरं नो७ष्ट्रं ने७रिणस्थो न यानगः

nā7dhīyītā7śvam ārūḍho na vṛkṣaṃ na ca hastinam & na nāvaṃ na kharaṃ no7ṣṭraṃ ne7riṇastho na yānagaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न विवादे न कलहे न सेनायां न संगरे & न भुक्तमात्रे ना७जीर्णे न वमित्वा न शुक्तके

na vivāde na kalahe na senāyāṃ na saṃgare & na bhuktamātre nā7jīrṇe na vamitvā na śuktake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिथिं चा७ननुज्ञाप्य मारुते वाति वा भृशम् & रुधिरे च स्रुते गात्राच् छस्त्रेण च परिक्षते

atithiṃ cā7nanujñāpya mārute vāti vā bhṛśam & rudhire ca srute gātrāc chastreṇa ca parikṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामध्वनाव् ऋग्-यजुषी ना७धीयीत कदा चन & वेदस्या७धीत्य वा९प्य् अन्तम् आरण्यकम् अधीत्य च

sāmadhvanāv ṛg-yajuṣī nā7dhīyīta kadā cana & vedasyā7dhītya vā9py antam āraṇyakam adhītya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋग्वेदो देव-दैवत्यो यजुर्वेदस् तु मानुषः & सामवेदः स्मृतः पित्र्यस् तस्मात् तस्या७शुचिर् ध्वनिः

ṛgvedo deva-daivatyo yajurvedas tu mānuṣaḥ & sāmavedaḥ smṛtaḥ pitryas tasmāt tasyā7śucir dhvaniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.