तदेति । मनसि स्थितानां विकल्पितानां पक्षाणां (वा)अङ्गीकारे । क्वचित्पक्षे । हिशब्देनानुपपत्तेः प्रसिद्धतामाह । अत्र हि ब्रह्मोपादानस्य वा तद्गुणिनो वा जगदुपादानत्वं प्राप्तमिति विश्वस्य ब्रह्मोपादानकता न स्यात् । न ह्युपादानगुणिगताः शक्तयः कार्यद्रव्ये गुणे वा सम्भवन्ति । तदुपादानत्वादेरसम्भवात् । अथवा ब्रह्मणः कार्यत्वाद्गुणत्वाच्च न विश्वोपादानत्वं सम्भवतीति व्याख्येयम् । अत्र ब्रह्मोपादानतेत्युपलक्षणम् । ब्रह्मनिमित्तकता च न युक्तेत्यपि द्रष्टव्यम् । *४,३३५* स्यादेतत् । कालात्ययापदिष्यमेतदनुमानजातम् । "यतो वा इमानि भूतानि जायन्तेऽ"आत्मन आकाशः सम्भूतःऽ"जन्माद्यस्य यतःऽ; इतयादिविरोधात् । "जनिकर्तुः प्रकृतिःऽ; इति प्रकृतावुपादानलक्षणायां हि पञ्चमी विधीयते । तथा चैवोदाहृतम् । "शृङ्गाच्छरो जायते, गोमयाद् वृश्चिको जायतेऽ; इति । प्रसिद्धश्चात्रोपादानोपादेयभाव इति । तदिदमसङ्गतम् । पञ्चमीबलात्किलोपादानत्वं सिषाधयिषितम् । नचेदं सूत्रमुपादाने पञ्चम्या विधायकम् । अथ मतम् । अपादाने तावत्पञ्चमी विहिता । अपादाने पञ्चमीति । उपादानं चापादानविशेषः । जनिकर्तुः प्रकृतिरिति स्मरणात् । ततो ऽपादाने विहिता पञ्चम्युपादाने ऽपि भविष्यति । नचैवं सति पञ्चम्या नियमेनोपादानत्वासिद्धिः । विशेषस्मरणस्य ग्राह्यत्वादित्यत आह शृङ्गादिति । *४,३३६* शृङ्गाच्छरो ऽविलोमभ्यो दूर्वा गोमयतस्तथा । वृश्चिकश्चेत्येवमाद्येष्वपादानत्वमिष्यते
tadeti / manasi sthitānāṃ vikalpitānāṃ pakṣāṇāṃ (vā)aṅgīkāre / kvacitpakṣe / hiśabdenānupapatteḥ prasiddhatāmāha / atra hi brahmopādānasya vā tadguṇino vā jagadupādānatvaṃ prāptamiti viśvasya brahmopādānakatā na syāt / na hyupādānaguṇigatāḥ śaktayaḥ kāryadravye guṇe vā sambhavanti / tadupādānatvāderasambhavāt / athavā brahmaṇaḥ kāryatvādguṇatvācca na viśvopādānatvaṃ sambhavatīti vyākhyeyam / atra brahmopādānatetyupalakṣaṇam / brahmanimittakatā ca na yuktetyapi draṣṭavyam / *4,335* syādetat / kālātyayāpadiṣyametadanumānajātam / "yato vā imāni bhūtāni jāyante'"ātmana ākāśaḥ sambhūtaḥ'"janmādyasya yataḥ'; itayādivirodhāt / "janikartuḥ prakṛtiḥ'; iti prakṛtāvupādānalakṣaṇāyāṃ hi pañcamī vidhīyate / tathā caivodāhṛtam / "śṛṅgāccharo jāyate, gomayād vṛściko jāyate'; iti / prasiddhaścātropādānopādeyabhāva iti / tadidamasaṅgatam / pañcamībalātkilopādānatvaṃ siṣādhayiṣitam / nacedaṃ sūtramupādāne pañcamyā vidhāyakam / atha matam / apādāne tāvatpañcamī vihitā / apādāne pañcamīti / upādānaṃ cāpādānaviśeṣaḥ / janikartuḥ prakṛtiriti smaraṇāt / tato 'pādāne vihitā pañcamyupādāne 'pi bhaviṣyati / nacaivaṃ sati pañcamyā niyamenopādānatvāsiddhiḥ / viśeṣasmaraṇasya grāhyatvādityata āha śṛṅgāditi / *4,336* śṛṅgāccharo 'vilomabhyo dūrvā gomayatastathā / vṛścikaścetyevamādyeṣvapādānatvamiṣyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.