इदमुक्तं भवति । कृतकत्वादनित्यत्वाच्च परापेक्षत्वेन साङ्केतिकं नामाप्रधानम् । अनादिनित्यत्वात्परानपेक्षत्वेन संस्कृतं प्रधानम् । तत्र यथा प्राधान्यात्संस्कृतज्ञानमात्रेण साङ्केतिकं ज्ञानं भवति । तज्ज्ञानेन यत्फलं विद्वद्वयवहारगोचरत्वादिकं तद्भवतीति यावत् । एवमनित्यत्वादिनाप्रधानस्य देवताकर्मादिमिश्रस्य सकलस्यापि जगतो ज्ञानेन यत्फलं तत्समस्तमपि नित्यत्वादिना प्रधानस्य परमात्मनो ज्ञानाल्लभ्यते । तत्फले ऽन्तर्भवतीति । अत्र प्राकृताज्ञो ऽपीत्यनेन फलापेक्षयेदमिति सूचितं (भवति) । एवं तर्ह्येकविज्ञानेन सर्वविज्ञानममुख्यं स्यादिति चेत् । सत्यम् । नहि परेणापि तन्मुख्यं व्याख्यातुं शक्यम् । तथा सति दृष्टमृदः पुरुषस्य घटशरावादिसंस्थानविशेषादिजिज्ञासाभावप्रसङ्गात् । पामरा न हि विद्वानिति वदन्ति, अतः सद्भिरित्युक्तम् । एवं नित्यपरात्मविदिति वाक्यस्योक्तानुसारेण शेषो ज्ञातव्यः । *४,६४१* ननु सत्यशब्दः कथं नित्यार्थः । रूढेर्योगस्य चाभावादित्यतो योगं तावद्दर्शयति सदातनमिति ॥ सदातनं सत्यमिति नित्यमेवोच्यते बुधैः सत्यमितीत्यावर्तनीयम् । सदातनं सत्यमिति निर्वचनेन सत्यमिति पदेन नित्यमुच्यत एव । न तूपचर्यत इति । बुधैर्वैयाकरणैरिति निर्वचनमूलं सूचयति । सदाशब्दात्तत्र भव इत्यर्थे"अव्ययात्त्यप्ऽ; इति त्यप्प्रत्यये कृते"सर्वस्य सो ऽन्यतरस्यां दिःऽ; इत्यत्र योगविभागात्सदाशब्दस्य सो ऽन्यतरस्यां भवति । सदाशब्दाद्भवार्थे तद्धिता इति ड्यप्रत्ययो वोत्पाद्यः । दकारस्य च तकारः । *४,६४३* इदानीं रूढिमपि दर्शयति प्रयोगश्चेति ॥ प्रयोगश्चोत्तरत्रास्ति ॥। उत्तरत्राष्यमे प्रपाठ(घट्ट)के सत्यशब्दस्य नित्यत्व एव प्रयोगश्चास्तीति सम्बन्धः । तमेव प्रयोगं दर्शयितुं"यदैनं जरावाप्नोति प्रध्वंसते वा किं ततो ऽ(स्याति)वशिष्यत इति स ब्रूयान्नास्य जरयैतज्जीयर्ते न वधेनास्य हन्यते एतत्सत्यं ब्रह्मपुरम्ऽ; इति वाक्यमर्थतः पठति जरेति ॥ ॥। जरा यद्येनमाप्नुयात्
idamuktaṃ bhavati / kṛtakatvādanityatvācca parāpekṣatvena sāṅketikaṃ nāmāpradhānam / anādinityatvātparānapekṣatvena saṃskṛtaṃ pradhānam / tatra yathā prādhānyātsaṃskṛtajñānamātreṇa sāṅketikaṃ jñānaṃ bhavati / tajjñānena yatphalaṃ vidvadvayavahāragocaratvādikaṃ tadbhavatīti yāvat / evamanityatvādināpradhānasya devatākarmādimiśrasya sakalasyāpi jagato jñānena yatphalaṃ tatsamastamapi nityatvādinā pradhānasya paramātmano jñānāllabhyate / tatphale 'ntarbhavatīti / atra prākṛtājño 'pītyanena phalāpekṣayedamiti sūcitaṃ (bhavati) / evaṃ tarhyekavijñānena sarvavijñānamamukhyaṃ syāditi cet / satyam / nahi pareṇāpi tanmukhyaṃ vyākhyātuṃ śakyam / tathā sati dṛṣṭamṛdaḥ puruṣasya ghaṭaśarāvādisaṃsthānaviśeṣādijijñāsābhāvaprasaṅgāt / pāmarā na hi vidvāniti vadanti, ataḥ sadbhirityuktam / evaṃ nityaparātmaviditi vākyasyoktānusāreṇa śeṣo jñātavyaḥ / *4,641* nanu satyaśabdaḥ kathaṃ nityārthaḥ / rūḍheryogasya cābhāvādityato yogaṃ tāvaddarśayati sadātanamiti // sadātanaṃ satyamiti nityamevocyate budhaiḥ satyamitītyāvartanīyam / sadātanaṃ satyamiti nirvacanena satyamiti padena nityamucyata eva / na tūpacaryata iti / budhairvaiyākaraṇairiti nirvacanamūlaṃ sūcayati / sadāśabdāttatra bhava ityarthe"avyayāttyap'; iti tyappratyaye kṛte"sarvasya so 'nyatarasyāṃ diḥ'; ityatra yogavibhāgātsadāśabdasya so 'nyatarasyāṃ bhavati / sadāśabdādbhavārthe taddhitā iti ḍyapratyayo votpādyaḥ / dakārasya ca takāraḥ / *4,643* idānīṃ rūḍhimapi darśayati prayogaśceti // prayogaścottaratrāsti ... uttaratrāṣyame prapāṭha(ghaṭṭa)ke satyaśabdasya nityatva eva prayogaścāstīti sambandhaḥ / tameva prayogaṃ darśayituṃ"yadainaṃ jarāvāpnoti pradhvaṃsate vā kiṃ tato '(syāti)vaśiṣyata iti sa brūyānnāsya jarayaitajjīyarte na vadhenāsya hanyate etatsatyaṃ brahmapuram'; iti vākyamarthataḥ paṭhati jareti // ... jarā yadyenamāpnuyāt
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.