आ समन्तात् काशते यदाकाशो मुख्यतो हरिः भूतमाशकाशशब्दोक्तमित्यादिसम्बन्धः । अन्तर्नियामक एषां त्रयाणाम् । तत्रापि न समानकक्ष्यतया चतुर्णामाकाशशब्दातर्त्वमित्याह मुख्यत इति ॥ चशब्दस्तुशब्दार्(थः)थे । तत्कथमित्यत आह आसमन्तादिति ॥ आ इत्यनुवादेन समन्तात्काशनं ह्याकाशशब्दार्थः । ततश्च यद्यस्माद्धरिरेव मुख्यतः समन्तात्काशते तस्मात्स एव मुख्यत आकाश इति योज्यम् । *३,४१६* एवं मुख्यामुख्यभेदेन चतुर्विधादाकाशादाकाशाद्वायुरित्युक्तविधया चतुर्विधस्य वायोः सृष्टिं प्रोवाच । तत्रापि वायुशब्देन मुख्यतो हरिरेवोच्यत इति योज्यम् (वक्तव्यम्) । तत्कथमित्यत आह बलेति ॥ बलज्ञानस्वरूपत्वाद् वायुर् ॥। वशब्दो बलवाची । आयुरिति ज्ञानमुच्यते । अयतेर्गत्यर्थत्वात् । गत्यर्थानां ज्ञानार्थत्वात् । तथा वायोरग्निरिति चतुर्विधाद्वयोश्चतुर्विधस्याग्नेः सृष्टिं प्रोवाच । तत्रापि मुख्यतो हरिरेवाग्निशब्देनोच्यत इति स्थिते तत्कथमित्यत आह अग्निरिति ॥ *३,४१७* ॥। अग्निरगं नयन्
ā samantāt kāśate yadākāśo mukhyato hariḥ bhūtamāśakāśaśabdoktamityādisambandhaḥ / antarniyāmaka eṣāṃ trayāṇām / tatrāpi na samānakakṣyatayā caturṇāmākāśaśabdātartvamityāha mukhyata iti // caśabdastuśabdār(thaḥ)the / tatkathamityata āha āsamantāditi // ā ityanuvādena samantātkāśanaṃ hyākāśaśabdārthaḥ / tataśca yadyasmāddharireva mukhyataḥ samantātkāśate tasmātsa eva mukhyata ākāśa iti yojyam / *3,416* evaṃ mukhyāmukhyabhedena caturvidhādākāśādākāśādvāyurityuktavidhayā caturvidhasya vāyoḥ sṛṣṭiṃ provāca / tatrāpi vāyuśabdena mukhyato harirevocyata iti yojyam (vaktavyam) / tatkathamityata āha baleti // balajñānasvarūpatvād vāyur ... vaśabdo balavācī / āyuriti jñānamucyate / ayatergatyarthatvāt / gatyarthānāṃ jñānārthatvāt / tathā vāyoragniriti caturvidhādvayoścaturvidhasyāgneḥ sṛṣṭiṃ provāca / tatrāpi mukhyato harirevāgniśabdenocyata iti sthite tatkathamityata āha agniriti // *3,417* ... agniragaṃ nayan
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.