ऐक्यस्य चैतन्यस्वरूपाभेदे ऽङ्गीक्रियमाणे तदैक्यं तत्त्वमसीत्यादिना शास्त्रेण प्रतिपाद्यं न स्यात् । कुतः स्वरूपस्य स्वप्रकाशत्वेन नित्यसिद्धत्वात् । तन्मात्रस्वरूपत्वाच्चैक्यस्य । नहि प्रकाशमानमेव शास्त्रप्रतिपाद्यम् । वैयर्थ्यप्रसङ्गात् । किञ्चावेद्यत्वे सत्यपरोक्षव्यवहारयोग्यत्वं स्वप्रकाशत्वं परोणाङ्गीकृतम् । तथाच स्वप्रकाशचैतन्यात्मकं (च) शास्त्रप्रतिपाद्यं चेति व्याहतम् । अथ शास्त्रं नैक्यं प्रतिपादयति किन्तु भेदभ्रमं निराकरोति, यथोक्तम् सिद्धं तु निवर्तकत्वादिति । न । ऐक्ये प्रकाशमाने भेदभ्रमस्यैवानवकाशात् । तत्त्वाप्रतिपत्तेर्भ्रान्तिहेतुत्वात् । ऐक्यं न प्रकाशत इति चेन्न । स्वप्रकाशचैतन्यमात्रत्वविरोधात् । अविद्यावशात्स्वप्रकाशस्याप्यनवभास इति चेन्न सर्वथाप्यनवभासप्रसङ्गात् । तथाचाधिष्ठानानवभासे ऽविद्यारोपस्याप्यनुपपत्तेः । न ह्यखण्डे वस्तुन्यंशतो ऽविद्यावरणं सम्भवति । असम्भवनीयावभासचतुराविद्येति चेत् । तर्हि सा जडेष्वेव कुतो नाङ्गीकार्या । अनुपपत्तेस्तुल्यत्वात् । तथाच"सा न जडेषु वस्तुषुऽ; इत्ययुक्तम् । न शास्त्रेण ज्ञेयं तदित्युपलक्षणम् । शास्त्रप्रतिपाद्यत्वे ऽपि तत्पदेनैव सिद्धत्वात् । त्वमसीति व्यर्थमित्यपि द्रष्टव्यम् । तदित्येतावता न भेदभ्रमनिवृत्तिः । अतस्त्वमसीति सार्थकमिति चेन्न । तत्पदेनै(वै)क्यस्य प्रतिपादितत्वादैक्यप्रतीतौ च भेदभ्रमस्य निरस्तत्वात् । अन्यथा कदाप्यनिवृत्तिप्रसङ्गात् । तत्पदेनैक्यस्याप्रतिपादितत्वे तदुपलक्षितचैतन्यमात्रत्वानुपपत्तिः । ननु कथं तर्हि सो ऽयं देवदत्त इति वाक्यम् । अत्रापि विशेषानङ्गीकारे ऽनुपपत्तिरेवेति । *३,६८* भेदे मिथ्यात्वतो भेदसत्यत्वं स्याद् बलादपि द्वितीयं निराकरोति भेद इति ॥ ऐक्यस्य स्वरूपाद्भेदे ऽङ्गीक्रियमाणे ऽपसिद्धान्तस्तावत् । तत्त्वमस्यादिवाक्यस्याखण्डार्थनिष्ठताया मायावादिनाङ्गीकृतत्वात् । *३,६९* मिथ्यात्वप्रसङ्गो ऽपरो दोषः, चैतन्यातिरिक्तस्य सर्वस्य मिथ्यात्वाङ्गीकारात् । अन्यथाद्वैतेनैव सत्येनाद्वैतव्याघातात् । ऐक्यमिथ्यात्वे किन्नश्छिन्नमिति चेन्न । मिथ्यात्वतो न शास्त्रेण ज्ञेयं तदित्यनुवर्तनात् । अन्यथा तत्त्वमस्यादिशास्त्रस्यातत्त्वावेदकत्वं स्यात् । किञ्च जीवब्रह्मणोरैक्यस्य मिथ्यात्वतस्तद्भेदसत्यत्वमपि स्यात् । कुतः बलाद्वयाप्तिबलादित्यर्थः । ननु न कुत्रापि सतयो भेदो ऽस्माभिरभ्युपेयते तत्कथं व्याप्तिः । मैवम् । आस्तां तावत्परमार्थचिन्ता । ययोर्दूरस्थयोर्वनस्पत्योरैक्यं मिथ्या तयोर्भेदः सत्य इति दृष्टम् । अथवा यस्य स्वरूपेण सतो यो ऽभावो मिथ्या तस्य तद्विपरीतः सत्यो यथा ब्रह्मणो ऽनृतत्वादेर्मिथ्यात्वे सत्यत्वादिकं सत्यमिति सामान्यव्याप्त्याश्रयणेन प्रसङ्गोपपत्तिः यथाहुः"परस्परविरोधे तु न प्रकारान्तरस्थितिःऽ; इति । *३,७०* तृतीयं निराचष्टे भेदाभेदाविति ॥ भेदाभेदौ यदि जीवब्रह्मणोरैक्यस्य स्वरूपाद्भेदाभेदौ यद्यङ्गीक्रियेते । तदा वक्तव्यं तौ किं चैतन्यादभिन्नावुत भिन्नौ अथ भिन्नाभिन्नाविति । आद्ये चैतन्यस्यापि द्वित्वं तयोर्वैकत्वमित्याद्यापद्येत । द्वितीययोर्देषमाह तदेति ॥ ॥। तदा स्यादेव ह्यनवस्थितिः
