निर्दलत्वात् । मुख्यायोगे ऽमुख्यग्रह इति वक्तव्ये पूर्वयोगे परग्रह इति वचनं लक्षितलक्षणाद्यनुगमार्थम् । नहि लक्षितलक्षणा मुख्यासम्भवमात्रेणाश्रीयते । किन्तु लक्षितस्य अपि । अत एवैतदयुक्तं मुख्यार्थबाध इति । *४,२११* किञ्च यथा मुख्यवृत्तिष्वपि स्वीकारे तारतम्यमस्ति तथामुख्यवृत्तिष्वपि । कुत इति चेत् । अर्थप्रतीतिसन्निकषर्विप्रकर्षाभ्यामिति ब्रूमः । ननु च सादृश्यसम्बन्धयोस्तद्धितमुपत्पाद्य तस्यापि लुपि कृते सर्वं सेत्स्यति । किममुख्यवृत्तिस्वीकारेणेत्यतो वेदमुदितम् । यदि गोशब्दस्य गवि वाहीके च गङ्गाशब्दस्य गङ्गायां तीरे चोक्तविधयाभिधैव स्यात्तदा गोगङ्गाशब्दोच्चारणे गोगङ्गयोः पूर्वं प्रतीतिस्तदयोगे चानुसंहिते ऽर्थान्तरे प्रतीतिरिति न स्यात् । नहि हरीतक्यादिशब्दोच्चारणे सत्ययं प्रतीतिक्रमो ऽस्ति । किन्तु वृक्षे फले च स्वातन्त्र्येण प्रतीते प्रकरणादिवशेनान्य(त्र)तरनियन्त्रणं क्रियते । अस्ति चायं पूर्वायोगे परग्रहः । तेन जानीमो नोभयत्रोक्तविधाभिधेति । *४,२१५* नन्वत्रानुपपत्तेरथर्प्रतीतिहेतुत्वे ऽर्थापत्तिरेवास्तु । किं शब्दशक्तिसमाश्रयणेन । तथाहि । किमाप्तप्रणीताच्छब्दादसावर्थः प्रतीयते । अन्यथा वा । नान्यथा । उन्मत्तवाक्यादौ तदभावात् । आद्ये त्वर्थापत्तिरेव । वक्तुराप्तेः प्रतीतार्थानुपपत्तेश्च विरोधेनार्थान्तरस्य कल्प्यमानत्वात् । स्यादेवं यदि वक्तुराप्तत्वं निश्चीयेत । तस्य पदस्य तत्र शक्त्यभावे ऽसम्बद्धभाषिणि तस्मिन्नाप्तत्वमेव कथं निश्चीयेतेति । तदर्थमवश्यं (शब्द)शक्तिराश्ररणीयेति सर्वमवदातम् । एतेनैतदपि परिहृतम् । यदभिहितं पूर्वपक्षिणा । योगस्य रूढितो दुर्बलत्वेन न परमेश्वरस्य मुख्याथर्त्वमिति । महायोगस्याविद्वद्रूढिमात्रात्प्राबल्योपपत्तेः । विद्वद्रूढेरप्युक्तत्वेन तत्सहितस्य योगस्य सुतरां तदुपपत्तेरिति । *४,२१६* यदुक्तम्"उभयं दृश्यते विष्णौऽ; इति, यच्च सूचितं विशिष्टयोगस्य रूढितः प्राबल्यमिति तदुपपादयति एतमेवेति ॥ एतमेव तथा सन्तं शतर्चीत्यादिनामभिः । आचक्षत इति ह्यत्र सन्तमित्यवधारणा
nirdalatvāt / mukhyāyoge 'mukhyagraha iti vaktavye pūrvayoge paragraha iti vacanaṃ lakṣitalakṣaṇādyanugamārtham / nahi lakṣitalakṣaṇā mukhyāsambhavamātreṇāśrīyate / kintu lakṣitasya api / ata evaitadayuktaṃ mukhyārthabādha iti / *4,211* kiñca yathā mukhyavṛttiṣvapi svīkāre tāratamyamasti tathāmukhyavṛttiṣvapi / kuta iti cet / arthapratītisannikaṣarviprakarṣābhyāmiti brūmaḥ / nanu ca sādṛśyasambandhayostaddhitamupatpādya tasyāpi lupi kṛte sarvaṃ setsyati / kimamukhyavṛttisvīkāreṇetyato vedamuditam / yadi gośabdasya gavi vāhīke ca gaṅgāśabdasya gaṅgāyāṃ tīre coktavidhayābhidhaiva syāttadā gogaṅgāśabdoccāraṇe gogaṅgayoḥ pūrvaṃ pratītistadayoge cānusaṃhite 'rthāntare pratītiriti na syāt / nahi harītakyādiśabdoccāraṇe satyayaṃ pratītikramo 'sti / kintu vṛkṣe phale ca svātantryeṇa pratīte prakaraṇādivaśenānya(tra)taraniyantraṇaṃ kriyate / asti cāyaṃ pūrvāyoge paragrahaḥ / tena jānīmo nobhayatroktavidhābhidheti / *4,215* nanvatrānupapatteratharpratītihetutve 'rthāpattirevāstu / kiṃ śabdaśaktisamāśrayaṇena / tathāhi / kimāptapraṇītācchabdādasāvarthaḥ pratīyate / anyathā vā / nānyathā / unmattavākyādau tadabhāvāt / ādye tvarthāpattireva / vakturāpteḥ pratītārthānupapatteśca virodhenārthāntarasya kalpyamānatvāt / syādevaṃ yadi vakturāptatvaṃ niścīyeta / tasya padasya tatra śaktyabhāve 'sambaddhabhāṣiṇi tasminnāptatvameva kathaṃ niścīyeteti / tadarthamavaśyaṃ (śabda)śaktirāśraraṇīyeti sarvamavadātam / etenaitadapi parihṛtam / yadabhihitaṃ pūrvapakṣiṇā / yogasya rūḍhito durbalatvena na parameśvarasya mukhyāthartvamiti / mahāyogasyāvidvadrūḍhimātrātprābalyopapatteḥ / vidvadrūḍherapyuktatvena tatsahitasya yogasya sutarāṃ tadupapatteriti / *4,216* yaduktam"ubhayaṃ dṛśyate viṣṇau'; iti, yacca sūcitaṃ viśiṣṭayogasya rūḍhitaḥ prābalyamiti tadupapādayati etameveti // etameva tathā santaṃ śatarcītyādināmabhiḥ / ācakṣata iti hyatra santamityavadhāraṇā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.