असतः साधकत्वभङ्ग ननु श्रुत्यादेर्मिथ्यात्वे ऽपि साधकत्वं सम्भवति । मया मिथ्याभूतस्यैव साधकत्वाभ्युपगमादित्यत आह मिथ्याया इति ॥ याः श्रुत्यादिवाचो मिथ्या तासामिति योजना । विभक्तिप्रतिरूपकं वा मिथ्याया इत्यव्ययम् । अयमभिसन्धिः । नेहनानेत्यादिवाक्यैः किं पुमान्निश्चिताद्वैतो बोध्यते । उत तद्विपरीतः । नाद्यः । वैयर्थ्यात् । द्वितीयस्तु सत्यस्यैव साधकत्वमिति मन्यमानो यदीदं वाक्यं सकलमिथ्यात्वं प्रतिपादयेत्तदा सकलान्तर्गतत्वात्स्वयमपि मिथ्या स्यात् । यथा"शब्दो ऽनित्यःऽ; इतिशब्दो ऽनित्यः । यदि चैतद्वाक्यं मिथ्या स्यान्न कस्याप्यर्थस्य साधकं स्यादित्यनिष्यप्रसङ्गं पश्यन्कथं त्वदभ्युपगममात्रेण स्वतर्कस्य विरुद्धतां प्रतिपद्येतेति । ननु वाक्यस्य साधकत्वं नाम पदार्थसंसर्गप्रमितिजनकत्वम् । तत्क्वचित्पददोषेण विहन्यते । क्वचित्सङ्गत्यग्रहणात्क्वापि तद्विस्मरणात्कदाचिकाङ्क्षादिविरहात्कुत्रचिद्विपरीतप्रतिपादनेन । तदत्रापि नेहनानेत्यादिवाक्ये साधकत्वाभावमापादयता पददोषाद्यन्यतममेवापादकमुपादेयम् । किं मिथ्यात्वेन । तत्किमविद्यमानस्यापि वाक्यस्य निर्दोषपदावयवत्वादिकं विद्यत इति वक्तुमुद्यतो भवान् । एवंच वदता भवता कस्मिंश्चन विप्रतिपन्ने ऽर्थे वन्ध्यासुतवचनं प्रमाणयन्तं प्रतिवादिनं प्रति नूनं पददोषादिकमेवोपपाद्य साधकत्वं दूषयिष्यते । स्वरूपस्यैवाभावेनासाधकत्वे सिद्धे किं तत्र चरमभाविन्या पददोषादिचिन्तया । नहि शब्दे ऽविद्यमानत्वेनैव चाक्षुषत्वस्यानित्यत्वसाधकत्वाभावे सिद्धे किं तत्र चरमभाविन्या पददोषादिचिन्तया । नहि शब्दे ऽविद्यमानत्वेनैव चाक्षुषत्वस्यानित्यत्वसाधकत्वाभावे सिद्धे व्याप्तिचिन्ता क्रियत इति चेत् । समं प्रकृते ऽपि । ननु मा भूत्प्रतिवाद्यपेक्षया तर्कस्य विरुद्धता । वाद्यपेक्षया तु भविष्यति । मैवम् । वादिनापि हि श्रुतिवाक्येनात्मातिरिक्तस्याखिलस्य मिथ्यात्वं प्रतिपद्य मिथ्याभूतस्यापि साधकत्वमिति प्रतिपत्तव्यम् । सो ऽपि हि प्राक् सकलमिथ्यात्वबोधात्प्रतिवादितुल्य एव । तथाच श्रुतेः सर्वमिथ्यात्वप्रतिपादकत्वे मिथ्याभूतस्यैव साधकत्वं प्रतीत्य तद्विरोधेन तर्को निरसनीयः । तन्निरासे च श्रुतेः सर्वमिथ्यात्वप्रतिपादकत्वमित्यन्योन्याश्रयमनुत्तीर्णः कथमसावपि तर्कस्य विरुद्धतां प्रतिपद्येत । *१,५९२* तच्च मिथ्याप्रमाणेन सता वा साध्यते त्वया । सता चेद् द्वैतसिद्धिः स्यान्न सिद्धं चान्यसाधनम्
asataḥ sādhakatvabhaṅga nanu śrutyādermithyātve 'pi sādhakatvaṃ sambhavati / mayā mithyābhūtasyaiva sādhakatvābhyupagamādityata āha mithyāyā iti // yāḥ śrutyādivāco mithyā tāsāmiti yojanā / vibhaktipratirūpakaṃ vā mithyāyā ityavyayam / ayamabhisandhiḥ / nehanānetyādivākyaiḥ kiṃ pumānniścitādvaito bodhyate / uta tadviparītaḥ / nādyaḥ / vaiyarthyāt / dvitīyastu satyasyaiva sādhakatvamiti manyamāno yadīdaṃ vākyaṃ sakalamithyātvaṃ pratipādayettadā sakalāntargatatvātsvayamapi mithyā syāt / yathā"śabdo 'nityaḥ'; itiśabdo 'nityaḥ / yadi caitadvākyaṃ mithyā syānna kasyāpyarthasya sādhakaṃ syādityaniṣyaprasaṅgaṃ paśyankathaṃ tvadabhyupagamamātreṇa svatarkasya viruddhatāṃ pratipadyeteti / nanu vākyasya sādhakatvaṃ nāma padārthasaṃsargapramitijanakatvam / tatkvacitpadadoṣeṇa vihanyate / kvacitsaṅgatyagrahaṇātkvāpi tadvismaraṇātkadācikāṅkṣādivirahātkutracidviparītapratipādanena / tadatrāpi nehanānetyādivākye sādhakatvābhāvamāpādayatā padadoṣādyanyatamamevāpādakamupādeyam / kiṃ mithyātvena / tatkimavidyamānasyāpi vākyasya nirdoṣapadāvayavatvādikaṃ vidyata iti vaktumudyato bhavān / evaṃca vadatā bhavatā kasmiṃścana vipratipanne 'rthe vandhyāsutavacanaṃ pramāṇayantaṃ prativādinaṃ prati nūnaṃ padadoṣādikamevopapādya sādhakatvaṃ dūṣayiṣyate / svarūpasyaivābhāvenāsādhakatve siddhe kiṃ tatra caramabhāvinyā padadoṣādicintayā / nahi śabde 'vidyamānatvenaiva cākṣuṣatvasyānityatvasādhakatvābhāve siddhe kiṃ tatra caramabhāvinyā padadoṣādicintayā / nahi śabde 'vidyamānatvenaiva cākṣuṣatvasyānityatvasādhakatvābhāve siddhe vyāpticintā kriyata iti cet / samaṃ prakṛte 'pi / nanu mā bhūtprativādyapekṣayā tarkasya viruddhatā / vādyapekṣayā tu bhaviṣyati / maivam / vādināpi hi śrutivākyenātmātiriktasyākhilasya mithyātvaṃ pratipadya mithyābhūtasyāpi sādhakatvamiti pratipattavyam / so 'pi hi prāk sakalamithyātvabodhātprativāditulya eva / tathāca śruteḥ sarvamithyātvapratipādakatve mithyābhūtasyaiva sādhakatvaṃ pratītya tadvirodhena tarko nirasanīyaḥ / tannirāse ca śruteḥ sarvamithyātvapratipādakatvamityanyonyāśrayamanuttīrṇaḥ kathamasāvapi tarkasya viruddhatāṃ pratipadyeta / *1,592* tacca mithyāpramāṇena satā vā sādhyate tvayā / satā ced dvaitasiddhiḥ syānna siddhaṃ cānyasādhanam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.