अत्र तत्तु समन्वयादिति सूत्रे । निर्गुणे समन्वयस्यावकाशः प्रसङ्गः क्वास्ति । नास्तीत्यर्थः । कुतः । यतो ऽत्र त्रिसूतृयामतीतायाम् । निर्गुणे विषयसप्तमीयम् । निर्गुणस्यावकाशः (प्रसङ्गः) क्वास्ति । न क्वापीत्यर्थः । कथम् । लक्षणसूत्रे जन्मादिकारणत्वेन लक्षिते हि ब्रह्मणि शास्त्रं प्रमाणमभिधाय तस्य समन्वयमाह सूत्रकारः । नच तन्निर्गुणं जन्मादिकारणत्वगुणयोगात् । ननु जन्मादिकारणत्वं तटस्थमेव सत्ब्रह्म लक्षयतीति ब्रूमः । अतो लक्षणसूत्रे प्रकृतं निर्गुणमेवेत्यत उक्तं साक्षाज्जन्मादिकारण इति । उपपादितं चेत्तत्रैव । मा भूल्लक्षणसूत्रे निर्गुणस्य प्रकृतत्वम् । प्रथमसूत्रे जिज्ञास्यतयोक्तं निर्गुणमेव । नहि तस्य कश्चिद्धर्मः श्रूयत इति न वाच्यम् । यतस्तदेव, जन्मादिसूत्रे जन्मादिकारणत्वेन लिलक्षयिषितमेव, जिज्ञास्यमुक्तम् । नह्यन्यज्जिज्ञास्यतया प्रतिज्ञायान्यस्य लक्षणमुच्यते । अनुपयोगादिति । *३,२३१* संशब्दप्रयोगाद्मुख्यवृत्तिरेव युक्ता न लक्षणाश्रयणम् द्वितीयं दूषयति कथं चेति ॥ कथञ्चासम्भवस्तस्य मुख्यार्थस्य निराकृतौ तस्यानुक्रान्तायां त्रिसूतृयां प्रकृतस्य मुख्यार्थस्य वाच्यस्य समन्वयविषयतया त्यागे ऽसम्भवः कथम्, न कथञ्चिदित्यर्थः । अतो निर्गुणसमन्वयस्याप्रतिज्ञातत्वान्न लक्षणाऽश्रयणमत्र युक्तम् । किन्तु प्रथमप्राप्तया मुख्यवृत्त्यैवेति । तदर्थ एव संशब्दो ऽपीति । अज्ञेयत्वात् निर्गुणं नप्रमेयम् किञ्च निर्गुणं चेदत्र तच्छब्देन परामृश्यते । तदा तत्र लक्षणापि न सम्भवतीति व्यर्थं समन्वयसूत्रमापन्नमिति वक्तुं निर्गुणस्याप्रमेयत्वं तावत्साधयति मानेनेति ॥ *३,२३२* मानेन केन विज्ञेयमवाच्याज्ञेयनिर्गुणम्
atra tattu samanvayāditi sūtre / nirguṇe samanvayasyāvakāśaḥ prasaṅgaḥ kvāsti / nāstītyarthaḥ / kutaḥ / yato 'tra trisūtṛyāmatītāyām / nirguṇe viṣayasaptamīyam / nirguṇasyāvakāśaḥ (prasaṅgaḥ) kvāsti / na kvāpītyarthaḥ / katham / lakṣaṇasūtre janmādikāraṇatvena lakṣite hi brahmaṇi śāstraṃ pramāṇamabhidhāya tasya samanvayamāha sūtrakāraḥ / naca tannirguṇaṃ janmādikāraṇatvaguṇayogāt / nanu janmādikāraṇatvaṃ taṭasthameva satbrahma lakṣayatīti brūmaḥ / ato lakṣaṇasūtre prakṛtaṃ nirguṇamevetyata uktaṃ sākṣājjanmādikāraṇa iti / upapāditaṃ cettatraiva / mā bhūllakṣaṇasūtre nirguṇasya prakṛtatvam / prathamasūtre jijñāsyatayoktaṃ nirguṇameva / nahi tasya kaściddharmaḥ śrūyata iti na vācyam / yatastadeva, janmādisūtre janmādikāraṇatvena lilakṣayiṣitameva, jijñāsyamuktam / nahyanyajjijñāsyatayā pratijñāyānyasya lakṣaṇamucyate / anupayogāditi / *3,231* saṃśabdaprayogādmukhyavṛttireva yuktā na lakṣaṇāśrayaṇam dvitīyaṃ dūṣayati kathaṃ ceti // kathañcāsambhavastasya mukhyārthasya nirākṛtau tasyānukrāntāyāṃ trisūtṛyāṃ prakṛtasya mukhyārthasya vācyasya samanvayaviṣayatayā tyāge 'sambhavaḥ katham, na kathañcidityarthaḥ / ato nirguṇasamanvayasyāpratijñātatvānna lakṣaṇā'śrayaṇamatra yuktam / kintu prathamaprāptayā mukhyavṛttyaiveti / tadartha eva saṃśabdo 'pīti / ajñeyatvāt nirguṇaṃ naprameyam kiñca nirguṇaṃ cedatra tacchabdena parāmṛśyate / tadā tatra lakṣaṇāpi na sambhavatīti vyarthaṃ samanvayasūtramāpannamiti vaktuṃ nirguṇasyāprameyatvaṃ tāvatsādhayati māneneti // *3,232* mānena kena vijñeyamavācyājñeyanirguṇam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.