मिथ्येत्यसदुच्यते ऽनिर्वचनीयं वा । नाद्यः । अनङ्गीकारात् । न द्वितीयः । अनिर्वाच्यस्य प्रथमसूत्र एव निराकृतत्वात् । अतो गुणराहित्यलक्षणं निर्गुणत्वं न सर्वथा शक्यनिरूपणम् । ननु गुणादिपञ्चकस्य निर्गुणत्वं पदार्थविदो मन्यन्ते । मन्यन्ताम् । न हीदानीं निर्गुणवस्तुनिराकरणं प्रस्तुतम् । किं नामाद्वैदिना निर्गुणं ब्रह्म निरूपयितुमशक्यमिति । गुणशब्देना(चा)त्र धर्ममात्रं प्रकृतम् । तद्गुणादिष्वपि सर्वसंमतम् । गुणादीनां च सगुणत्वं परमाण्वारम्भनिरासे वक्ष्यते । *३,५८* ननु (च)"साक्षी चेता केवलो निर्गुणश्चऽ; इति निर्गुणं ब्रह्म श्रूयते । मैवम् । उक्तानुपपत्तिपराहतत्वेनार्थान्तरपरत्वात् । अन्यथा साक्षित्वादीनामपि धर्मत्वाद्वयाघातश्च । साक्षाद्द्रष्टा हि साक्षी । यथाऽह पाणिनिः । साक्षाद्द्रष्टरि संज्ञायामिति । *३,६०* एवं धर्मराहित्यलक्षणं निर्गुणत्वं निराकृतमप्याग्रहमात्रेण यो ऽङ्गीकरोति तं प्रति सोल्लुण्ठमाह निर्गुणत्वमिति ॥ निर्गुणत्वं तदा च स्यादासुरत्वं नचान्यथा तदा च युक्तया निर्गु(णे)णत्वे निराकृते ऽपि यदि निर्गुणत्वं परस्मै रुचिं स्यात् तर्हि गुणशब्दोदितसकलशुभराहित्यलक्षणमासुरत्वमेव स्यात् । अन्यथानिरूपयितुमशक्यत्वस्योक्तत्वात् । तेनैक्यं च मायावादिनामनुमन्यामह इति । एतेन ब्रह्मणो निर्गुणत्वादस्य लक्षणस्य यत्तटस्थत्वमुक्तम् । नहि नानाविधकार्यक्रियावेशात्मत्वं तत्प्रसवशक्तयत्मकं वा जिज्ञास्यविशुद्धब्रह्मान्तर्गतं भवितुमर्हति । तदपि निरस्तं वेदितव्यम् । निर्गुण(त्व)स्यैव निराकृतत्वात् । यच्चोक्तम्"नेदं ब्रह्मणो विशेषणम् प्रपञ्चोपाधित्वेन निरुपाधिकब्रह्मस्वरूपान्तर्गतत्वायोगात्ऽ; इति, तदुत्तरत्र निराकरिष्यत इति । *३,६१* अथ तदुक्तस्य "गुणगुणिनोः अन्यत्वानन्यत्वाभ्याम् अनिरूपणम् इत्स्यय दुष्टता यदपि गुणगुणिनोरन्यत्वानन्यत्वाभ्यामनिरूपणादिति लक्षणस्य तटस्थत्वादि सिद्धये परेणोक्तं तद्दूषयितुमनुवदति लक्ष्यलक्षणयोरिति ॥ लक्ष्यलक्षणयोर्भेदो ऽभेदो वा यदि वोभयम्
mithyetyasaducyate 'nirvacanīyaṃ vā / nādyaḥ / anaṅgīkārāt / na dvitīyaḥ / anirvācyasya prathamasūtra eva nirākṛtatvāt / ato guṇarāhityalakṣaṇaṃ nirguṇatvaṃ na sarvathā śakyanirūpaṇam / nanu guṇādipañcakasya nirguṇatvaṃ padārthavido manyante / manyantām / na hīdānīṃ nirguṇavastunirākaraṇaṃ prastutam / kiṃ nāmādvaidinā nirguṇaṃ brahma nirūpayitumaśakyamiti / guṇaśabdenā(cā)tra dharmamātraṃ prakṛtam / tadguṇādiṣvapi sarvasaṃmatam / guṇādīnāṃ ca saguṇatvaṃ paramāṇvārambhanirāse vakṣyate / *3,58* nanu (ca)"sākṣī cetā kevalo nirguṇaśca'; iti nirguṇaṃ brahma śrūyate / maivam / uktānupapattiparāhatatvenārthāntaraparatvāt / anyathā sākṣitvādīnāmapi dharmatvādvayāghātaśca / sākṣāddraṣṭā hi sākṣī / yathā'ha pāṇiniḥ / sākṣāddraṣṭari saṃjñāyāmiti / *3,60* evaṃ dharmarāhityalakṣaṇaṃ nirguṇatvaṃ nirākṛtamapyāgrahamātreṇa yo 'ṅgīkaroti taṃ prati solluṇṭhamāha nirguṇatvamiti // nirguṇatvaṃ tadā ca syādāsuratvaṃ nacānyathā tadā ca yuktayā nirgu(ṇe)ṇatve nirākṛte 'pi yadi nirguṇatvaṃ parasmai ruciṃ syāt tarhi guṇaśabdoditasakalaśubharāhityalakṣaṇamāsuratvameva syāt / anyathānirūpayitumaśakyatvasyoktatvāt / tenaikyaṃ ca māyāvādināmanumanyāmaha iti / etena brahmaṇo nirguṇatvādasya lakṣaṇasya yattaṭasthatvamuktam / nahi nānāvidhakāryakriyāveśātmatvaṃ tatprasavaśaktayatmakaṃ vā jijñāsyaviśuddhabrahmāntargataṃ bhavitumarhati / tadapi nirastaṃ veditavyam / nirguṇa(tva)syaiva nirākṛtatvāt / yaccoktam"nedaṃ brahmaṇo viśeṣaṇam prapañcopādhitvena nirupādhikabrahmasvarūpāntargatatvāyogāt'; iti, taduttaratra nirākariṣyata iti / *3,61* atha taduktasya "guṇaguṇinoḥ anyatvānanyatvābhyām anirūpaṇam itsyaya duṣṭatā yadapi guṇaguṇinoranyatvānanyatvābhyāmanirūpaṇāditi lakṣaṇasya taṭasthatvādi siddhaye pareṇoktaṃ taddūṣayitumanuvadati lakṣyalakṣaṇayoriti // lakṣyalakṣaṇayorbhedo 'bhedo vā yadi vobhayam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.