ज्योतिष्योमेन स्वर्गकामो यजेत । वसन्त वसन्ते ज्योतिषा यजेतेत्यादिकर्मकाण्डगते वाक्ये सन्देहः किमेतत् ब्रह्मणि समन्वेत्युत नेति । नेति पूर्वः पक्षः । तथाहि । किमत्र वाक्यार्थो ब्रह्म किंवा पदार्थः । नाद्यः । ज्योतिष्योमकतर्व्यतादेर्वाक्यार्थतया प्रतीतेः । न द्वितीयः । पदानि हि अमूनि किं रूढ्या ब्रह्मवाचीनि किंवा योगेन । आद्ये ऽपि किं प्रसिद्धवसन्ताद्यात्मकत्वेन तत्पदानां ब्रह्मणि रूढिराश्रीयते उत पृथगेव । नाद्यः । तेषां जडत्वानियत्वादिना ब्रह्मणो ऽपि दूषणप्रसङ्गात् । न द्वितीयः । अनेकार्थतास्वीकारस्यान्याय्यत्वात् । न हीश्वरे वसन्तादिशब्दानां रूढिः प्रमाणवती । नच रूढ्या समन्वयसमाश्रयणष प्रयोजनमस्ति । गुणपूर्त्यसिद्धेः । नापि योगेन । योगस्य रूढेर्जघन्यवृत्तित्वेन मुख्यार्थतासिद्धेः । न चैवंविधं योगमपि पश्यामः । योगे च प्रकृत्यादिविभागः पूर्वोत्तरपदविभागश्चाङ्गीकरणीयः । तत्र प्रकृत्यादेरीश्वरवाचित्वमस्ति न वा । आद्ये योगानुपपत्तिः सामर्थ्याभावात् । द्वितीये ब्रह्मणि सर्वशब्दसमन्वयानुपपत्तिः । प्रकृत्यादेरन्यपरत्वात् । किञ्च सर्वेषां पदानां ब्रह्मपरत्वे विभक्तिवैयर्थ्यं कर्मानुष्ठानविलोपश्च प्राप्नोति । क्रियोपहितरूपत्वात्कारकाणां क्रियाभिधायकस्य चाभावात् । अनुष्ठापकप्रमाणान्तरदर्शनात् । तस्मादयुक्तं समन्वयसूत्रमिति । *४,१०६फ़्।* अत्रोच्यते । यत्तावदुक्तं किं ब्रह्मणि वाक्यस्यान्वयः किंवा पदानामिति । तत्र तावत्पदानामिति ब्रूमः । नच वृत्त्यसम्भवः । योगसद्भावादित्यभिप्रेत्य निर्वक्ति जातमिति ॥ जातमोतं हरौ यस्माज्ज्योतिः षः प्राणरूपतः जिर्जातम् । जनेरौणादिको डिप्रत्ययः ओतिरोतम् । अवतेः क्तिन् । जातं जगत् ओतं प्रविष्यं यस्मिन्नसौ ज्योतिः । प्राणरूपतश्चेष्यकरूपत्वात् । षकारः प्राण आत्माऽ; इति श्रुतेः । ज्योतिश्चासौ षश्चेति ज्योतिषः । तस्य सम्बुद्धिर्ज्योतिष । *४,१०९* आयज्ञेतश्चायजेतो ॥। यजतेर्भावे । घञर्थे"कविधानम्ऽ; इति कप्रत्ययः । सम्प्रसारणाभावः (तु) छान्दसः । यजो यज्ञः । अथवा कर्तर्येव पचाद्यच् । तथाच आउसम्यक् समन्ताद्वा, यजेन यज्ञेन कर्मणा याजकेन पुरुषेण वा, इतः प्राप्तः, आयजेतः । सकलयज्ञभोक्ता यज्वभिर्ज्ञानद्वारा प्राप्यश्चेत्यर्थः । तस्य सम्बुद्धिरायजेत । *४,१११* ॥। वसन्तिश्च वसन्ततः
jyotiṣyomena svargakāmo yajeta / vasanta vasante jyotiṣā yajetetyādikarmakāṇḍagate vākye sandehaḥ kimetat brahmaṇi samanvetyuta neti / neti pūrvaḥ pakṣaḥ / tathāhi / kimatra vākyārtho brahma kiṃvā padārthaḥ / nādyaḥ / jyotiṣyomakatarvyatādervākyārthatayā pratīteḥ / na dvitīyaḥ / padāni hi amūni kiṃ rūḍhyā brahmavācīni kiṃvā yogena / ādye 'pi kiṃ prasiddhavasantādyātmakatvena tatpadānāṃ brahmaṇi rūḍhirāśrīyate uta pṛthageva / nādyaḥ / teṣāṃ jaḍatvāniyatvādinā brahmaṇo 'pi dūṣaṇaprasaṅgāt / na dvitīyaḥ / anekārthatāsvīkārasyānyāyyatvāt / na hīśvare vasantādiśabdānāṃ rūḍhiḥ pramāṇavatī / naca rūḍhyā samanvayasamāśrayaṇaṣa prayojanamasti / guṇapūrtyasiddheḥ / nāpi yogena / yogasya rūḍherjaghanyavṛttitvena mukhyārthatāsiddheḥ / na caivaṃvidhaṃ yogamapi paśyāmaḥ / yoge ca prakṛtyādivibhāgaḥ pūrvottarapadavibhāgaścāṅgīkaraṇīyaḥ / tatra prakṛtyāderīśvaravācitvamasti na vā / ādye yogānupapattiḥ sāmarthyābhāvāt / dvitīye brahmaṇi sarvaśabdasamanvayānupapattiḥ / prakṛtyāderanyaparatvāt / kiñca sarveṣāṃ padānāṃ brahmaparatve vibhaktivaiyarthyaṃ karmānuṣṭhānavilopaśca prāpnoti / kriyopahitarūpatvātkārakāṇāṃ kriyābhidhāyakasya cābhāvāt / anuṣṭhāpakapramāṇāntaradarśanāt / tasmādayuktaṃ samanvayasūtramiti / *4,106f.* atrocyate / yattāvaduktaṃ kiṃ brahmaṇi vākyasyānvayaḥ kiṃvā padānāmiti / tatra tāvatpadānāmiti brūmaḥ / naca vṛttyasambhavaḥ / yogasadbhāvādityabhipretya nirvakti jātamiti // jātamotaṃ harau yasmājjyotiḥ ṣaḥ prāṇarūpataḥ jirjātam / janerauṇādiko ḍipratyayaḥ otirotam / avateḥ ktin / jātaṃ jagat otaṃ praviṣyaṃ yasminnasau jyotiḥ / prāṇarūpataśceṣyakarūpatvāt / ṣakāraḥ prāṇa ātmā'; iti śruteḥ / jyotiścāsau ṣaśceti jyotiṣaḥ / tasya sambuddhirjyotiṣa / *4,109* āyajñetaścāyajeto ... yajaterbhāve / ghañarthe"kavidhānam'; iti kapratyayaḥ / samprasāraṇābhāvaḥ (tu) chāndasaḥ / yajo yajñaḥ / athavā kartaryeva pacādyac / tathāca āusamyak samantādvā, yajena yajñena karmaṇā yājakena puruṣeṇa vā, itaḥ prāptaḥ, āyajetaḥ / sakalayajñabhoktā yajvabhirjñānadvārā prāpyaścetyarthaḥ / tasya sambuddhirāyajeta / *4,111* ... vasantiśca vasantataḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.