aikyasya caitanyasvarūpābhede 'ṅgīkriyamāṇe tadaikyaṃ tattvamasītyādinā śāstreṇa pratipādyaṃ na syāt / kutaḥ svarūpasya svaprakāśatvena nityasiddhatvāt / tanmātrasvarūpatvāccaikyasya / nahi prakāśamānameva śāstrapratipādyam / vaiyarthyaprasaṅgāt / kiñcāvedyatve satyaparokṣavyavahārayogyatvaṃ svaprakāśatvaṃ paroṇāṅgīkṛtam / tathāca svaprakāśacaitanyātmakaṃ (ca) śāstrapratipādyaṃ ceti vyāhatam / atha śāstraṃ naikyaṃ pratipādayati kintu bhedabhramaṃ nirākaroti, yathoktam siddhaṃ tu nivartakatvāditi / na / aikye prakāśamāne bhedabhramasyaivānavakāśāt / tattvāpratipatterbhrāntihetutvāt / aikyaṃ na prakāśata iti cenna / svaprakāśacaitanyamātratvavirodhāt / avidyāvaśātsvaprakāśasyāpyanavabhāsa iti cenna sarvathāpyanavabhāsaprasaṅgāt / tathācādhiṣṭhānānavabhāse 'vidyāropasyāpyanupapatteḥ / na hyakhaṇḍe vastunyaṃśato 'vidyāvaraṇaṃ sambhavati / asambhavanīyāvabhāsacaturāvidyeti cet / tarhi sā jaḍeṣveva kuto nāṅgīkāryā / anupapattestulyatvāt / tathāca"sā na jaḍeṣu vastuṣu'; ityayuktam / na śāstreṇa jñeyaṃ tadityupalakṣaṇam / śāstrapratipādyatve 'pi tatpadenaiva siddhatvāt / tvamasīti vyarthamityapi draṣṭavyam / tadityetāvatā na bhedabhramanivṛttiḥ / atastvamasīti sārthakamiti cenna / tatpadenai(vai)kyasya pratipāditatvādaikyapratītau ca bhedabhramasya nirastatvāt / anyathā kadāpyanivṛttiprasaṅgāt / tatpadenaikyasyāpratipāditatve tadupalakṣitacaitanyamātratvānupapattiḥ / nanu kathaṃ tarhi so 'yaṃ devadatta iti vākyam / atrāpi viśeṣānaṅgīkāre 'nupapattireveti / *3,68* bhede mithyātvato bhedasatyatvaṃ syād balādapi dvitīyaṃ nirākaroti bheda iti // aikyasya svarūpādbhede 'ṅgīkriyamāṇe 'pasiddhāntastāvat / tattvamasyādivākyasyākhaṇḍārthaniṣṭhatāyā māyāvādināṅgīkṛtatvāt / *3,69* mithyātvaprasaṅgo 'paro doṣaḥ, caitanyātiriktasya sarvasya mithyātvāṅgīkārāt / anyathādvaitenaiva satyenādvaitavyāghātāt / aikyamithyātve kinnaśchinnamiti cenna / mithyātvato na śāstreṇa jñeyaṃ tadityanuvartanāt / anyathā tattvamasyādiśāstrasyātattvāvedakatvaṃ syāt / kiñca jīvabrahmaṇoraikyasya mithyātvatastadbhedasatyatvamapi syāt / kutaḥ balādvayāptibalādityarthaḥ / nanu na kutrāpi satayo bhedo 'smābhirabhyupeyate tatkathaṃ vyāptiḥ / maivam / āstāṃ tāvatparamārthacintā / yayordūrasthayorvanaspatyoraikyaṃ mithyā tayorbhedaḥ satya iti dṛṣṭam / athavā yasya svarūpeṇa sato yo 'bhāvo mithyā tasya tadviparītaḥ satyo yathā brahmaṇo 'nṛtatvādermithyātve satyatvādikaṃ satyamiti sāmānyavyāptyāśrayaṇena prasaṅgopapattiḥ yathāhuḥ"parasparavirodhe tu na prakārāntarasthitiḥ'; iti / *3,70* tṛtīyaṃ nirācaṣṭe bhedābhedāviti // bhedābhedau yadi jīvabrahmaṇoraikyasya svarūpādbhedābhedau yadyaṅgīkriyete / tadā vaktavyaṃ tau kiṃ caitanyādabhinnāvuta bhinnau atha bhinnābhinnāviti / ādye caitanyasyāpi dvitvaṃ tayorvaikatvamityādyāpadyeta / dvitīyayordeṣamāha tadeti // ... tadā syādeva hyanavasthitiḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.