यदत्र जगज्जन्मादिकारणत्वं मु(ख्य)खतो लक्षणमभिहितं सवर्ज्ञत्वादिसमस्तगुणवत्त्वं चाभिप्रायव्या(प्रा)प्तमित्युक्तम् । तदुभयमपि लक्षणं लक्ष्याद्ब्रह्मणो भिन्नमभिन्नं भिन्नाभिन्नं वा । नाद्यः । मेरुमन्दरवल्लक्ष्यलक्षणभावस्य गुणगुणिभावस्य चानुपपत्तेः । सम्बन्धसद्भावान्नेति चेत् (न) तस्यापि सम्बन्धिभ्यामन्यत्वानन्यत्वाभ्यामनिरूपणात् । न द्वितीयः । अनेकैरभिन्नस्य ब्रह्मणो ऽप्यनेकत्वापत्तेः । तथा चैकमेवेति श्रुतिविरोधात् । लक्षणानां वैकत्वमापद्येत । तथाच"यतो वा इमानि भूतानि जायन्तेऽ; इत्यादिश्रुतेः पुनरुक्तिदोषप्रसङ्गः । लक्ष्यलक्षणभावो गुणगुणिभावश्चाभेदे नोपपद्यते । प्रसिद्धेन ह्यप्रसिद्धं लक्षणीयम् । नच तदेव तदैव प्रसिद्धमप्रसिद्धं चेति युक्तम् । गुणी च गुणवान्भवति । नच स्वेनैव तद्वान्भवति । न तृतीयः । परस्परविरोधात् । अतो ऽशक्यनिरूपणत्वान्नेदं ब्रह्मस्वरूपान्तर्गतं लक्षणम् । किन्तु तटस्थमेव । नच तटस्थेन तेन ब्रह्मणो ऽद्वितीयत्वभङ्गः । यद्रजतमित्यभात्सा शुक्तिरितिवन्मिथ्याभूतेनापि प्रपञ्चकारणत्वेनोपलक्षणयोगादिति । *३,६३* एवमनूद्य निराकर्तुमारभते इति पृष्ट इति ॥ इति पृष्टे वक्तव्यमिति शेषः । पृष्ट इतयुपलक्षणम् । दूषिते चेत्यपि ग्राह्यम् । दूषणानामत्यन्तासम्बद्धत्वात्पृष्ट इत्येवोक्तम् । किं वक्तव्यमिति । तत्र जगज्जन्मादिकारणत्वादीनां धर्माणां भेदाभावे ऽपि विशेषस्य सद्भावात्तद्बलेन सर्वमुत्पद्यत इति वक्तुं निर्भेदवस्तुनि परेण विशेषस्यानङ्गीकृतत्वात् घटादीनां च मिथ्यात्वेनाङ्गीकृतानामनुदाहरणत्वात्सत्य एव वस्तुन्यसावुदपपादनीय इति मन्वान आह तदेति ॥ ॥। तदैक्यस्य गतिरेव न विद्यते यद्येवं पृष्ट्वा लक्षणं दूषयसि तदैक्यस्य गतिर्निरूपणप्रकारो न विद्यते । अयमभिप्रायः । द्विविधं हि वाक्यं मायावादिना तत्त्वावेदकमङ्गीकृतम् । एकं जीवब्रह्मणोरैक्यपरं महावाक्यम् । यथा तत्त्वमसीत्यादि । अपरं तत्स्वरूपपरमवान्तरवाक्यम् । यथा सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्मेत्यादि । तदुभयमपि सविशेषाभिन्नवस्तुनिष्ठं परेणाङ्गीकरणीयम् । गत्यन्तराभावात् । *३,६५* तत्र तावदाद्यस्य गत्यन्तरं नास्ति । कथमिति चेत् उच्यते । तत्त्वमसीत्यादिवाक्यप्रतिपाद्यमैक्यं किं तत्पदलक्षिताच्चैतन्यादभिन्नमुत भिन्नमथ भिन्नाभिन्नमिति वाच्यम् । परेणाङ्गीकृतत्वेन प्राधान्यादभेदपक्षं तावदादौ निराकरोति ऐक्याभेद इति ॥ ऐक्याभेदे न शास्त्रेण ज्ञेयं तत् स्वप्रकाशतः
