नाद्यः । समवाये द्रव्यगुणादेरसम्भवात् । द्वितीये तु कथं सहप्रयोगः । षष्ठीव्यवहारो वा । औपचारिक इति चेन्न । समवायैकत्वसाधनप्रयासवैयर्थ्यापत्तेः । ततो गत्यन्तराभावात्सविशेषाभेदो ऽङ्गीकार्यः । तथाच किं ब्रह्मणि श्रुतीनामन्यपरत्वं प्रकल्प्य भेदसमवायकल्पनया । अन्ततो ऽप्यङ्गीकार्येण विशेषेणैव सर्वस्योपपत्तेः । समवायप्रतियोगिकभेदाभावः समवायस्यैकत्वमिति चेत् । तथापि समवायस्येति षष्ठयर्थस्य पृथगभावेन तत्र विशेषस्याङ्गीकार्यत्वात् । यस्तु भेदवादी समवाये ऽप्येकत्वसङ्खयामङ्गीकरोति, तेनापि समवायस्य सम्बन्धो ऽङ्गीक्रियते, न वा । आद्ये किं स एव, समवायान्तरं वा । न प्रथमः । सम्बन्ध्यतिरिक्तसम्बन्धाभावेनैकः समवाय इति व्यवहारानुपपत्तेः । अत एव न तृतीयः । स्वनिर्वाहकत्वे पुनः सविशेषत्वमेवाङ्गीकरणीयम् । न द्वितीयः । एकः समवाय इत्यस्यानुपपत्तेः । *३,७३०* किञ्च वस्तुनि समवाय इति कथम् । न ह्यवयवावयव्यादीनां सम्बन्धो ऽस्ति यत एकः समवायः । स्वनिर्वाहकत्वे तूक्तम् । अपि चैकस्वभाव एव समवायः । स कथमवयवादीनाधारत्वेनावयव्यादीनाधेयत्वेन नियच्छेत् । अवयवादीनां स्वभावभेदादिति चेत् । अलं तर्हि समवायेन । अथ समवायस्यैव विचित्रस्वभावत्वं तदा सविशेषत्वमेवेति । भेदाभेदवादिना त्ववश्यमङ्गीकरणीयो विशेषः । परस्परविरुद्धयोर्भेदाभेदयोरेकत्र तमन्तरेण अनुपपत्तेः । किञ्च भेदाभेदयोरपि वस्तुना परस्परं च भेदाभेदान्तराभ्युपगमे ऽनवस्था । स्वनिर्वाहकत्वे तु विशेषाङ्गीकारः । भेदे, वस्तुनि भेदाभेदाविति व्यवहारानुपपत्तिः । वस्तुना तयाः सम्बन्धाभावात् । अत्यन्ताभेदे ऽपि वस्तुनि भेदाभेदावित्याधाराधेयभावो द्विवचनं चानुपपन्नं स्यात् । वस्तुतन्मात्रत्वात् । ततश्च तन्निर्वाहार्थमवश्यमङ्गीकरणीये विशेषे तत एव ब्रह्मणि सर्वस्योपपत्तौ किं भेदाभेदाभ्युपगमेनेति । यथा च तन्तुपटादौ भेदाभेदाभ्युपगमस्तद्वक्ष्यामः । *३,७३३* अखण्डवादिनापि विशेषमङ्गीकारयति अखण्डेति ॥ अखण्डवादिनोऽ; पि स्याद्विशेषो ॥।
nādyaḥ / samavāye dravyaguṇāderasambhavāt / dvitīye tu kathaṃ sahaprayogaḥ / ṣaṣṭhīvyavahāro vā / aupacārika iti cenna / samavāyaikatvasādhanaprayāsavaiyarthyāpatteḥ / tato gatyantarābhāvātsaviśeṣābhedo 'ṅgīkāryaḥ / tathāca kiṃ brahmaṇi śrutīnāmanyaparatvaṃ prakalpya bhedasamavāyakalpanayā / antato 'pyaṅgīkāryeṇa viśeṣeṇaiva sarvasyopapatteḥ / samavāyapratiyogikabhedābhāvaḥ samavāyasyaikatvamiti cet / tathāpi samavāyasyeti ṣaṣṭhayarthasya pṛthagabhāvena tatra viśeṣasyāṅgīkāryatvāt / yastu bhedavādī samavāye 'pyekatvasaṅkhayāmaṅgīkaroti, tenāpi samavāyasya sambandho 'ṅgīkriyate, na vā / ādye kiṃ sa eva, samavāyāntaraṃ vā / na prathamaḥ / sambandhyatiriktasambandhābhāvenaikaḥ samavāya iti vyavahārānupapatteḥ / ata eva na tṛtīyaḥ / svanirvāhakatve punaḥ saviśeṣatvamevāṅgīkaraṇīyam / na dvitīyaḥ / ekaḥ samavāya ityasyānupapatteḥ / *3,730* kiñca vastuni samavāya iti katham / na hyavayavāvayavyādīnāṃ sambandho 'sti yata ekaḥ samavāyaḥ / svanirvāhakatve tūktam / api caikasvabhāva eva samavāyaḥ / sa kathamavayavādīnādhāratvenāvayavyādīnādheyatvena niyacchet / avayavādīnāṃ svabhāvabhedāditi cet / alaṃ tarhi samavāyena / atha samavāyasyaiva vicitrasvabhāvatvaṃ tadā saviśeṣatvameveti / bhedābhedavādinā tvavaśyamaṅgīkaraṇīyo viśeṣaḥ / parasparaviruddhayorbhedābhedayorekatra tamantareṇa anupapatteḥ / kiñca bhedābhedayorapi vastunā parasparaṃ ca bhedābhedāntarābhyupagame 'navasthā / svanirvāhakatve tu viśeṣāṅgīkāraḥ / bhede, vastuni bhedābhedāviti vyavahārānupapattiḥ / vastunā tayāḥ sambandhābhāvāt / atyantābhede 'pi vastuni bhedābhedāvityādhārādheyabhāvo dvivacanaṃ cānupapannaṃ syāt / vastutanmātratvāt / tataśca tannirvāhārthamavaśyamaṅgīkaraṇīye viśeṣe tata eva brahmaṇi sarvasyopapattau kiṃ bhedābhedābhyupagameneti / yathā ca tantupaṭādau bhedābhedābhyupagamastadvakṣyāmaḥ / *3,733* akhaṇḍavādināpi viśeṣamaṅgīkārayati akhaṇḍeti // akhaṇḍavādino'; pi syādviśeṣo ...
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.