स्वप्नस्य तावज्ज्ञानार्थरूपस्य सत्यतां वक्ष्यति । रेखापि वर्णे पदमिवार्थे सङ्केतिता तं स्मारयतीति न किञ्चिदत्र मिथ्यास्ति । अत एव रेखामुपलभ्य वर्णमुच्चारयन्ति । प्रतिबिम्बस्य तु सत्यता परेणाप्यङ्गीकृता । विच्छेदस्यापि सत्यतामुपपादयिष्यामः । स्फटिकलौहित्यमप्येतेनैव व्याख्यातम् । दैर्घ्यादयो ऽपि ध्वनिष्विव वर्णेष्वपि स्वाभाविका एव । अन्यथा स्वरेष्विव व्यञ्जनेष्वपि ध्वानोपधानवशेन दीर्घादिप्रतिभासप्रसङ्गात् । न तथाविधध्वनिव्यङ्गं व्यञ्जनमिति चेन्न । तथात्वे वर्णेष्वेव विशेषो ऽङ्गीकार्यः स्यात् । स एव दैर्घ्यादिपदाभिधेयो भविष्यति । सवितृसुषिरप्रभृतिज्ञानमेवारिष्यसूचकम् । वक्ष्यते चैतत् । एवमन्यदप्यूहनीयमिति । तस्मात्पदवाक्यप्रमाणविदामग्रेसरेण परमास्तिकेन भगवता भाष्यकारेणोक्तो भगवति स्वरूपभेदाभाव एव श्रुत्यर्थो ऽवधेयः । *१,६१३* सिद्धान्ते नेह नानेति श्रुत्यर्थसमर्थनम् नन्वत्राप्यनुपपत्तिरेव । यतो नानेति नानाभूतः प्रपञ्चो ऽभिधीयते । नतु भेदः । तथात्वे नानात्वमिति स्यात् । मैवम् । मुक्तोपसृप्यव्यपदेशादित्यादाविव भावप्रधाननिर्देशोपपत्तेः । भवितृप्राधान्ये ऽपि ब्रह्मणि नानाभूतावयवगुणकर्मादिनिषेधे नानात्वमेव निषिद्धं भवति । "सविशेषणे हि विधिनिषेधौ विशेषणमुपसङ्क्रामतेऽ; इति न्यायात् । उभयनिषेधे गौरवात् । विशेषणस्य प्रथमप्राप्तत्वात् । अन्यथा तदुपादानवैयर्थ्यात् । "न जीर्णमलवद्वासाः स्नातकः स्यात्ऽ; इत्यादौ दर्शनाच्च । अत एवोक्तम् । "विशेष्यं नाभिधा गच्छेत्क्षीणशक्तिर्विशेषणेऽ; इति । यत्क्वचिद्विशिष्टविधिनिषेधाङ्गीकरणं तदगतिकयैव । सविशेषत्वं च ब्रह्मणो वक्ष्यामः । नन्वेवं सत्यप्राप्तप्रतिषेध इति चेन्न । आभासप्राप्तत्वात् । तथाच"न स्थानतो ऽपिऽ; इत्याद्यधिकरणपूर्वपक्षे दर्शयिष्यामः । परस्यैव स्वर्गापूर्वादिनिषेधो ऽप्राप्तत्वादनुपपन्नः । "एकमेवाद्वितीयम्ऽ; इत्यादौ सजातीयविजातीयस्वगतनानात्वनिषेधं व्याकुर्वता भवतापि समाधातव्यमेतत् । *१,६२४* साधकत्वं सतस्तेन साक्षिणा सिद्धिमिच्छता । स्वीकृतं ह्यविशेषस्य साध्या साधकता पुनः
svapnasya tāvajjñānārtharūpasya satyatāṃ vakṣyati / rekhāpi varṇe padamivārthe saṅketitā taṃ smārayatīti na kiñcidatra mithyāsti / ata eva rekhāmupalabhya varṇamuccārayanti / pratibimbasya tu satyatā pareṇāpyaṅgīkṛtā / vicchedasyāpi satyatāmupapādayiṣyāmaḥ / sphaṭikalauhityamapyetenaiva vyākhyātam / dairghyādayo 'pi dhvaniṣviva varṇeṣvapi svābhāvikā eva / anyathā svareṣviva vyañjaneṣvapi dhvānopadhānavaśena dīrghādipratibhāsaprasaṅgāt / na tathāvidhadhvanivyaṅgaṃ vyañjanamiti cenna / tathātve varṇeṣveva viśeṣo 'ṅgīkāryaḥ syāt / sa eva dairghyādipadābhidheyo bhaviṣyati / savitṛsuṣiraprabhṛtijñānamevāriṣyasūcakam / vakṣyate caitat / evamanyadapyūhanīyamiti / tasmātpadavākyapramāṇavidāmagresareṇa paramāstikena bhagavatā bhāṣyakāreṇokto bhagavati svarūpabhedābhāva eva śrutyartho 'vadheyaḥ / *1,613* siddhānte neha nāneti śrutyarthasamarthanam nanvatrāpyanupapattireva / yato nāneti nānābhūtaḥ prapañco 'bhidhīyate / natu bhedaḥ / tathātve nānātvamiti syāt / maivam / muktopasṛpyavyapadeśādityādāviva bhāvapradhānanirdeśopapatteḥ / bhavitṛprādhānye 'pi brahmaṇi nānābhūtāvayavaguṇakarmādiniṣedhe nānātvameva niṣiddhaṃ bhavati / "saviśeṣaṇe hi vidhiniṣedhau viśeṣaṇamupasaṅkrāmate'; iti nyāyāt / ubhayaniṣedhe gauravāt / viśeṣaṇasya prathamaprāptatvāt / anyathā tadupādānavaiyarthyāt / "na jīrṇamalavadvāsāḥ snātakaḥ syāt'; ityādau darśanācca / ata evoktam / "viśeṣyaṃ nābhidhā gacchetkṣīṇaśaktirviśeṣaṇe'; iti / yatkvacidviśiṣṭavidhiniṣedhāṅgīkaraṇaṃ tadagatikayaiva / saviśeṣatvaṃ ca brahmaṇo vakṣyāmaḥ / nanvevaṃ satyaprāptapratiṣedha iti cenna / ābhāsaprāptatvāt / tathāca"na sthānato 'pi'; ityādyadhikaraṇapūrvapakṣe darśayiṣyāmaḥ / parasyaiva svargāpūrvādiniṣedho 'prāptatvādanupapannaḥ / "ekamevādvitīyam'; ityādau sajātīyavijātīyasvagatanānātvaniṣedhaṃ vyākurvatā bhavatāpi samādhātavyametat / *1,624* sādhakatvaṃ satastena sākṣiṇā siddhimicchatā / svīkṛtaṃ hyaviśeṣasya sādhyā sādhakatā punaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.