yadatra jagajjanmādikāraṇatvaṃ mu(khya)khato lakṣaṇamabhihitaṃ savarjñatvādisamastaguṇavattvaṃ cābhiprāyavyā(prā)ptamityuktam / tadubhayamapi lakṣaṇaṃ lakṣyādbrahmaṇo bhinnamabhinnaṃ bhinnābhinnaṃ vā / nādyaḥ / merumandaravallakṣyalakṣaṇabhāvasya guṇaguṇibhāvasya cānupapatteḥ / sambandhasadbhāvānneti cet (na) tasyāpi sambandhibhyāmanyatvānanyatvābhyāmanirūpaṇāt / na dvitīyaḥ / anekairabhinnasya brahmaṇo 'pyanekatvāpatteḥ / tathā caikameveti śrutivirodhāt / lakṣaṇānāṃ vaikatvamāpadyeta / tathāca"yato vā imāni bhūtāni jāyante'; ityādiśruteḥ punaruktidoṣaprasaṅgaḥ / lakṣyalakṣaṇabhāvo guṇaguṇibhāvaścābhede nopapadyate / prasiddhena hyaprasiddhaṃ lakṣaṇīyam / naca tadeva tadaiva prasiddhamaprasiddhaṃ ceti yuktam / guṇī ca guṇavānbhavati / naca svenaiva tadvānbhavati / na tṛtīyaḥ / parasparavirodhāt / ato 'śakyanirūpaṇatvānnedaṃ brahmasvarūpāntargataṃ lakṣaṇam / kintu taṭasthameva / naca taṭasthena tena brahmaṇo 'dvitīyatvabhaṅgaḥ / yadrajatamityabhātsā śuktiritivanmithyābhūtenāpi prapañcakāraṇatvenopalakṣaṇayogāditi / *3,63* evamanūdya nirākartumārabhate iti pṛṣṭa iti // iti pṛṣṭe vaktavyamiti śeṣaḥ / pṛṣṭa itayupalakṣaṇam / dūṣite cetyapi grāhyam / dūṣaṇānāmatyantāsambaddhatvātpṛṣṭa ityevoktam / kiṃ vaktavyamiti / tatra jagajjanmādikāraṇatvādīnāṃ dharmāṇāṃ bhedābhāve 'pi viśeṣasya sadbhāvāttadbalena sarvamutpadyata iti vaktuṃ nirbhedavastuni pareṇa viśeṣasyānaṅgīkṛtatvāt ghaṭādīnāṃ ca mithyātvenāṅgīkṛtānāmanudāharaṇatvātsatya eva vastunyasāvudapapādanīya iti manvāna āha tadeti // ... tadaikyasya gatireva na vidyate yadyevaṃ pṛṣṭvā lakṣaṇaṃ dūṣayasi tadaikyasya gatirnirūpaṇaprakāro na vidyate / ayamabhiprāyaḥ / dvividhaṃ hi vākyaṃ māyāvādinā tattvāvedakamaṅgīkṛtam / ekaṃ jīvabrahmaṇoraikyaparaṃ mahāvākyam / yathā tattvamasītyādi / aparaṃ tatsvarūpaparamavāntaravākyam / yathā satyaṃ jñānamanantaṃ brahmetyādi / tadubhayamapi saviśeṣābhinnavastuniṣṭhaṃ pareṇāṅgīkaraṇīyam / gatyantarābhāvāt / *3,65* tatra tāvadādyasya gatyantaraṃ nāsti / kathamiti cet ucyate / tattvamasītyādivākyapratipādyamaikyaṃ kiṃ tatpadalakṣitāccaitanyādabhinnamuta bhinnamatha bhinnābhinnamiti vācyam / pareṇāṅgīkṛtatvena prādhānyādabhedapakṣaṃ tāvadādau nirākaroti aikyābheda iti // aikyābhede na śāstreṇa jñeyaṃ tat svaprakāśataḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.