एतत् सत्यं ब्रह्मपुरमिति नित्यत्व एव हि यदैनं देहं जरावाप्नोति प्रध्वंसते वायं देहः, (तदा)ततस्तदस्य देहस्यान्तर्गतः परमात्मा दह्यमानगेहान्तर्गतगगनवत्किमतिशिष्यते किंवा पटादिवन्नश्यतीति पृष्टे, नास्य देहस्य जरयायं परमात्मा जीर्यते, अस्य वधेन न हन्यते, किन्त्वेतद्ब्रह्म पूर्णत्वात्पुरं सत्यं नित्यमिति परिहारो ऽभिधीयते । इतिशब्दस्य पूर्वेणान्वयः । अत्रापि सत्यशब्दः कुतो नित्यार्थ इत्यत आह नित्यत्व एव हीति ॥ *४,६४४फ़्।* अत्र सत्यशब्दो नित्यार्थश्चेत्सङ्गच्छते । विनाशस्य प्रकृतत्वात् । तथ्यार्थतायामसङ्गतिः । अनृतताया अप्रस्तुतत्वादिति हिशब्दार्थः । एतदेव स्पष्टीकर्तुमेतत्सत्यं ब्रह्मपुरमित्येतावति पठितव्ये पूर्ववाक्यमपि पठितम् । पूर्वेणैव सम्बन्धः । ब्रह्मणो जरावधयोरभावे सत्यत्वं हेतुत्वेनोच्यत इति चेत् । न । त्वया ब्रह्मव्यतिरिक्त(स्य)सत्यस्यानभ्युपग(मे)तत्वेनान्वयाभावात् । जराद्युपेतानां देहानामसत्यत्वास्यासिद्धेः असत्यानां च शुक्तिरजतादीनां जराद्यभावेन व्यतिरेकस्याप्यभावात् । ननु तथापि वाचारम्भणवाक्यं त्रिवारं कस्मात्पठ्यते । शब्दान्तरं दृष्टान्तीकर्तुमिति ब्रूमः । तर्हि षडेते दृष्टान्ताः स्युः । एवमैवैतत् । तथा सति संस्कृतशब्ददृष्टान्तत्रयमेकत्रैव वक्तव्यम् । मैवम् । तत्तदभिधेयप्रसङ्गायत्तस्य तदभिधानस्य तदैव वक्तव्यत्वात् । तथापि प्रतिशब्दं दृष्टान्तीकरणे ऽपर्यवसानप्रसक्तेरुपलक्षणत्वे चैकेनापि कृतत्वाच्छब्दत्रयोपादानमनुपपन्नमिति चेन्न । मृत्पिण्डादिदृष्टान्तत्रयोपादाने ऽप्यस्य समानत्वात् । गहने प्रमेये त्रयोपादानं न दोषाय । किन्तु बुद्धिवैशद्यहेतुतया गुणयैवेति चेत् । समं प्रकृते ऽपीति ॥ *४,६४६* एवं स्वमतेन वाचारम्भणमित्यादिवाक्यं व्याख्याय विवर्तवाद(दि)व्याख्याने दोषमाह वाचारम्भणमिति ॥ वाचारम्भणमित्युक्ते मिथ्येत्यश्रुतकल्पनम्
etat satyaṃ brahmapuramiti nityatva eva hi yadainaṃ dehaṃ jarāvāpnoti pradhvaṃsate vāyaṃ dehaḥ, (tadā)tatastadasya dehasyāntargataḥ paramātmā dahyamānagehāntargatagaganavatkimatiśiṣyate kiṃvā paṭādivannaśyatīti pṛṣṭe, nāsya dehasya jarayāyaṃ paramātmā jīryate, asya vadhena na hanyate, kintvetadbrahma pūrṇatvātpuraṃ satyaṃ nityamiti parihāro 'bhidhīyate / itiśabdasya pūrveṇānvayaḥ / atrāpi satyaśabdaḥ kuto nityārtha ityata āha nityatva eva hīti // *4,644f.* atra satyaśabdo nityārthaścetsaṅgacchate / vināśasya prakṛtatvāt / tathyārthatāyāmasaṅgatiḥ / anṛtatāyā aprastutatvāditi hiśabdārthaḥ / etadeva spaṣṭīkartumetatsatyaṃ brahmapuramityetāvati paṭhitavye pūrvavākyamapi paṭhitam / pūrveṇaiva sambandhaḥ / brahmaṇo jarāvadhayorabhāve satyatvaṃ hetutvenocyata iti cet / na / tvayā brahmavyatirikta(sya)satyasyānabhyupaga(me)tatvenānvayābhāvāt / jarādyupetānāṃ dehānāmasatyatvāsyāsiddheḥ asatyānāṃ ca śuktirajatādīnāṃ jarādyabhāvena vyatirekasyāpyabhāvāt / nanu tathāpi vācārambhaṇavākyaṃ trivāraṃ kasmātpaṭhyate / śabdāntaraṃ dṛṣṭāntīkartumiti brūmaḥ / tarhi ṣaḍete dṛṣṭāntāḥ syuḥ / evamaivaitat / tathā sati saṃskṛtaśabdadṛṣṭāntatrayamekatraiva vaktavyam / maivam / tattadabhidheyaprasaṅgāyattasya tadabhidhānasya tadaiva vaktavyatvāt / tathāpi pratiśabdaṃ dṛṣṭāntīkaraṇe 'paryavasānaprasakterupalakṣaṇatve caikenāpi kṛtatvācchabdatrayopādānamanupapannamiti cenna / mṛtpiṇḍādidṛṣṭāntatrayopādāne 'pyasya samānatvāt / gahane prameye trayopādānaṃ na doṣāya / kintu buddhivaiśadyahetutayā guṇayaiveti cet / samaṃ prakṛte 'pīti // *4,646* evaṃ svamatena vācārambhaṇamityādivākyaṃ vyākhyāya vivartavāda(di)vyākhyāne doṣamāha vācārambhaṇamiti // vācārambhaṇamityukte mithyetyaśrutakalpanam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.