समीचीनो (हि) अन्वयः समन्वयः । सच शब्दस्य वाच्यार्थ एव घटते । तत्रैव साक्षाच्छक्तिमत्त्वात् । लक्ष्यार्थे तु वाच्याथर्द्वारेणान्वयो न समीचीनः । अतः समन्वयशब्दं प्रयुञ्जानेन सूत्रकृता वाच्यवाचकभाव एव प्रतिज्ञात इति ज्ञायते । स चावाच्यत्वशङ्कानिरासमन्तरेण सर्वथाप्यसम्भावितः स्यादिति वाच्यत्वसमर्थनमेव प्राथमिकमिति । इदं चाभ्युपगम्योक्तम् । लक्षणावादे ऽन्वय एव नोपपद्यते । कुतः समन्वयः । समीचीनता तु तात्पर्यवत्ता । सा च लाक्षणिके ऽप्यर्थे शब्दानां सम्भवतीति न समन्वयसिद्धयर्थं वाच्यत्वं समर्थनीयमिति चेन्न । संशब्दसार्थान्तरं व्याख्यायामपि जघन्यवृत्त्या लक्षणया समन्वयाश्रयणनिबन्धे कारणाभावात् । *३,२२९* जन्मादिकारणे समन्वयस्योक्तत्वात् न निर्गुणे समन्वयप्रसङ्गः नन्वस्ति कारणम् । तत्तु समन्वयादिति निर्गुणे हि ब्रह्मणि समन्वयः सूत्रकृता प्रतिज्ञातः । न च तत्र शब्दानां वचनवृत्तिः सम्भवति । तस्या द्रव्यादिसम्बन्धनिबन्धनत्वात् । निर्गुणे च तदभावात् । अतो ज्ञायते लक्षणाऽश्रिता सूत्रकृतेति । एवंच सति संशब्दस्याप्युक्त एवार्थो निश्चीयत इति । स्यादप्येवम् । यदि निर्गुणे समन्वयः प्रतिज्ञातः स्यात् । न चैवम् । तथा हि किमत्र निर्गुणस्य प्रकृतत्वात्तदिति तत्परामर्शो ऽङ्गीक्रियते । उत सगुणस्य प्रकृतत्वे ऽपि तत्परामर्शासम्भवेन जहदजहल्लक्षणया निर्गुणपरामर्शो ऽभ्युपेयते । आद्यं दूषयति जन्मादीति ॥ जन्मादिकारणे साक्षादाह देवः समन्वयम् । उक्तं तदेव जिज्ञास्यं क्वावकाशो ऽत्र निर्गुणे
samīcīno (hi) anvayaḥ samanvayaḥ / saca śabdasya vācyārtha eva ghaṭate / tatraiva sākṣācchaktimattvāt / lakṣyārthe tu vācyāthardvāreṇānvayo na samīcīnaḥ / ataḥ samanvayaśabdaṃ prayuñjānena sūtrakṛtā vācyavācakabhāva eva pratijñāta iti jñāyate / sa cāvācyatvaśaṅkānirāsamantareṇa sarvathāpyasambhāvitaḥ syāditi vācyatvasamarthanameva prāthamikamiti / idaṃ cābhyupagamyoktam / lakṣaṇāvāde 'nvaya eva nopapadyate / kutaḥ samanvayaḥ / samīcīnatā tu tātparyavattā / sā ca lākṣaṇike 'pyarthe śabdānāṃ sambhavatīti na samanvayasiddhayarthaṃ vācyatvaṃ samarthanīyamiti cenna / saṃśabdasārthāntaraṃ vyākhyāyāmapi jaghanyavṛttyā lakṣaṇayā samanvayāśrayaṇanibandhe kāraṇābhāvāt / *3,229* janmādikāraṇe samanvayasyoktatvāt na nirguṇe samanvayaprasaṅgaḥ nanvasti kāraṇam / tattu samanvayāditi nirguṇe hi brahmaṇi samanvayaḥ sūtrakṛtā pratijñātaḥ / na ca tatra śabdānāṃ vacanavṛttiḥ sambhavati / tasyā dravyādisambandhanibandhanatvāt / nirguṇe ca tadabhāvāt / ato jñāyate lakṣaṇā'śritā sūtrakṛteti / evaṃca sati saṃśabdasyāpyukta evārtho niścīyata iti / syādapyevam / yadi nirguṇe samanvayaḥ pratijñātaḥ syāt / na caivam / tathā hi kimatra nirguṇasya prakṛtatvāttaditi tatparāmarśo 'ṅgīkriyate / uta saguṇasya prakṛtatve 'pi tatparāmarśāsambhavena jahadajahallakṣaṇayā nirguṇaparāmarśo 'bhyupeyate / ādyaṃ dūṣayati janmādīti // janmādikāraṇe sākṣādāha devaḥ samanvayam / uktaṃ tadeva jijñāsyaṃ kvāvakāśo 'tra nirguṇe
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.